Τοπικές ενδυμασίες από ΜΕΤΑΞΑΔΩΝ, Δ. ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ, Π.Ε. ΕΒΡΟΥ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΤΕΡΖΟΓΛΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΈΤΟΣ 2012-2013

ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΘΕΜΑ: «Λαογραφικό υλικό από τους Μεταξάδες Έβρου».

Ένδυμα, υπόδεση, κόμμωση και καλλωπισμός

Γυναικεία ενδυμασία

Τα ρούχα μας τότε δεν ήταν πολλά, αλλά ήταν όμορφα. Ήταν όλα υφασμένα στον αργαλειό και κεντημένα στο χέρι.

Τα ρούχα που φορούσαμε αποτελούνταν από το πουκάμισο, του φουστάν (φόρεμα), το ναπουδ’ (γιλέκο), τη σαλταμάρνα (σακάκι), την ποδιά, τη γούνα, τα τσιράπια (κάλτσες), τα μέστια ( παπούτσια), τις μαντίλες και διάφορα αλλά κοσμήματα.

Το πουκάμισο ήταν βαμβακερό με ρίγες από μετάξι ή μαλλί. Ήταν πιο μακρύ από τον φουστάν’ και στα μανίκια και στον ποδόγυρο το έβαζαμε πούλιες και δαντέλες, ενώ στο λαιμό εβάζαμε σιμίτι. Το πουκάμισο ήταν άσπρο, εκτός από της νύφης που ήταν κόκκινο.

Το φουστάν (φόρεμα), το έφτιάχναμε από βαμβακερό, υφασμένο πανί. Οι ελεύθερες κοπέλες φορούσαν κόκκινο φουστάν’ οι παντρεμένες νέες πράσινα και μπλε, ενώ οι γριές και οι χήρες μαύρο. Τα φουστάνια τα κεντούσαμε με πορτοκαλί κλωστή και τα στολίζουμε με γαϊτανάκια, ξωγαϊτάνια και πούλιες. Στο κορμό (δηλαδή στο πάνω μέρος του φουστανιού) κεντούσαμε διάφορα σχέδια με πούλιες και γαϊτανάκια, με έντονα χρώματα. Το φουστάν’ ήταν αμάνικο και στο στήθος είχε δύο ανοίγματα τις καμφολύτρες που τις είχαμε για να βυζαίνουμε τα μωρά. Τα καλά φουστάνια, που φορούσαμε στις γιορτές και στα πανηγύρια τα εφτιάχναμε από βαμβάκι και μετάξι και τα λέγαμε «διπάνιες».

Το καπουδ’ (γιλέκο) το εφτιάχναμε από μάλλινο ύφασμα. Στις άκρες του εράβαμε κορδόνι και στις γωνίες του ποδόγυρου εκάναμε κεντήματα με πούλιες και γάντια.

Η σαρταμάρκα ( σακάκι). Την καθημερινή σαλταμάρκα την εφτιάχναμε από μάλλινο ύφασμα, ενώ την γιορτιμή (γιορτινή) από τσόχα ή βαμβάκι. Ήταν μαύρη ή καφέ. Τη στολίζουμε με γαϊτάνι στις άκρες κεντημένα λουλούδια.

Την ποδιά, την έλεγαμε και μπροσνέλα ή ζαμπαγάτσα. Ήταν σε διάφορα χρώματα, κόκκινη, μπλε, πράσινη, κίτρινη κ.α. Τις ποδιές τις στολίζαμε με δαντέλες, φρέζες, πούλιες και χάντρες. Τις εφτιάχναμε από βελούδο, μετάξι, μαλλί και ατσάλι (σατέν).

Η γυμνή η «κοντογούνι» ήταν το πανωφόρι που φορούσαμε το χειμώνα. Ήταν μαύρη ή κόκκινη από βαμβακερό ύφασμα ή τσόχα. Είχε επένδυση από πετσί αρνιού και από έξω γύρω γύρω είχε γούνα αλεπούς. Τη σ στολίζαμε με χρυσό γαϊτάνι και ξωγαϊτάνο στα μανίκια και στις άκρες.

Τα τσιράπια (κάλτσες), τα επλέκαμε με βαμβακερά ή μάλλινη κλωστή με διάφορα σχέδια πάνω σε άσπρο φόντο. Οι κάλτσες έφταναν μέχρι το γόνατο και τις έδεναμε με κλωστή γύρω από τη γάμπα.

Τα μεστία τα είχαμε για παπούτσια. Τα επλέκαμε και αυτά με μάλλινη η βαμβακερή κλωστή με σχέδια. Τα γιορτιμά (γιορτινά) τα εφτιάχναμε από βελούδινο ύφασμα, κόκκινο συνήθως και τα κεντήματα με πολύχρωμες κλωστές και πούλιες.

Οι μαντήλες ήταν τριών ειδών, ατσιουρμάδες (μεταξωτές), κλουθάτες (βαμβακερες), βουλγάρκες (μάλλινες). Ήταν σε διάφορα χρώματα και τις κεντούσαμε με όμορφα λουλούδια και σχέδια. Σε μερικές εράβαμε άσπρα φλουράκια και χάντρες και τις ελέγαμε μαμούκια.

Τα κοσμήματα και τα στολίδια μας δεν ήταν πολλά. Είχαμε την τσακάτια που ήταν μια κορδέλα στολισμένη με πούλιες, χάντρες και σιρίτια. Αυτή τη φορούσαμε στο κεφάλι. Τα ξενομάλλια, πλεξούδες από παλιά μαλλιά που δεν τα πετούσαμε όταν κουρεύονταν , για να φαίνεται ότι έχουμε μακριά και πλούσια μαλλιά. Κορδέλες ήταν πολύχρωμα μετάλλια που τα επλέκαμε μαζί με τα ξενομάλλια και κρεμόντουσαν στην πλάτη. Το σερκούτσι που ήταν μια υφασμάτινη καρφίτσα. Αυτό το καρφιτσώναμε πάνω στο φακιόλι, αριστερά και δεξιά. Είχαμε και το γιορντάνι πάνω στο φακιόλι, αριστερά και δεξιά. Είχαμε και το γιορντάνι. Πάνω σε ένα κομμάτι ύφασμα εβάζαμε χάντρες και πούλιες ή τις περνούσαμε σε μια γερή κλωστή. Το γιορντάνι το φορούσαμε στο λαιμό. Στο λαιμό φορούσαμε και φλουριά και ντουμπλές τα οποία τα εράβαμε πάνω σε μαύρα πανί. Είχαμε τα χιορμπά μια φαρδιά, χρυσή αλυσίδα μεταγιόν. Τέλος, είχαμε και το ζωνάρι ήταν φτιαγμέβο από μπρούτζο με επίχρυσα στολίδια και χάντρες. Στο σημείο που έκλεινε είχε αλυσίδα για ασφαλέστερο κούμπωμα.

Η νυφική ενδυμασία

Η νύφη είχε διαφορετική φορεσιά. Είχε κόκκινο φουστάν’ και πουκάμισο, το οποίο ήταν μεταξωτό. Τα κεντήματα και τα στολίδια στον κόρφο ήταν πιο πλούσια απ’ ότι στα άλλα φουστάνια. Η ποδιά ήταν φτιαγμένη από κόκκινο βελούδο, στολισμένη με δαντέλες, πούλιες και γαϊτάνια. Τα τσιράπια ήταν κόκκινα «ρουκένια». Στο κεφάλι φορούσε φακιόλι στολισμένο με σερνούτσια και καρφίτσες καθώς και ξενομάλλια. Απαραίτητη για τη νυφική φορεσιά ήταν η γούνα, χειμώνα καλοκαίρι. Η γούνα ήταν φτιαγμένη από κόκκινη τσόχα και στολισμένη με χρυσό γαϊτάνι. Πάνω απ’ το φακιόλι φορούσε το πέπλο, που κάλυπτε όλο το κεφάλι, μαζί και το πρόσωπο της.