Τοπικές ενδυμασίες από ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙΟΥ, Δ. ΔΡΑΜΑΣ, Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ

ΑΡΧΕΙΟ 2556

ΜΠΟΝΤΡΟΥΑ ΜΑΡΙΝΑ

ΑΕΜ:553368

ΕΞΑΜΗΝΟ Α

Μ.Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ

ΘΕΜΑ:ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙ ΔΡΑΜΑΣ

Β. Ένδυμα, υπόδεση , καλλωπισμό και κόμμωση

Κάθε τόπος , κάθε χωριό , έχει τα δικά του υφαντά και κεντητά διακοσμητικά σχέδια , τα δικά του κοσμήματα και τους δικούς του συμβολισμούς που παραδίδονται από γενιά σε γενιά και αποτελούν τις ρίζες κάθε τόπο , για αυτό και η Μοναστηριότικη γυναικεία παραδοσιακή φορεσιά της ( γκίλιγκας )  παρουσιάζει ιδιομορφίες που της δίνουν καθαρά τοπικό χρώμα . Χωρίς αμφιβολία , ορισμένα μεμονωμένα κομμάτια , κατάλοιπα της γυναικείας αυτής φορεσιάς φοριούνται ακόμη από τις μεγάλες γυναίκες και ανακατασκευάζονται. Άλλωστε , η γυναίκα ζει πιο πολλή χρόνο στο κλειστό περιβάλλον του σπιτιού και επηρεάζεται περισσότερο  από τις πατροπαράδοτες συνήθειες,  που τις συνεχίζει με θρησκευτική προσήλωση .

Η φορεσιά της (γκλίγκα) φορέθηκε μέχρι τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια , οπότε βρισκόταν στην τελευταία εξελιγμένη μορφή της και έχει το κέντημα σταθερό και το κόσμημα φορητό .Το πρώτο είναι έργο των χεριών της γυναίκας , ανήκει στην οικοτεχνία και παρουσιάζει αισθητικά στοιχεία του κλειστού χώρου στον οποίο κατασκευάζεται , ενώ το δεύτερο είναι έργο εργαστηριακής τέχνης , πλην των χάντρινων  κοσμημάτων , της ζωής (κουλάνι )και του λουλουδιού (κίτκα ) , που ανήκουν  στην πρώτη κατηγορία . Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε , ότι η φορεσιά ολόκληρη , αλλά και κάθε κομμάτι χωριστά , είναι προσεκτικά μελετημένα για  να παρουσιάζουν την θέση της γυναίκας και τον ρόλο της μέσα στο σπίτι . Είναι ο καθρέφτης της γυναίκας   που την φοράει .

Σήμερα έντονη είναι η παρουσία της (γκλίγκας ) στο μουσικοχορευτικό μας δρώμενο τον αράπηδων στις 6 Ιανουαρίου, που συνεχίζει να τελείται με ευθύνη του Μορφωτικού και Πολιτιστικού συλλόγου μας , έστω και αν εκπροσωπείται από μεταμφιεσμένους άντρες , νεαρά αγόρια που φορούν τις παραδοσιακές τοπικές γυναικείες αυτές φορεσιές . Η συμμετοχή της γκλίγκας στο έθιμο έχει καθιερωθεί εδώ και πάρα πολλά χρόνια .

Η φορεσιά αυτή σε εκείνα τα χρόνια αποτελούσε για τις γυναίκες όχι μόνο το γιορτινό τους έγκλημα άλλα και το νυφιάτικο  . Ίσως μάλιστα από την άμαξα ( τη γκλίγκα στα πολιτικά- τούρκικα) που μετέφερε την νύφη για το γάμο , να πήρε και το όνομα της .

Τις φορεσιές αυτές σήμερα της φορούν οι γυναίκες του Μορφωτικού και Πολιτιστικού Συλλόγου που τραγουδούν τα παραδοσιακά μας τραγούδια και επίσης τα κορίτσια των χορευτικών μας συγκροτημάτων στις διάφορες  εμφανίσεις τους για την αισθητική των παραστάσεων αυτών . Φορούν δηλαδή την άσπρη βράκα από πλάτινο , βαμβακερό υφαντό με υφασμένο κέντημα στο πλάι .

Η διαδικασία και όργανα της ετοιμασίας της κλωστής και του πανιού , πήραν μεταφυσικές προεκτάσεις και συνδέθηκαν με διάφορες λαϊκές  μαγικοθρησκευτικές πρακτικές και δοξασίες και όλων των ειδών τα υλικά , μάλλινα , λινά , βαμβακερά ,μεταξωτά , ακόμη και χρυσοΰφαντά .

Στο Μοναστηράκι , ακολουθώντας την ιδιαίτερη καλλιτεχνική παραδοσιακά δημιουργώντας έργα οικιακής υφαντικής με μεγάλο πλούτο διακοσμητικών θεμάτων , με πλούσιους χρωματικούς συνδυασμούς κι έτσι, φαίνεται   να δημιουργείται μια ξεχωριστή τεχνοτροπία . Όμως το τοπικό χρώμα συχνά νοθεύεται αλλά και πλουτίζεται με στοιχεία που μεταφέρουν οι επιγαμίες ,οι μετακινήσεις , οι ξένες επιρροές , που αφομοιωμένες και αναπλασμένες χαρακτηρίζουν την φορεσιά . Λίγα είναι τα εξαρτήματα της φορεσιάς που έχουν διακόσμηση συνυφασμένη και τα κυριότερα από αυτά είναι μερικές ποικιλίες στην βράκα , (στόπκες ), στο πουκάμισο , (μπουρντούτσια ) , και τις ποδιάς στο σύνολο της .

Πάνω από την βράκα περνούν το μακρύ άσπρο ( πλάτνινο ) πουκάμισο , οπού στον  ποδόγυρο του , που φτάνει κάτω από το γόνατο , διακρίνονται πολύχρωμα κεντήματα με διάφορα σχέδια (κουσέρια , μελίσουνα , κ.α.) που στολίζουν αυτόν , καθώς και την τραψιλιά και τα μανίκια . Η κεντητική έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον όχι μόνο καλλιτεχνικό , για την εκτελεστική της τελειότητα αλλά και σημασιολογικό , για τους συμβολισμούς των διακοσμητικών θεμάτων . Σε όλες ανεξαίρετως τις παραλλαγές , το πουκάμισο μπορεί να θεωρηθεί φόρεμα παρά εσώρουχο, γιατί μένει κατά το μεγαλύτερο του μέρος ακάλυπτο κάτω από την ποδιά και την (αντεριά) ή και το σαγιά και τα μανίκια .

Πάνω από το πουκάμισο φορούν τον χειμώνα την (αντεριά) , που είναι πιο κοντή από αυτό και με μανίκια και είναι φτιαγμένη από ύφασμα καπιτονέ με χασέ ή μεταξωτό, σκούρο πράσινο ή ανοιχτό κόκκινο με ρίγες ανοιχτές κιτρινωπές ή μπλέ σκούρο ή σκούρο καφετί , στις εξωτερικές επιφάνειες και ενισχυμένο ενδιάμεσα με βαμβάκι.

Την άνοιξη και το φθινόπωρο στην θέση της αντερίας φορούν τα ρακάβια και από πάνω βαρούν το σαγιά , που είναι από μαύρη τσόχα. Το ( κλασνίκι) , το ξεμανίκωτο πανωφόρι , που φτάνει λίγο πάνω από την αντερία, είναι φτιαγμένο από χοντρή μαύρη τσόχα , κεντημένη γύρω γύρω στις άκρες της με γαϊτάνι και σε ευδιάκριτα σημεία του , όμορφα σχέδια.

Η πολύχρωμη , με τα μεγάλα καρό , υφαντή μάλλινη ποδιά αποτελεί μία χαρούμενη , γεμάτη ζωντάνια πινελιά σε όλο το ( ταμπλό ) της φορεσιάς , με το πορτοκαλί χρυσικό χρώμα να κυριαρχεί . Στη μέση δένεται , με τη βοήθεια σκαλιστής χειροποίητης πόρπης, ποές , ζώνη τσόχινη , το ( κουλάνι ) που όμως είναι όλη κεντημένη με θαυμάσιο τρόπο, με μικρές πολύχρωμες χάντρες, οι οποίες σχηματίζουν μικρά λουλουδάκια .

Κάτω από το πόες βάφουν την (πουλούα, σερβέτα ) , άσπρο μαντήλι με κέντημα και πούλια στις άκρες του , ώστε να φαίνονται τα πουλιά και να φαντάζουν όμορφα. Οι πλεκτές άσπρες μάλλινες κάλτσες φτάνουν μέχρι το γόνατο. Στο πάνω μέρος στις φτέρνες και στα πλαϊνά του ποδιού  , έχουν χρωματιστά λουλούδια ή σχέδια , τις έντεκα κόλκες.

Οι γκίλιγκες βαρούν στο κεφάλι χρωματιστή λουλουδάτη κόκκινη μαντίλα, την κβιαστεντόκα σερβέτα , που στο πίσω μέρος στο κλασνίκι είναι ραμμένα οι πλίτκες , μαύρες φούντες , ρουλίλα, παρδαλές φούντες που συνδέονται μεταξύ τους με τα σεσλότσια, κοσμήματα σε φλουριά για τον ήχο στο χορό και στο περπάτημα, που στολίζουν τις πλεξίδες από φυσικά μαλλιά . Τα κοσμήματα που στολίζουν το στήθος και τα πλαϊνά της γκίλιγκας είναι τα παροού, κοπτσέ , το κοπτσέ με φλουριά ή ντούμπλες, για τον ήχο, το κιοστέκ κοπτσέ , τρείς αλυσίδες, καθώς και το τζιντζίρ κοπτσέ , που είναι μια αλυσίδα και δένεται στο πλάι. Το στήθος επίσης στολίζουν η κίτκα , χάντρινο λουλούδι και το σακαντράκ, ενώ περπατούν και χορεύουν με τις τσισιλί παντόφλες με φούντες.

Η αντρική φορεσιά αποτελείται από :  μαύρη βράκα, άσπρο πουκάμισο, μαύρο γιλέκο, μαύρο κοντό σακάκι, μαύρες μακριές μέχρι το γόνατο πλεκτές κάλτσες , μαύρο υφασμάτινο ζωνάρι τυλιγμένο στη μέση στο πάνω μέρος του οποίου διακρίνονται οι πούλιες μιας μαντίλας και μαύρη τραγιάσκα στο κεφάλι. Στο χέρι κρατούν γκλίτσα ή πλεκτό κορδόνι .