Τελετουργίες από ΞΗΡΟΠΟΤΑΜΟΥ, Δ. ΔΡΑΜΑΣ, Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ

Έθιμα γιορτών (Χριστουγέννων-Πρωτοχρονιάς-Θεοφανείων)

Τα έθιμα του χωριού για τις γιορτές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανείων δε διαφέρουν από τα χωριά του νομού Δράμας. Την παραμονή των Χριστουγέννων το φαγητό είναι νηστήσιμο, κυρίως φασολάδα και λαχανοντολμάδες.

Όλη η οικογένεια μαζευόταν γύρω από το στρωμένο τραπέζι όπου ο μεγαλύτερος, ο παππούς ή ο μπαμπάς άναβε το θυμιατό και θυμιάτιζε τα φαγητά, όλη την οικογένεια, όλο το σπίτι, ακόμα και τον στάβλο με τα ζώα. Έπειτα τρώγανε όλοι μαζί και πηγαίναμε νωρίς για ύπνο, για να σηκωθούν όλοι πολύ νωρίς για να πάνε στην εκκλησία. Την ημέρα των Χριστουγέννων το φαγητό περιελάμβανε κυρίως χοιρινό και πάλι έτρωγαν όλοι μαζί. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς το φαγητό ήταν κυρίως κόκορας γεμιστός ή με κρεμμύδια. Από τον κόκορα κρατούσαν το ένα μπούτι για να το κεράσουν στον πρώτο άνθρωπο που θα έρθει στο σπίτι τους την Πρωτοχρονιά. Επίσης έβλεπαν τη ραχοκοκαλιά του κόκορα. Αν ήταν ίσια τότε η χρονιά τους θα πήγαινε καλά. Αν όμως η ραχοκοκαλιά του κόκορα ήταν στραβή τότε η νέα χρονιά δε θα ήταν καλή.

Φτιάχναμε επίσης σουσαμόπιτα με μια τρύπα στη μέση η οποία συμβόλιζε τη σπηλιά μέσα στην οποία γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός. Δίπλα από αυτήν έβαζαν μπαλάκια από ζυμάρι όσα ήταν τα μέλη της οικογένειας. Το ένα είχε μέσα φλουρί και όποιος το τύχαινε θα ήταν τότε ο τυχερός της χρονιάς. Θυμιάτιζαν και πάλι το σπίτι και μετά τρώγανε.

Την παραμονή των Θεοφανείων το πρωί πριν την εκκλησία, η γιαγιά έβγαινε στην αυλή του σπιτιού και έριχνε στάχτη για να διώξει τα καλικαντζαράκια. Μετά την εκκλησία έφτιαχνε το χριστόψωμο και την κομπόστα. Το βράδυ αφού θυμιάτιζαν, τρώγανε και πήγαιναν για ύπνο. Άφηναν όμως το τραπέζι στρωμένο για όλο το βράδυ και σε ένα πιάτο με κομπόστα κάνανε το σχήμα του σταυρού με τρία κουτάλια πάνω του για να έρθει ο Χριστός να φάει στο σπίτι μας όπως έλεγε η παράδοση.\

Το δρώμενο του καρναβαλιού-Αράπη-Αράπιντεν, 7 Ιανουαρίου

Το δρώμενο του Αράπη χρονολογείται πολύ πριν από τον 5ο αιώνα π.Χ. Και πολλοί λένε πως η βάση του είναι η διονυσιακή λατρεία και πως τα καρναβάλια αναπαριστούν τους σάτυρους του Διόνυσου. Στην πορεία προστέθηκαν και άλλες ερμηνείες.

Λένε πως ο Μέγας Αλέξανδρος σε μια μάχη, θέλοντας να τρομοκρατήσει τους Πέρσες, έντυσε τους άνδρες του με προβιές ζώων και τους φόρεσε μεγάλα κουδούνια στη μέση  και όταν πλησίασαν τα στρατεύματα των Περσών, όρμησαν πάνω τους και ο θόρυβος που έκαναν ήταν τόσο εκκωφαντικός που οι Πέρσες τρόμαξαν και τράπηκαν σε φυγή.

Αργότερα στα χρόνια του Ιωάννη του Προδρόμου, έκλεισε η φωνή του και δεν μπορούσε άλλο να καλεί τους πιστούς, φόρεσε τα κουδούνια και τους καλούσε με το θόρυβο. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας λένε πως ντύνονταν έτσι για να τρομάξουν τους Τούρκους και οι αντάρτες φορούσαν γυναικείες φορεσιές για να μπορούν να προμηθεύονται τρόφιμα και να ανταλλάσουν μηνύματα μεταξύ τους χωρίς να δημιουργούν υποψίες. Άλλοι πάλι λένε ότι είναι έτσι ντυμένοι για να διώχνουν μακριά τους καλικάντζαρους και το κακό. Από τότε έως τώρα αναβιώνει το έθιμο αυτό. Κάθε χρόνο στις 5,6 και 7 Ιανουαρίου από το πρωί μετά το τέλος της λειτουργίας ακούγονται σε όλο το χωριό οι ήχοι των κουδουνιών που ξυπνούν ακόμα και αυτούς που δεν ξυπνούν.

Πολλοί άντρες λοιπόν ντύνονταν Αράπηδες και γυρνούσαν μαζί με πολύ κόσμο χορεύοντας και τραγουδώντας όλο το χωριό. Μάλιστα πήγαιναν στα σπίτια των Γιάννηδων οι οποίοι γιόρταζαν και τους κερνούσαν άφθονο φαγητό και ποτό.

Στη συνέχεια πήγαιναν στην πλατεία του χωριού όπου συνέχιζε το γλέντι μαζι με τσολιάδες και την τσέτα. Πριν από αυτό γινόταν μάλιστα η αναπαράσταση του γάμου μόνο από άνδρες.