Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, Δ. ΔΡΑΜΑΣ, ΞΗΡΟΠΟΤΑΜΟΥ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ

ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΙΚΟΥ ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟΥ

Έθιμα Χριστουγέννων

Τα έθιμα αυτών των ημερών δεν διαφέρουν σημαντικά από τα γύρο χωριά (όπως π.χ. Βόλακας , Μοναστηράκι, Πετρούσα).

Από νωρίς το βράδυ παραμονή Χριστουγέννων έπρεπε να μαζευτεί όλη η οικογένεια γύρο από το στρωμένο τραπέζι που είχε νηστίσιμα φαγητά όπως φασολάδα και λαχαναντολμάδες. Τότε το μεγαλύτερο μέλος της οικογένειας (ο πατέρας ή ο παππούς) έπρεπε να θυμιατίσει όλα τα μέλη που ήταν παρόντα, το τραπέζι και μετά όλο το υπόλοιπο σπίτι. Ακόμη και τον στάβλο με τα ζώα αν υπήρχαν. Την ημέρα των Χριστουγέννων αφού πήγαιναν στην εκκλησία μαζεύονταν πάλι όλοι μαζί.

Έθιμα Πρωτοχρονιάς

Το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς μαζεύονταν πάλι όλα τα μέλη και έκαναν την ίδια διαδικασία, όπως την παραμονή των Χριστουγέννων, μόνο που τώρα το τραπέζι δεν ήταν στρωμένο με νηστήσιμα φαγητά. Συνήθως ετοίμαζαν κόκορα γεμιστό( όλα τα σπίτια είχαν τις δικές τους κότες) και κρατούσαν το μπούτι που θεωρούνταν το καλύτερο κομμάτι για να κεράσουν αυτόν που θα τους έκανε ποδαρικό. Παρατηρούσαν την ραχοκοκαλιά του κόκορα. Αν ήταν ίσια πίστευαν πως θα πάει καλά η νέα χρονιά, ενώ αν ήταν στραβή πίστευαν πως δεν θα πάει πολύ καλά η νέα χρονιά.

Αντί για βασιλόπιτα ,φτιάχνανε σουσαμόπιτα πάνω στην οποία βάζανε τόσα μπαλάκια ζυμάρι όσα τα μέλη της οικογένειας. Ένα από αυτά είχε μέσα το φλουρί και όποιος το τύχαινε ήταν ο ευλογημένος και τυχερός της νέας χρονιάς. Η πίτα αυτή στην μέση είχε ένα κύκλο όπου συμβόλιζε την σπηλιά που γεννήθηκε ο Χριστός. Το μεσαίο κομμάτι του κύκλου το βάζανε στο εικονοστάσι αφού ήταν το κομμάτι της Παναγιάς.

Πριν κοιμηθούν έριχναν όλοι από ένα φύλλο ελιάς στο τζάκι και ανάλογα με το πώς θα καίγονταν θα ήταν έτσι και ο χρόνος που μπήκε για τον καθένα.

Το πρωί της Πρωτοχρονιάς  τα παιδιά από νωρίς  κρατώντας ένα κλαδί ελιάς πήγαιναν στους συγγενείς για να τους πούνε «Χρόνια Πολλά» και περίμεναν να τους δώσουν τα δώρα τους , όπως ήταν τα καρύδια , τα σύκα και τα φρούτα. 

Έθιμα Θεοφανείων 

Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή Θεοφανείων, πριν πάνε στην εκκλησία η γιαγιά έπρεπε να ρίξει στάχτη στην αυλή για να διώξει τους καλικάτζαρους. Μετά από την εκκλησία έκαναν το Χριστόψωμο και την κομπόστα και τα έτρωγαν το βράδυ. Πάλι αφού θυμιατίζανε ξεκινούσαν το φαγητό (όπως την παραμονή των Χριστουγέννων και την Πρωτοχρονιάς) ,όμως δεν μάζευαν το τραπέζι ,άφηνα ένα πιάτο με κομπόστα και με  τρία κουτάλια έκανα το σχήμα του σταυρού.  Το πιάτο αυτό ήταν για τον Χριστό.

Αράπης- Αραπιντέν

Το δρώμενο του Αράπη γιορτάζετε κάθε χρόνο στον Ξυροπόταμο στις 6 και 7 Ιανουαριίου και πιθανότατα έχει καταβολές από την Διονυσιακή λατρεία.

Η προετοιμασία αρχίζει από πριν. Στις 6 Ιανουαρίου νωρίς το πρωί, η «Τσέτα» βγαίνει στους δρόμους . Η ΤΖέτα είναι η ομάδα που αποτελείται από Αράπηδες ,Γκέλινγκες, Μάνγκος και Τσολιάδες, και πατούρλιδες.

Αράπης: Αράπιν- καρναβάλι- αράπης. Η στολή του Αράπη αποτελείται από τα εξής: το κεππέ που ήταν μάλλινη κάπα που είχε κρόσια σε όλη την επιφάνεια(μοιάζει με βελέντζα), το κοζιά που ήταν δερμάτινη κουκούλα από δέρμα κατσίκας και τρία τσιανουβέ που ήταν κουδούνια και έπρεπε να ταιριάζει ο ήχος τους. Ακόμα είχαν ένα ζωγραφισμένο σπαθί από ξύλο και τα τσίρβουλα  ή στέρβουλα τα οποία ήταν τσαρούχια που τα κατασκεύαζαν από δέρμα χοίρου.

 

Τσολιάς: Η στολή του τσολιά είχε την φουστανέλα,το πουκάμισο , το σόβρακο ή σκελέα, τις φούντες , τα τσαρούχια, το τζεπιέν (γιλέκο) και την σεμιά (μαντίλα). Η μαντίλα αυτή ήταν μαύρη και τα κρόσσια της συμβόλιζαν τα δάκρια του λαού. Τέλος είχε κ το κορντόν ή ζμιε(ήταν ένα κορδόνι που ήταν πλεγμένο με χάντρες και έμοιαζε με φίδι).

Οι Τσολιάδες περπατούσαν με εάν συγκεκριμένο ρυθμό. Έκαναν τρία βήματα προς τα δεξιά και τρία προς τα αριστερά, προσπαθώντας να σηκωθεί η φουστανέλα. Όποιος την σήκβνε περισσότερο θεωρούνταν ο καλύτερος και ήταν αρχηγός. 

Γκέλινγκα: (βλέπε παραδοσιακή γυναικεία φορεσιά σελ…)

Πατουρλής: (βλέπε παραδοσιακή ανδρική φορεσιά σελ…)

Μάνγκους: Η στολή αυτή αποτελούνταν από το σώβρακο –σκελέα, την μπλούζα και μια κάλτσα στο κεφάλι, στέμια /9μαντίλα στο λαιμό) και κουντουρέ ( λαστιχένια παπούτσια), στο χέρι κρατούσε μια κάλτσα γεμάτη με στάχτη.

Την τσέτα συνόδευαν τα παραδοσιακά όργανα, οι καμενέδες και οι νταιρέδες, που δίνουν ρυθμό στην τσετα. Όλοι αυτοί που συγκροτούν την τσέτα χορεύουν σε ένα συγκεκριμένο βηματισμό και δίνουν χάρη στην πομπή.

Οι Αράπηδες χτυπώντας δυνατά τα κουδούνια τους για να ξυπνήσουν όσους ακόμη κοιμούνται, γυρίζουν όλα τα σπίτια του χωριού εκτός από όσα ο νοικοκύρης τους είναι «Γιάννης» και γιορτάζει την επόμενη μέρα. 

Όλη η πομπή καθοδηγείτε από τον «τσεταμπάσια» που ήταν ο αρχηγός της τσέτας και εύχεται στους νοικοκυραίους να έχουν ευτυχία και ευημερία στο σπίτι τους.

Στα σπίτια τους καλωσορίζουν προσφέροντας τους ούζο, λικέρ, αλμυρούς μεζέδες και γλυκά. Οι Αράπηδες χτυπούν δυνατά τα κουδούνια τους γιατί πιστεύουν πως με αυτών τον τρόπο διώχνουν τους καλικάντζαρους (είναι ευπρόσδεκτοι σε όλα τα σπίτια). Αφού τελειώσουν μαζεύεται όλη η τσέτα και γλεντά.

Την επόμενη μέρα το πρωί στις 7 Ιανουαρίου, ξεκινούν περνώντας όμως τώρα από τα σπίτια των Γιάννηδων  για να τους ευχηθούν για την γιορτή τους και να κεραστούν.

Αφού περάσουν από όλους τους εορτάζοντας, το μεσημέρι γίνετε στην πλατεία αναπαράσταση του παραδοσιακού γάμου με τα έθιμα του χωριού. Στην πλατεία του χωριού υπάρχει στημένο σε μικρογραφία ένα πλήρες σπίτι. Στην συνέχεια ακολουθεί γλέντι στην πλατεία με χορούς και τραγούδια όπου συμμετέχουν όλοι οι κάτοικοι του χωριού, καθώς και πολλοί επισκέπτες, ενώ την παράδοση κλέβουν οι Αράπηδες.

Τα πιο γνωστά τραγούδια που ακούγονται στο γλέντι αυτό είναι : η Μίνα(συρτός), τα ευζωνάκια (συρτός)και  του γάμου (αργός συρτός).

Ρίζες δρώμενο:

Για την προέλευση αυτού του δρώμενου υπάρχουν διάφορες εκδοχές που όμως όλες δένουν μεταξύ τους και έχουν μια συνέχεια μέσα στους αιώνες.

Αρχικά οι Αράπηδες μιμούνται τους σάτυρους του Διονύσου οι οποίοι ήταν τραγόμορφα πλάσματα, καθώς οι αράπηδες είναι ντυμένοι με προβιές ζώων και έχουν κρεμασμένα κουδούνια.

Άλλη εκδοχή είναι ότι αργότερα ο Μ. Αλέξανδρος σε μια εκστρατεία εναντίον των Περσών θέλοντας να φοβίσει τους αντιπάλους έντυσε τους στρατιώτες του με προβιές ζώων και κουδούνια. Ο θόρυβος των κουδουνιών και η όψη τους έστρεψε τα στρατεύματα των Περσών σε φυγή και έτσι οι Έλληνες νίκησαν.

Επίσης υποστηρίζετε πως ο Ιωάννης ο Πρόδρομος όταν έχασε την φωνή του υιοθέτησε αυτή την ενδυμασία για να μπορεί να καλεί τους πιστούς του. Ωστόσο κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά ποια είναι η σωστή εκδοχή.

ΜΟΥΣΙΚΗ

Τα παραδοσιακά μουσικά όργανα του Ξηροποτάμου είναι τα εξής:

Κεμενές λύρα: Η λύρα αυτή μοιάζει σαν αχλάδι. Την κατασκευάζει ο ίδιος ο οργανοπαίχτης συνήθως από ξύλο μουριάς.  Το δοξάρι είναι συνήθως από ξύλο οξιάς και φλαμουριάς και οι τρίχες από αλογοουρά.