Τελετουργίες από ΝΙΚΗΣΙΑΝΗΣ, Δ. ΠΑΓΓΑΙΟΥ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
''Οι μεταμφιεστικές εκδηλώσεις στην Νικησιανή γινόταν μόνο στην αρχή του
χρόνου , κατάλοιπο των αρχαίων καλενταριών και όχι της αποκριάς στις οποίες
επικρατούσε ο θρησκευτικός χαρακτήρας των ημερών. Ακόμη και εγώ θυμάμαι τα
κάλαντα της Πρωτοχροιάς που τραγουδούσαν την νύχτα αμέσως μετά την αλλαγή
του χρόνου. Τα ''ποδαρικα'' ήταν ένα άλλο έθιμο της δευτέρας Ιανουαρίου που δεν
γίνεται πια. Αυτός που ποδάριζε είχε μαζί του μία πέτρα , ένα κανατάκι και ένα
πουρνάρι. Μόλις έμπαινε στο σπίτι πήγαινε στο τζάκι μπροστά, καθόταν με ύφος
σοβαρό αφού έριχνε το πουρνάρι στην φωτιά έλεγε :όπως πλαταντλούν τα
πουρναρούδια έτσι να πλαταντούν τα αβγούδια και να βγαίνουν πλούδια. Μετά
σηκωνόταν γέμιζε το κανατάκι και πήγαινε στις τέσσερις γωνίες του δωματίου και
έλεγε ρίχνοντας το νερό :όπως τρέχει τούτο το νερό έτσι να τρέχει το βίος και ο
πλούτος αυτού του σπιτιού. Τέλος αφήνοντας κάτω την πέτρα έλεγε : όπως αυτή η
πέτρα είναι γερή και βαριά έτσι γεροί να είναι και οι άνθρωποι που κατοικούν σε
αυτό το σπίτι και τόσο να βαραίνει το χρυσάφι τους. Στα ποδαρικά έπαιρναν μέρος
και μεγάλοι. Έτσι έβλεπες παρέες 3-4 ατόμων να γυρνούν στα σπίτια και σαν δώρο
να παίρνουν κοτόπουλα, λουκάνικα, κομμάτι κρέας που τα περνούσαν σε μία
μακριά βέργα και τα περιέφεραν μαζί τους. Το βράδυ μετά το τέλος των ποδαρικών
όλα αυτά γινόντουσαν μεζέδες νοστιμότατοι σε ένα μεγάλο γλέντι. Τις ημέρες
αυτές υπήρχαν ομάδες συγχωριανών που έφτιαχναν αυτοσχέδιους θιάσους, που τα
καμώματα τους ξεπερνούσαν και μεγάλων κώμικών τεχνασμάτων. Οι εκδηλώσεις
του Δωδεκαημέρου άνοιγαν με το σφάξιμο του γουρουνιού, που ήταν ολόκληρη
ιεροτελεστία, αφού από αυτό ετοίμαζαν το κρέας των εορταστικών ημερών, τα
λουκάνικα, το παστό χοιρινό, την λίγδα, τον καβουρμά και τις γαρίδες, ενώ από το
δέρμα έφτιαχναν , ενώ από το δέρμα έφτιαχναν τα τσερβούλια του Αράπ και
τελείωναν με τον Αραπ την ημέρα του Αϊ Γιάννη. Οι Αποκριές ήταν ήσυχες
προετοιμάζοντας τους κατοίκους για τον ερχομό της Μεγάλης Σαρακοστής και της
νηστείας. Κύριο χαρακτηριστικό της περιόδου αυτής είναι η μεταφορά την ημέρα
των πρώτων χαιρετισμών απο την Ι.Μ. Εικοσιφοίνισσης, στην εκκλησία των
εισοδίων της Θεοτόκου της Νικησιανής , των Αγίων Λείψανων που φυλάσσει η
Μάνη. Η παραλαβή των ''Αγίων'' γίνεται από τον Ιερέα στην εκκλησία του Προφήτη
Ηλία , που βρίσκεται στο έμπα του χωριού από τον δρόμο που οδηγεί στο
μοναστήρι. Αυτή η εθιμικό δίκαιω προσφορά της Μονής προς την Νικιασιανή είναι
ένα μεγάλο δείγμα της αλληλοσύνδεσεις που υπάρχει.

Απόστολος Καμπαρούδης
''Η βαθιά χριστιανική πίστη επιβεβαιώνεται από την συμμετοχή νέων και
ηλικιωμένων στα θρησκευτικά έθιμα όπως είναι τα τσάνια που γίνονται που
γίνονται παραμονές του Προφήτη Ηλία. Τσάνια σημαίνει κουδούνια και είναι τα
κουδούνια που έχουν κρεμασμένα όλα τα ζώα στο λαιμό τους. Έχουν σχέση μάλλο
με τον Προφήτη Ηλία γιατί λέγανε πως ήταν Αγιος της φασαρίας κατα κάποιο τρόπο
και έχει σχέση με τους κεραυνούς. Η μυθολογία μας έλεγε παλιότερα για τον Δία. Η
ελληνική θρησκεία μας μιλάει για τον Προφήτη Ηλία με το άρμα του που
καταπολεμάει τον δράκο κ.λ.π. Την ημέρα του Αγίου συνήθιζε να βρέχει και
μάλιστα με αστραπές και με βροντές και από τοτέ έμεινε το έθιμο με τα τσάνια.
Είναι ένα έθιμο που χάνεται στα βάθη των αιώνων και από ότι μας λένε οι
παλιότεροι χάνεται στα βάθη της τουρκοκρατίας. Συνηθίζοντας από εκείνα τα χρόια
οι νέοι του χωριού μία Κυριακή πριν από την μνήμη του Αγίου να ανεβαίνουν στο
βουνό και αίρνουν ξύλα προς τιμήν του. Στην συνέχεια γινόταν το πατρωπαράδοτο
κουρμπανι με τα ζώα που έδινε η κάθε οικογένεια σύμφωνα με την οικονομική της
κατάσταση, ξεκινούσε από μία κότα και έφτανε μέχρι μία αγγελάδα, το οποίο
βραζότααν αφού σφαζόταν την ημερα της παραμονής του Αγίου. Την επόμενη
ημέρα χρησιμοποιώντας τα ξύλα που έφεραν οι νεοι του χωριού βραζόταν και στην
συνέχεια μοιραζόταν σε όλους του κατοίκους τυ χωριού.
Το γραφικό ξωκκλήσι του Αγίου Γεωργίου στην Νικησιανή τυλιγμένο με ψηλά
κυπαρίσια και πεύκα στον αυλόγυρο, συγκεντρώνει τους πιστούς την ημερα του
Αγίου. Τα παλια χρόνια γινόταν μεγάλο πανηγύρι όμως σιγα σιγα ατόνισε. Ο δήμος
Παγγανίας που δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφερόν να τηρηθούν οι παραδόσεις και τα
έθιμα , κατέλαβε μεγάλες προσπάθειες ώστε να ξανα ζωντανέψει αυτή η συνήθεια
και τα κατάφερε. Με την συμμετοχή των Κεχαγιάδων την Νικησιανής που
προσφέρουν το γάλα και τα σφαχτά ετοιμάζεται το κουρμπάνι. Ακολουθεί
παραδοσιακό γλέντι με την συμμετοχή των χορευτών του τοπικού πολιτιστικού
συλλόγου.''

Βασιλική Κρητικού

'' Κάθε χρόνο με την έναρξη του νέου έτους στην καρδιά του Παγγαίου όρους ,
περιδιαβαίνουν τους δρόμους την Νικησιανής , κατα ομάδες σοβαροφανείς και
άγριοι ''Αράπηδες'', σκορπίζοντας τον ήχο από τα κουδούνια τους, ίσως για να
διώξουν τα κακά πνεύματα. Ο χρόνος τέλεσεις του εθίμου προφανώς σχετίζεται με
το χειμερινό ηλιοστάσιο. Συνακόλουθα πρέπει να θεωρείται ως ένα αρχαίο έθιμο
που διατειρήθηκε μέχρι σήμερα , όπως συνηθίζεται να γιορτάζεται την ίδια εποχή
του έτους και σε άλλα μέρη του κόσμου. Το αποκορύφωμα των εκδηλώσεων είναι
του Αη Γιάννη, στις 7 Ιανουαρίου. Όλες οι ομάδες των Αράπηδων κάνουν κοινή
παρέλαση στους δρόμους της Νικησιανής, κάτω από τους εκκοφαντικούς ήχους των
κουδουνιών τους. Δύο αρχηγοί ομάδων παλεύουν μέχρι τελική πτώση του ενός.
Ακόλουθως , γύρων από τον πεσμένο αρχηγό μαζεύονται όλοι, σε μία μασταγωγία
που τελειώνει με την ανάσταση του νεκρού και τον ιδιόρυθμο χορό  ́ ́ολων που
ακολουθεί. Σύμφωνα με την παράδοση, το έθιμο αυτό συμβολίζει τον θάνατο του

Διονυσίου απο τους Τιτάνες και την αναστασή του από τον Δία και παράλληλα την
χειμερη ναρκη της φύσης που είναι ο χειμώνας και στην συνέχεια της αναστασης
της φύσης με τον ερχομό της άνοιξης. Τα τελευταία χρόνια το έθιμο του Αράπη
οργανωνεται από τον πολιτιστικο- παραδοσιακό σύλλογο της Νικησιανής και απο
την αυθόρμητη και δυναμική συμμετοχή των κατοίκων από τους νεότερους μέχρι
τους πρεσβίτερους. Ας πούμε λίγα λόγια για την ενδυμασία. Αρχικά Αράπηδες
ντύνονται μόνο οι άντρες σκεπάζοντας όλο τους το σώμα με προβιές ζώων ή κάπα.
Στην πλάτη τους δημιουργείται καμπούρα με γέμισμα  ́φυλλων καλαμποκιού ή
χαρτιού. Στην μέση τους περιζώνουν τρία μεγάλα κουδούνια τα ''τσανια'' και ένα
άλλο ιδιόμορφο κουδούνι ''μπατάλη''. Τις κνήμες τους ζώνουν με μάλλινα κομμάτια
υφάσματα, τα ''καλτσούνια'' , Αντί για παπούτσια φορούν τα ''τσιρβούλια'' που
κατασκεβάζονται από ακατέργασο χοιρινό δερμα. Οι ''λιπαρές'' είναι δερμάτινα
σχοινιά που συγκρατούν τα ''τσιρβούλια'' και τα ''καλτσιουνια'' στις κνήμες μέχρι το
γόνατο. ''Μπαρμπαρότα'' είναι το επιβλητικό κάλυμα της κεφαλής, συχνά
στολισμένο με κεντημένο μαντήλι που αποτελείται από ακατέργαστο δέρμα
τράγου, γεμάτο με χόρτο. Σύμφωνα με την παράδοση την εποχή της Τουρκοκρατίας
στον εξοπλισμό του Αράπη προστέθηκε και ένα ξύλινο σπαθί η ''μαχαίρα''.
Απόστολος Καμπαρούδης