Τελετουργίες από ΟΡΜΕΝΙΟΥ, Δ. ΟΡΕΣΤΙΑΔΟΣ, Π.Ε. ΕΒΡΟΥ

Έθιμα

Χριστούγεννα «Τα εννιά φαγητά»

 

Την παραμονή Χριστουγέννων σε όλα τα σπίτια εμείς οι γυναίκες στρώνουμε τραπέζι που έπρεπε να είχε 9 φαγητά γιατί η Παναγιά 9 μήνες ήταν έγκυος το Χριστό. Το πρώτο φαγητό που φτιάχναμε ήταν η λειψή μπουγάτσα ήταν πίτα με νερό, αλεύρι και αλάτι, δεν έπρεπε να έχει καθόλου λάδι. Άλλο φαΐ ήταν η λαχανοντολμάδες, οι ελιές, ο χαλβάς, τα φασόλια και οι πατάτες. Επειδή όμως είχαμε πολλή φτώχεια τα φαγητά πολλές φορές δεν έφταναν να είναι εννιά. Γι’ αυτό βάζαμε σε ξεχωριστές γκούμπζες (πιάτα) Το αλατοπίπερο, το σκόρδο, το κρεμμύδι, όταν είχαμε και τουρσί ήταν καλά γιατί βάζαμε χώρια το λάχανο, τις πιπεριές, τις ντομάτες και τις μελιτζάνες. Στο τέλος σερβίραμε στο σουφρά το καρπούζι που το κρατούσαμε από το καλοκαίρι. Ήταν αυτά τα κίτρινα από μέσα που κρατούσαν πολύ καιρό. Πριν το φαΐ ο άντρας του σπιτιού θύμιαζε τα φαγητά και όλοι κάναμε το σταυρό μας και τρώγαμε.

 

Παραμονή πρωτοχρονιάς

Καμήλα

«Παραμονή πρωτοχρονιάς οι πιο νέοι έφτιαχναν με ξύλα το σκελετό της καμήλας και από πάνω βάνανε πολλά κουρέλια και δέρματα για να μοιάζει με καμήλα. Με τα 2 παιδιά μπαίνουν κάτω από την καμήλα και την κουβαλάνε. Υπήρχε και ένας που οδηγούσε την καμήλα και την τραβούσε με ένα σκοινί,  από πίσω έπαιζαν τα όργανα μπαϊντούσκα και την γυρνούσαμε σε όλο το χωριό. Μερικοί έδιναν στην καμήλα κρέας και χρήματα, τότε αυτή γονάτιζε και τους φιλούσε το χέρι. Μερικές φορές πάλι η καμήλα έτρεχε και ξέφευγε από αυτόν που την οδηγούσε τότε έτρεχαν όλοι την κυνηγούσαν και όταν την έπιαναν την χτυπούσαν. το έθιμο συμβόλιζε το ταξίδι των μάγων Που πήγαιναν να προσκυνήσουν το χριστό.

Σούρβα

Την ημέρα της πρωτοχρονιάς ματώνονταν όλα τα παιδιά του χωριού και έπαιρναν το βούρβα (ένα κλαδί από δέντρο κρανιάς που πάνω του είχε χρωματιστές κλωστές. Το ξύλο της ήταν ίσιο και ευλύγιστο για αυτό συμβόλιζε τη δροσιά, τη νιότη και τη δύναμη). αυτά τα παιδάκια σε καθέναν που θα έβλεπαν στο δρόμο θα έκαναν το «σούρβαγμα» (3 χτυπήματα στον πισινό με την πολύχρονη βέργα) λέγοντας: Σούρβα, του χρόνου τον αι Βασίλη καλύτερα»!! Τα παιδιά έπαιρναν φρούτα, γλυκά, λεφτά και πολλά άλλα.

Κοπή πίτας

Παραμονή πρωτοχρονιάς μαζευόμασταν όλη η οικογένεια γύρω από το σοφρά και ο άντρας σταύρωνε την πίτα και την έκοβε. Αυτή η πίτα μέσα είχε τσάκνα (κλαδάκια) με μάτια μπουμπούκια. Σε κάθε κλαδάκι αντιστοιχούσε και ένα μέρος του σπιτιού. Άλλωστε είχε να τα χωράφια, την αποθήκη, το κοτέτσι, το σπίτι, αγελάδες. Και την επόμενη χρονιά έπρεπε να ασχολείται με αυτό που τύχαινε.

 

 

8 Ιανουαρίου

Μπάμπω

Αυτήν την ημέρα την γιόρταζαν οι παντρεμένες γυναίκες και οι μητέρες είναι η μέρα της γυναίκας, της μαμμής. το πρωί οι γυναίκες πήγαιναν στο σπίτι της μπάμπως δηλαδή της γυναίκας που αυτό το χρόνο θα έκανε την μπάμπω. Την έβρεχαν με βασιλικό και της έδιναν διάφορα δώρα. Μαντήλια, τυρλίκια, f κάλτσες κα. Μετά τις έπλεναν τα χέρια, γιατί κάποτε τις βοηθούσε να ξεγεννήσουν. Αργότερα οι γυναίκες κατέβαιναν στην πλατεία του χωριού και χόρευαν εάν κάποιος άντρας πλησίαζε τον έκαναν μούσκεμα.

Απόκριες

Μπέης

Γιορτάζονταν την ημέρα της τσικνοπέμπτης που λέμε σήμερα. Όλα σπίτια φτιάχναμε τις αυλές μας και τακτοποιούσαμε τα πάντα. Έπρεπε να είναι όλα τέλεια. Υπήρχε μία γυναίκα η Κατίνα με το μωρό της (ένα κομμάτι ξύλο). Τον γύφτο, τους σωματοφύλακες του Μπέη και έναν κριτή. Ακολουθούσε όλο το χωριό και γυρνούσαμε από σπίτι σε σπίτι. Σε κάθε αυλή οι αράπηδες (σωματοφύλακες) έλεγχαν τα εργαλεία αν ήταν τακτοποιημένα. οι νοικοκυρές τους κερνούσαν όλους με κρασί και μεζέδες και οι άνδρες έδιναν στον Μπέη στάρι και καλαμπόκι. Ο Μπέης σκορπούσε μέσα στην αυλή μια χούφτα σπόρο και ευχόταν καλή σοδειά. Καθώς προχωρούσαμε όποιος πείραζε το μωρό της Κατίνας τον πιάναμε και τον βάζαμε να πληρώσει πρόστιμο. όταν ο μπέης περάσει από όλο το χωριό σταματάει στην πλατεία του χωριού (το μεσημέρι). f ο παις μετράει το χωράφι για να κόψει «καπαίκι». Μετά ζεύει το ζυγό του ξύλινου αλετριού το γύφτο και τη γύφτισσα και αρχίζει να οργώνει. οι φύλακες προσέχουν μην τυχόν πειράξει κανένας τον μπέη και τον ρίξει κάτω καθώς σπέρνει με «σινίκι». Αν το σινίκι αναποδογυρίσει καθώς πέφτει ο μπέης και έχει χυθεί ο σπόρος τότε η σοδειά δεν θα πάει καλά. Αλλά αν γυρίσει χωρίς να σκορπίσει ο σπόρος θα πάει καλά. Μετά τη σπορά ακολουθεί ο θέρος με τη βοήθεια των αράπηδων και τα δρεπάνια. Τέλος ξαπλώνουν ο ένας πάνω στον άλλον και σχηματίζουν μια στοίβα από δέματα (θυμωνιά). f μετά γίνεται το αλώνισμα με τη ντουκάνα (f ξύλινο εργαλείο με πολλές πέτρες καρφωμένες πάνω του που όταν σέρνεται στο αλώνι ξεχωρίζει το στάρι απ τα στάχυα). Καθώς γίνεται αυτό ο μπέης αρπάζει τη γύφτισσα και τη βάζει από κάτω σαν να την βιάζει. Μετά αρχίζουν τα αγωνίσματα, η παλαίστρα και η γαϊδουρομάνες. Και μετά ο χορός που κρατάει μέχρι τα μεσάνυχτα που γίνεται η επιλογή του μπέη για την άλλη χρονιά.

Πάσχα

Βαϊο

Την Κυριακή των βαΐων φτιάχναμε μια κούκλα από κουρέλια πάνω σε έναν ξύλινο σταυρό ή με παραδοσιακά ρούχα και γυρνούσαμε από σπίτι σε σπίτι (όταν ήμασταν μικά) τα παιδάκια δηλαδή την ανεβάζαμε και την κατεβάζαμε δυνατά χτυπώντας την στο πάτωμα και τη γυρνούσαμε αριστερά δεξιά. Όλες μαζί τραγουδώντας το τραγούδι:

«Βάγιου, βάγιου το βαγιώ

Ως την άλλη Κυριακή

Με τα κόκκινα τα αυγά

με το φούρνο το ψωμί

με τη σούβλα το τσιτσί

μαρή λιγνή μαρή ψηλή

μαρή μαυροματούσα

Αυτά θα πας στην εκκλησία 9 στολίδια βάζεις

βάζει και τα ποδήματα τα γυρωστολισμένα»

Τότε οι νοικοκυρές έβγαιναν και μας έδιναν χρήματα, φρούτα και δώρα. Ήταν τα «κάλαντα» του Πάσχα κατά κάποιο τρόπο.