Τοπικές ενδυμασίες από ΜΑΥΡΟΒΑΤΟΥ, Δ. ΔΡΑΜΑΣ, Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ

ΑΡΧΕΙΟ 2489

ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ ΘΕΟΦΑΝΙΑ

ΕΤΟΣ:2011-2012

Μ.Γ. ΒΑΡΡΟΥΝΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ – ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ

ΘΕΜΑ:ΣΥΛΛΟΓΗ ΛΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ, ΜΑΥΡΟΒΑΤΟΣ Ή ΚΑΡΑΤΣΑΛΙ ΔΡΑΜΑΣ

 

Β. Ένδυμα, υπόδεση , κόμμωση και καλλωπισμός

 

Α. Ένδυμα

« Αγοράζαμε ύφασμα άσπρο χασέ και ράβαμε μόνοι μας τα εσώρουχα , τις κάλτσες τις πλέκαμε από μαλλί ή βαμβάκι μέχρι το γόνατο , (ορτάρε) , τα σοσονάκια ( τσουράπια ή τερλίκια )  μέχρι τον αστράγαλο , επίσης οι ζακέτες και οι μπλούζες μας ήταν πλεγμένες στο χέρι από πέντε μικρές βελόνες 12 εκατοστών , οι φούστες , τα φορέματα , αγοράζαμε ύφασμα και όσοι ξέραμε τα ράβαμε μόνες , οι άλλες τα έδιναν στην μοδίστρα».

(ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΕΤΩΝ 73)

 

«Στο γάμο μου η πεθερά μου , μου αγόρασε ύφασμα , μεταξωτή ζορζέτα και το έδωσε στην μοδίστρα να μου το ράψει , το ίδιο νυφικό το φόρεσαν άλλες οχτώ νύφες , τα δανείζαμε τότε σε αυτές που δεν μπορούσανε να κάνουν».

(ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΤΩΝ 84)

 

«Όλα τα ρούχα μας τα σιδερώναμε με το σίδερο που ζεσταίναμε στα ξυλοκάρβουνα».

(ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ ΚΑΛΙΟΠΗ ΕΤΩΝ 85)

 

«Τα εσώρουχα μας τα έραβε η μάνα μας τα υπόλοιπα όσο φτώχεια και αν υπήρχε φροντίζαμε από μεροκάματα που κάναμε στα χωράφια , ή όταν πουλούσαμε τις σοδειές να ράβουμε στον ράφτη τα παντελόνια μας ένα  πανωφόρι , κανένα πουκάμισο , οι μπλούζες μας ήταν πλεκτές και οι κάλτσες».

(ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΕΤΩΝ 80)

 

«Άκουγα τον πατέρα μου να λέει εγώ μικρή τότε, ότι στην πατρίδα , εμείς είχαμε φορεσιές άλλες  π.χ στους γάμους και στις γιορτές φορούσαμε τις γιορτινές αυτές που εδώ τις φοράμε μόνο όταν χορεύουμε σε χορευτικό».

(ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ ΣΑΡΑΝΤΙΔΟΥ ΣΑΪΑ ΕΤΩΝ 89)

 

«Η γυναικεία φορεσιά έχει τα εξής κομμάτια , το φόρεμα (ζουπούνα) ένα φόρεμα , ρούχο εξαιρετικής ποιότητας ολομέταξα ριγέ ή μονόχρωμα μέχρι σχεδόν τον αστράγαλο και σχισίματα μέχρι επάνω , κοντά στο τέλος του ποδιού . Το κούμπωμα , γινόταν μπροστά με 10-15 υφαντά κουμπιά που έκλειναν το άνοιγμα που έφτανε μέχρι τον αφαλό αυτό το σχέδιο επικρατούσε στην περιοχή του Κάρς ενώ στην περιοχή της Αργυρούπολης το κούμπωμα γινόταν στο πλάι . Το άνοιγμα του λαιμού βαθύ ανοιχτό το στηθόδεσμο (σπαρελόπον)  για το οποία έχουν γραφτεί τόσα τραγούδια.

Ήταν ο στηθόδεσμος της νέας γυναίκας με δύο δεσίματα συνήθως ένα πίσω στην πλάτη . Το δέσιμο ήταν σφιχτό έτσι ώστε να πατάει το στήθος της γυναίκας για να μην φαίνεται πολύ έντονα και ελκυστικά .

Τα διακοσμούσαν με πλεκτές δαντέλες που έβγαιναν από τον ανοιχτό λαιμό της Ζουπούνας. Το χρώμα συνήθως ήταν μπεζ , από κάτω φορούσαν το Σαλβάρ .Το Σαλβάρ ήταν μακρύ και πολύ φαρδύ παντελόνι από γυαλιστερό και ευχάριστο για το σώμα ύφασμα , έτσι ώστε να επιτρέπει όλες τις κινήσεις του σώματος χωρίς γυναικείου κορμιού,  γινόταν από 8 πήχες ύφασμα. Πάνω από το φόρεμα (Σηπούνα )  ένα τρίγωνο γύρο στο 1,5 μέτρο διπλωνόταν στη μέση και η μύτη του τριγώνου στο κέντρο του πίσω φορέματος , την καλοκαιρινή περίοδο φοριόταν το Τραπολόζ υφαντό μεταξωτό ύφασμα , ενώ το χειμώνα φοριόταν το Λαχώρ από το βαρύ μάλλινο ύφασμα . Το Κοντες ή γιλέκ , κοντό γιλέκο από τσόχα ή βελούδο στολισμένο με κέντημα .   Το σακάκι ( Κατιφε)  ακριβό και πλούσιο ρούχο που φοριόταν απαραίτητα πάνω από την (Ζυπούνα ) ραμμένο από βαρύ βελούδινο ύφασμα με κέντημα γύρο στην λαιμό κόψη και  στο τέλος του μανικιού . Συνήθως χρησιμοποιούσαν  κλωστή  με περιεχόμενο γνήσιου χρυσαφικού και ήταν περηφάνια της κάθε κοπέλας το πόσο εξαιρετικά είχε η ίδια κεντήσει την κατιφε . Τα κοσμήματα ήταν απαραίτητο εξάρτημα της φορεσιάς που εκφράζανε κατά ένα μεγάλο μέρος πόσο ευκατάστατη είναι η οικογένεια της κοπέλας ή της γυναίκας . Το ρολόι ( ώρα) με την ασημένια ή χρυσή αλυσίδα που σκαλωνόταν στο πρώτο κουμπί της ζυπούνας , το κόσμημα ( κουστίν ) ήταν από σειρές χρυσών φλουριών ερειπωμένο και περασμένα σε χρυσή αλυσίδα με ένα πεντόλιρο και τέλος φορούσαν χρυσό σταυρό σε χρυσή αλυσίδα . Τα παπούτσια ( Κουντούρα) ήταν χοντρά και λεπτές πλεγμένες κάλτσες ( Ορτάρε) . Αυτή την φορεσιά την φορούσαν στους γάμους τους , στις γιορτές ενώ η καθημερινή φορεσιά ήταν πιο απλή από ύφασμα βαμβακερό μακρύ το φόρεμα και από επάνω  η ποδιά από ύφασμα χοντρό ανθεκτικό ( Πισταμπαλ  )  για τις δουλειές του σπιτιού και του αγρού επίσης μακριά , και από επάνω πλεγμένες ζακέτες . Το (Λετζεκ) η μαντίλα που φοριόταν χωρίς να δένεται , στερεωμένη πάνω στην κόμμωση και περασμένη πίσω από τα αφτιά σκεπάζοντας λίγο την τάπλα . Το ύφασμα ήταν μεταξύ  και ταιριαστό σε απόχρωση με το χρώμα της Ζιπώνας και πλουμισμένο στις άκρες του με ψηλό κέντημα .Το φορούσαν συνήθως στα χωρία ενώ στις μεγάλες πόλεις παραλείπετε . Η ανδρική φορεσιά  ( Ζίπκα) είχε τα εξής κομμάτια . Η βράκα με το στενό μέρος στο μπα τζάκι  και μεγάλη Σέλα  μαζεμένη σε σούρες πίσω και λιγότερες μπροστά . Το ύφασμα της Σέλας έφτανε τα 4 περίπου μέτρα . Ήταν μάλλινο τσόχινο , σε χρώμα μαύρο , μπλε σκούρο , γκρι , καφέ . Το πουκάμισο ( Καμίς )   υφαντό μονόχρωμο άλλοτε με γιακά και άλλοτε χωρίς . Το ζωνάρι ( Ζωναρ)  μακριά λωρίδα υφάσματος  περίπου 4 εκατοστών σε φάρδος και οκτώ μέτρων περίπου σε μήκος που χρησίμευε στο σφίξιμο των ρούχων επάνω στο σώμα του άντρα.

 

«Συνήθως δίναμε παραγγελία στον τσαγκάρη αυτά που δεν ξέραμε να κάνουμε όπως τα γυναικεία τα (γεμενιά  η ποστάλια)  χαμηλά και ανοιχτά από το πίσω μέρος με χαμηλό τακούνι.»

(Νικολαΐδου Σοφία 86 ετών)

 

 

Γ. Καλύμματα του κεφαλιού και καλλωπισμός

Καθημερινά η μάνα μου και οι άλλες γυναίκες είχαν τα μαλλιά τους δεμένα με κότσο και φορούσαν άσπρες μαντίλες ,και οι χήρες  μαύρες, στην εκκλησία και στις γιορτές τα χτένιζαν τα άφηναν μοιραία με δύο πιάστρες πιασμένα ελαφρώς δεξιά και αριστερά πάνω από τα αυτιά και φορούσαν ένα δίχτυ (φίλε) από επάνω, τα παιδιά στην ηλικία μου τότε τα είχαμε κοντά.

(Γεωργιάδου Δέσποινα 73 ετών )

 

«Όταν η νύφη ήθελε να χτενίσει ή κάποια γιορτή να είναι τα μαλλιά μας ωραία πηγαίναμε στην τότε Ελένη εκείνη είχε φέρει από την πατρίδα μια μασιά από αφού ζέσταινε στα κάρβουνα μετά τύλιγε τα μαλλιά και τα έκανε μπούκλες»

(ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΟΥ ΕΥΡΩΠΗ 80 ΕΤΩΝ)

 

« Οι άνδρες μικροί και μεγάλοι φορούσαμε καπέλο τραγιάσκα ή ρεμπούλικο ή το ναυτικό κασκέτο , ακόμη και όλες τις τάξεις του γυμνασίου φορούσαμε το γυμνασιακό πηλήκιο.»

(ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ 79 ΕΤΩΝ)

Δ. Καλλωπισμός

«Παίρναμε τον υδράργυρο από την αγορά και βάζαμε αγελαδινό βούτυρο το δουλεύαμε πολύ καλά με το χέρι για να γίνει μια μάζα το αποθηκεύαμε σε μικρά σκεύη  και κάθε πρωί βάζαμε στο πρόσωπο μας αυτή την κρέμα λεγόταν φιασίδι.»

(ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ ΚΑΛΛΙΟΠΗ 85 ΕΤΩΝ )

« Χωρίζαμε τα αυγά και παίρναμε το ασπράδι το χτυπούσαμε πολύ καλά με το πιρούνι να ασπρίσει μετά το απλώναμε εκείνη την ώρα στο πρόσωπο, το κρατούσαμε μισή ώρα και μετά το ξεπλέναμε με μπόλικο νερό , μετά για δύο μέρες η επιδερμίδα μου ήταν τεντωμένη.»

(ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ ΠΛΑΡΙΝΟΥ ΒΙΚΤΩΡΙΑ 80 ΕΤΩΝ)