2019-20

Από επιστημολογική άποψη το μάθημα περιλαμβάνει κατ’ αρχάς την αποσαφήνιση των εννοιών Σημειολογία και Σημειωτική στην ιστορική τους εξέλιξη καθώς και τη διαμόρφωση της Σημειωτικής ως διεπιστημονικής προσέγγισης στις κοινωνικές επιστήμες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σημειωτική προσέγγιση του πολιτισμού (culture), μέσω της αποσαφήνισης της έννοιας του «κειμένου» που μεταφέρεται από το γραπτό λόγο σε όλα τα στοιχεία του πολιτισμού, σύμφωνα με την προσέγγιση του Clifford Geertz.

Από τον 15ο έως τον 18ο αιώνα η Ευρώπη γνώρισε μια σειρά πνευματικών κοινωνικών και οικονομικών αλλαγών που οδήγησαν στην μετατροπή παλαιών θεσμών και εγκαθίδρυση νέων. Το μάθημα αυτό διερευνά τους παράγοντες που συνετέλεσαν στις αλλαγές αυτές και τους τρόπους με τους οποίους μετασχηματίστηκαν οι κοινωνικές και οικονομικές δομές στην Ευρώπη καθώς και τις κυρίαρχες ιδεολογίες και πεποιθήσεις.

Σκοπός του μαθήματος είναι η μύηση των πρωτοετών φοιτητών στην Λαογραφία, το αντικείμενο, το περιεχόμενο, τους σκοπούς, την ιστορία, τις μεθόδους που χρησιμοποιεί και τη βασική βιβλιογραφία της. Γίνονται εκτενείς αναφορές στην ελληνική πορεία της Λαογραφίας, από την λαογραφική παρατήρηση και καταγραφή κατά την αρχαιότητα, τους βυζαντινούς, μεταβυζαντινούς και νεότερους χρόνους, αλλά και στην ευρωπαϊκή, αμερικανική και διεθνή ανάπτυξή της, προπολεμικά και μεταπολεμικά.

Στο μάθημα αυτό οι φοιτητές θα εισαχθούν στις κύριες έννοιες και αρχές της δημογραφίας και στις βασικές τεχνικές μελέτης των δημογραφικών φαινομένων. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στη διασύνδεση της δημογραφίας με τα βιολογικά, ιστορικά, κοινωνικά και οικονομικά φαινόμενα και τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά των πληθυσμών του ανθρώπου.

Εξετάζεται η διάκριση της βυζαντινής γραμματείας σε λόγια και δημώδη, θύραθεν και ιερή. Μελετώνται σε συνδυασμό κείμενα αντιπροσωπευτικά, όπως το προοίμιο της Αλεξιάδας και τα Πτωχοπροδρομικά ποιήματα, επιγράμματα του Χριστόφορου Μυτιληναίου και θύραθεν επιγράμματα της Παλατινής Ανθολογίας για να γίνει αντιληπτή από τους φοιτητές η διαφορά. Εξετάζεται η εξέλιξη των διαφόρων ειδών από την αρχαιότητα στο Βυζάντιο και ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην εμφάνιση νέων, όπως η αγιολογία και η ρυθμοτονική ποίηση.