Τοπικές ενδυμασίες από ΚΕΡΑΜΩΤΗΣ, Δ. ΝΕΣΤΟΥ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ

                                 Αρχείο 2283

 

                        ΤΑΤΑΡΗ ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ

                        ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΗΤΡΩΟΥ : 3099

                        Α΄. ΕΞΑΜΗΝΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ

 

                               Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ

 

                         ΚΕΡΑΜΩΤΗ-ΚΑΒΑΛΑΣ

 

Β. ΕΝΔΥΜΑ, ΥΠΟΔΕΣΗ, ΚΟΜΜΩΣΗ ΚΑΙ ΚΑΛΛΩΠΙΣΜΟΣ

 

Α) ΕΝΔΥΜΑ :                            Γ) ΚΑΛΛΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΙΟΥ

 

     Η ενδυμασία στη Θράκη διαμορφώθηκε μέσα από τις πληθυσμιακές ανακατατάξεις που προκάλεσαν τα ιστορικά γεγονότα της περιοχής τα οποία καθόρισε η γεωφυσική ιδιαιτερότητα του τόπου.

     Στη δεκαετία του 1960 η Κεραμωτή δέχθηκε βαθιές κοινωνικές αλλαγές καθώς άλλαξε ο τρόπος ζωής και το παραδοσιακό ένδυμα εγκαταλείφθηκε. Όμως, μέχρι τότε το ανδρικό παραδοσιακό ένδυμα, παρουσιάζει ομοιογένεια σ' όλο το θρακικό χώρο. Οι Θρακιώτες φοράνε ποτούρια. Η γυναικεία φορεσιά αντίθετα διαφοροποιείται. Κάθε ενδυματολογικό σύνολο τονίζει το χαρακτήρα της κοινωνικής ομάδας από την οποία προέρχεται. Επίσης τονίζεται η οικονομική και επαγγελματική διάκριση της ομάδας, την ηλικία και τους ρόλους των ατόμων στην οικογένεια και την τοπική κοινωνία.

     Συγκεκριμένα στην Κεραμωτή, η οποία χαρακτηρίζεται ως επί το πλείστον “αγροτική περιοχή” κυριαρχούσε ο αγροτικός πληθυσμός. Έτσι οι γυναίκες καθώς είχαν και τη θρησκευτική προσήλωση έραβαν ρούχα πάνω στα οποία κεντούσαν διάφορα σχήματα. Πίστευαν σε μια σχέση μαγική και μυστική ανάμεσα στο ρούχο και στον άνθρωπο.

    Βασικό χαρακτηριστικό της γυναίκειας ενδυμασίας είναι  το “κάλυμμα” των μαλλιών τους, για τα οποία υπήρχε μια αρχέγονη αντίληψη πως είναι η πηγή δύναμης. Έτσι τα σκεπασμένα μαλλιά συνδέθηκαν με μαντίλια, πέπλα, τελετουργικά χτενίσματα και περίτεχνες κόσσες και ιδιαίτερα κεφαλο-καλύμματα. Επίσης, τους σκούφους και τα πέπλα οι γυναίκες τα φορούσαν γιατί ήταν στοιχεία υποταγής σε μια ανώτερη δύναμη.

      Στη Θράκη το στόλισμα της κεφαλής δεν έχει περιορισμούς. Η παράδοση     “ τρέφει” την φαντασία των γυναικών για να δημιουργούν κεφαλοδέματα, με “μηνύματα” για να ξεχωρίζει η παντρεμένη από την ανύπαντρη, η ανήλικη από την ενήλικη, η κόρη από τη μητέρα , η αρχόντισσα από τη λαϊκή, η Κυριακή από την καθημερινή, το πένθος και η θλίψη από τη χαρά και τη γιορτή.

     Για παράδειγμα, οι ελεύθερες γυναίκες είχαν ζωηρά ρούχα με χρώματα και πλούσια κεντίδια. Οι φορεσιές οι οποίες είχαν κορδέλες στολισμένες με πούλιες  ήταν για τις ελεύθερες και για τις νιόπαντρες, τα κόκκινα “σαλένια” μόνο για τις νύφες, που θα τα φορούσαν 40 ημέρες μετά το γάμο. Οι ηλικιωμενες γυναίκες φορούσαν ένα  σεμνό κεφαλοδεσμο καθώς και λουλουδιασμένες μαντίλες.

    Η ανδρική ενδυμασία της περιοχής της Κεραμωτής αποτελούσε ένδυμα κοινό, όπως κοινές ήταν και οι συνθήκες και ασχολίες των ανθρώπων της περιοχής. Η ενδυμασία των  ανδρών έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη γυναικεία, η οποία είχε τολμηρά χρώματα.

    Οι άνδρες της Κεραμωτής φορούσαν ποτούρια. Το ποτούρι είναι ένα είδος φαρδύ παντελονιού και το οποίο χαρακτήριζε τη θρακιώτικη ανδρική ενδυμασία. Ήταν φτιαγμένο από σαγιάκι, μάλλινο δίμιτο ύφασμα της νεροτριβης, (τσόχα),  συνήθως καφέ χρώματος για την καθημερινή ενδυμασία, μαύρου χρώματος για την επίσημη φορεσιά και ραβόταν από τους τερζήδες  (ράφτες),  που το γαΐτωναν με μαύρο γαϊατάνι στις άκρες. Το γαΐτωμα των ποτουριών ήταν ανάλογα με την περίσταση και την οικονομική κατάσταση του καθενός. Βέβαια, τα καλοκαιρινά ποτούρια ήταν από βαμβακερό γαλαζιο ύφασμα και ονομαζόταν “βρακιά”.

     Επίσης, οι άνδρες φορούσαν πουκάμισο, το οποίο ήταν λευκό βαμβακερό κεντημένο στο λαιμό, την τραχηλιά και τα μανίκια. Πάνω από το πουκάμισο φορούσαν αμάνικο γιλέκο που ήταν από σαγιάκι. Υπήρχαν και πανωφόρια κοντά μανικωτά γιλέκα που ήταν και αυτά από σαγιάκι μαύρο ή σκουρογάλαζο ή καφετί και λεγόταν τζαμαντάνι . Κόκκινο ήταν μόνο το τζαμαντάνι του γαμπρού στην περιοχή της Κεραμωτής.

     Το χειμώνα φορούσαν γούνα, με γούνινη επένδυση εσωτερικά (προβιά). Βέβαια, η γούνα χαρακτήριζε την οικονομική κατάσταση αυτού που το φορούσε. Οι πιο φτωχοί φορούσαν το “γιαμουρλούκι” (είδος μακριού παλτού) από γκρι σαγιάκι με κουκούλα.

     Στα κεφάλια τους, οι Κεραμιώτες άνδρες φορούσαν κεφαλοκαλύμματα. Πρόκειται για μαύρα ή σκουρογαλαζια ζωνάρια, μήκους 2 περίπου μέτρων, μάλλινα ή βαμβακερά τα οποία τύλιγαν ολόγυρα στο κεφάλι τους , αφήνοντας να κρέμεται στη πλάτη η μια κροσσωτή άκρη. Το κάλυμμα αυτό λεγόταν σάλι ή σερβέτα και αντικαταστάθηκε από το καλπάκι, μαύρο βελούδινο ή αστρακάν καπέλο με δυο κουμπιά. Στο καλπάκι συνήθιζαν να σκαλώνουν ένα ρομβοειδές ή στρογγυλό χάντρινο κόσμημα.

                                                                    

                                                             (ΑΝΝΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ, 70 ΕΤΩΝ)

 

 

 

Β. ΥΠΟΔΗΜΑΤΑ :

     Στην Κεραμωτή, τα γυναικεία υποδήματα δεν είναι γνωστά, καθώς οι γυναίκες δεν έβγαιναν έξω παρά μόνο για να εργαστούν. Σε αντίθεση με τις γυναίκες, οι άνδρες φορούσαν πλεκτά τσουράπια. Για κάθε μέρα είχαν λευκά κομμάτια από σαγιάκι, τα οποία τύλιγαν τις κνήμες, τα λεγόμενα μπλιάλια ή ποδοπάνια και τα γουρουνοτσάρουχα ή βοϊδοτσάρουχα που τα κατασκεύαζαν οι ίδιοι και δένανε τα τσαρουχόσκοινα σταυρωτά.  Τις γιορτές φορούσαν τα κουντούρια ή γεμενιά παπούτσια που αγόραζαν. Τα αγοραστά υποδήματα δίνονταν κυρίως σαν δώρα γάμου και φορέθηκαν με τις θρακιώτικες φορεσιές από τα τέλη του 19ου αι. κυρίως.

 

Δ. ΚΑΛΛΩΠΙΣΜΟΣ

 

 

                                                    Τις πληροφορίες για ένδυμα, υπόδημα,

                                                     κάλυμμα του κεφαλιού

                                                     και καλλωπισμός τις πήρα

                                                     από τον πολιτιστικό Σύλλογο

                                                     Κεραμωτής.