Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, Δ. ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ, ΠΕΤΡΟΥΣΣΗΣ

Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου.

α.Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα.

Η νηστεία για τα Χριστούγεννα ξεκινάει μια εβδομάδα πριν την Αγία Αικατερίνη. Η νηστεία αυτή που θα γεννηθεί ο Χριστος δεν είναι  τόσο βαριά όπως το Πάσχα. Αλλά πάλι γάμοι δεν πρέπει να γίνονται. Παλιότερα νηστεύαμε όλοι, από μικρά μας βάζαν. Λαχταρούσαμε να ρθούν τα Χριστούγεννα, όμως για να γευτούμε το κρέας. Μέχρι όμως, να δύο εβδομάδες, τρεις από 25 Δεκεμβρίου τρώγεται και ψάρι. Νηστεύαμε για να καθαρίσει και η ψυχή μας και το στομάχι μας όμως.

Ελένη Μουσουρλή

 

Β. Το Δωδεκαήμερο ( 25 Δεκεμβρίου – 5 Ιανουαρίου)

Μια μέρα πριν τα Χριστούγεννα, την παραμονή μαζευόμαστε όλη η οικογένεια και θυμιατίζουμε. Αυτό γίνεται κατά το βραδάκι. Λέμε: Άντε να καντιμ. Δηλαδή να θυμιατίσουμε. Να κάνουμε το καντέτι .

Αυτό το έθιμο είναι από τα παλιά χρόνια. Τότε πιστεύανε ότι οι καλλικάντζαροι εμφανίζοταν μέσα σε αυτές τις γιορτές. Και οι άνθρωποι θυμιάτιζαν τρεις φορες μέσα στο Δωδεκαήμερο. Παραμονή Χριστουγέννων, παραμονή πρωτοχρονιάς και παραμονή Φώτων. Θυμιατίζανε όλο το σπίτι, δεν άφηναν κανένα δωμάτιο και τον σταύλο θυμιάτιζαν και την αυλή.

Παραμονή Χριστουγέννων πίστευαν ότι τότε εμφανίζονται και θυμιατίζανε για να τα προσκαλέσουνε.

Παραμονή πρωτοχρονιάς τα φιλεύανε και παραμονή Φώτων τα διώχνανε.

Μαζεμένοι όλη η οικογένεια γύρω από το τραπέζι κάνουν την προσευχή τους και έχουν ένα κερί αναμένο γύρω από ένα κλαδάκι και ένα θυμιατό. Το τραπέζι είναι πλούσιο από φαγητά και εφόσον θυμιατίσουν το τραπέζι , θυμιατίζουν όλο το σπίτι. Μετά τρώνε τα φαγητά τους. Με μόνη διαφορά ότι την Παραμονή Πρωτοχρονιάς, το τραπέζι είναι πιο πλούσιο και αφού φάνε θα αφήσουν λίγο φαγητό για να φάνε και οι καλλικάντζαροι .

Ακόμα και την πρώτη μέρα του χρόνου συνήθιζαν οι παλιότεροι πρωί-πρωί να ρίχνουν αλάτι στην σόμπα ή στο τζάκι για να τους πάει καλά η χρονιά. Δηλαδή να είναι πρόσφορη η καινούρια χρονιά.

Την Παραμονή των Φώτων είχαμε καθαρά τα σπίτια μας γιατί περιμένανε να έρθει ο παππάς να τα φωτίσει και ο καθένας έδινε ότι μπορούσε. Λεφτά, αυγά. Την ημέρα των Φώτων όποιος έπιανε τον σταυρό, γυρνούσε με την παρέα του από σπίτι σε σπίτι σ’όλο το χωριό. Και λένε ακόμη και τώρα ότι είναι υγεία όποιος πέσει εκείνη την μέρα στα αγιασμένα νερά.

Ελένη Μουσουρλή

 

γ.Γιορτές του Ιανουαρίου 

Κάθε χρόνο στις 7 και 8 Ιανουαρίου στο χωριό μας γίνεται η τοπική γιορτή “Μπάμπιντεν”.

Η λέξη Μπάμπιντεν είναι σύνθετη. Αποτελείται από την λέξη μπάμπω που σημαίνει μαία και από την λέξη ντεν που σημαίνει η ημέρα. Δηλαδή η μέρα της μαίας. 

Οι ρίζες της γιορτής είναι από τα αρχαία χρόνια. Είναι μπορούμε να πούμε Διονυσιακή γιορτή γιατί έχει αρκετά στοιχεία της Διονυσιακής λατρείας. Τα στοιχεία είναι τα παρακάτω. Δυστυχώς όμως δεν σώζονται όλα.

Παλιά την ημέρα της γιορτής στις 8 Ιανουαρίου έβαζαν μέσα σ' ένα κοφίνι έναν γυμνό άντρα και οι πιο τολμηροί πήγαιναν να τον δούνε. Αυτό είναι ένα στοιχείο του φαλλού. Γιατί όπως ξέρουμε ο Διόνυσος ήταν θεός του έρωτα και της προστυχιάς, της ζωής κ.τ.λ.

Πριν από πολλά χρόνια πάλι κάποιοι άνθρωποι έμπαιναν γυμνοί μέσα σε φούρνους γινόταν μαύροι από την στάχτη και μετά περνούσαν τρέχοντας μέσα από το χορό. Είναι και αυτό ένα στοιχείο του φαλλού. Αυτά τα δύο στοιχεία δυστυχώς δεν σώζονται μέχρι και σήμερα.

Το στοιχείο το οποίο υπάρχει μέχρι και σήμερα είναι πως την παραμονή της γιορτής στις 7 Ιανουαρίου οι άνθρωποι γυρίζουν στο χωριό. Είναι βαμμένοι στο πρόσωπο μαύροι και κάνουν συγχρόνως και το σύμβολο του σταυρού συνήθως στο μέτωπο. Οι λεγόμενοι «Αράπηδες».

 

Παρατίθεται φωτογραφία με λεζάντα «Η καθιερωμένη γύρα της καμήλας στις 7 Ιανουαίου, σ΄όλο το χωριό. Αρχηγός είναι ο καμηλιέρης»

 

Το στοιχείο που δεν σώζεται σήμερα αλλά έχει σταματήσει εδώ και 10-15 χρόνια περίπου είναι ότι τότε ανέβαιναν επάνω σ΄ένα άρμα κάποιοι άνθρωποι και έλεγαν διάφορες βωμολοχίες. Στοιχείο κι αυτό της Διονυσιακής λατρείας.

Την τιμητική στη γιορτή είχαν οι γυναίκες όπως είπαμε και ειδικότερα οι μαίες. Αυτό γινόταν επειδή η μαία είναι αυτή που έφερνε την ζωή στον κόσμο, αυτή που έκοβε τον ομφάλιο λώρο. 

Γιατί τον καιρό που γινόταν η γιορτή, πριν το 1923 όπου υπήρχε το παλιό ημερολόγιο, οι ημερομηνίες ήταν γύρω στις 20 με 23 Ιανουαρίου. Υπήρχαν τότε οι αλκυονίδες μέρες όπου άρχιζε σιγά-σιγά να έρχεται η ζωή στην φύση και γι΄αυτό όπως αναφέρουμε δώσαν στη γιορτή την ονομασία Μπάμπιντεν.

Μετά το 1923-24 ήρθε το Γρηγοριανό ημερολόγιο και γι΄αυτό η γιορτή πήγε στις αρχές του Γενάρη .

Την εποχή εκείνη πήγαιναν οι άνθρωποι στα χωράφια και άνοιγαν αυλάκια για να δουν αν είναι έτοιμη η γη για την σπορά.

Ένα άλλο έθιμο το οποίο υπάρχει μέχρι και σήμερα είναι η ύπαρξη της καμήλας.

Μέχρι πριν 10 χρόνια υπήρχε αληθινή καμήλα. Τώρα όμως επειδή είναι δύσκολο να βρεθεί αληθινή γίνεται μια τεχνική. Αυτή είναι κατασκευασμένη από ξύλο έτσι ώστε για να κινηθεί πρέπει να την σηκώσουν 2 άνθρωποι στους ώμους τους, οι οποίοι δεν φαίνονται γιατί είναι κρυμμένοι κάτω από διάφορα σκεπάσματα, τα οποία σχηματίζουν το σώμα της καμήλας.

 

Παρατίθεται φωτογραφία με λεζάντα «Το παραδοσιακό σπιτάκι. Κατασευάζεται ειδικά γι΄αυτές τις δύο μέρες της γιορτής. Εκεί σήμερα παίζουν οι οργανοπαίκτες και ξεσηκώνουν τον κόσμο.

 

Η καμήλα υπάρχει στην γιορτή για να δείξει και να τονίσει περισσότερο τον δύσκολο τρόπο ζωής της εποχής εκείνης.

Και αυτό γιατί είναι το ζώο που αντέχει στην πείνα, στην δίψα, στην κούραση, στις κακουχίες. Στοιχεία έντονα της εποχής εκείνης.

 

Παρατίθεται φωτογραφία με λεζάντα «Νέοι του χωριού, μασκαρεμένοι με δέρματα ζώων και κουδούνια»

 

Άλλο ένα στοιχείο είναι το βραστό, το λεγόμενο κουρμπάνι. Τις μέρες εκείνες οι κτηνοτρόφοι του χωριού δίνουν τα καλύτερα τραγιά τους για το κουρμπάνι. 'Εθιμο που δείχνει ότι υπάρχουν κατάλοιπα Διονυσιακής λατρείας.

Γίνονται επίσης κάποιες αναπαραστάσεις βασισμένες στην καθημερινή τους ζωή, αλώνισμα, ψήσιμο πίτας, γάμος, γέννα, σπορά, όργωμα κτλ .

Μπροστά στο χορό πήγαινε τότε ο Στάχτης, ο οποίος κρατούσε μια κάλτσα γεμάτη με στάχτη, με την οποία χτυπούσε όποιον εμπόδιζε να αναπτυχθεί ο κύκλος του χορού. Ακολούθησαν οι γέροι και μετά οι γυναίκες γριές. Μέχρι το 1970 περίπου ποτέ η γυναίκα δεν έσερνε το χορό.

Μετά με το κίνημα της ισότητας άρχιζε να αλλάζει η θέση της.

Σήμερα η γιορτή γίνεται κάπως έτσι:

Στις 7 Ιανουαρίου το πρωί μια μεγάλη παρέα ξεκινάει τον φωτισμό του χωριού. Μπροστά πηγαίνουν οι αράπηδες χορεύοντας σε ξέφρενους ρυθμούς και πίνοντας. Ακολουθούν τα όργανα και πίσω απ’αυτά η καμήλα με την παρέα της, η οποία δεν σταματάει κι αυτή το χορό και το πιοτό. Ετσι όλοι μαζί γυρίζουν το χωριό. 

Την άλλη μέρα στις 8 του μηνός η παρέα της καμήλας κάνει πάλι μια βόλτα στο χωριό, αυτή την φορά όμως πολύ σύντομη για να καλέσει τους κατοίκους του χωριού στην αποκορύφωση της γιορτής που θα ακολουθήσει.

Η παρουσία του κόσμου είναι έντονη στην γιορτή, ο οποίος δεν σταματάει το χορό και το φαγοπότι.

Επίσης, κατά την διάρκεια της γιορτής ορισμένες ομάδες ανθρώπων κάνουν διάφορες αναπαραστάσεις βασισμένες στην καθημερινή τους ζωή, αλώνισμα, σπορά. Η αποκορύφωση των αναπαραστάσεων είναι αυτή του παραδοσιακού γάμου.

Τα όργανα του χωριού, οι λίρες και οι νταχαρέδες βρίσκονται στην βεράντα του παραδοσιακού σπιτιού, το οποίο χτίζεται ειδικά γι’αυτήν την ημέρα.

Η γιορτή δαρκεί μέχρι αργά το βράδυ με το κρασί και το κουρμπάνι να ρέει άφθονο.

Ελένη  Ουρούμη

 

Παρατίθεται φωτογραφία με λεζάντα «Κάτοικοι του χωριού, διασκεδάζουν  στην αυλή του Δημοτκού σχολειου. Σ΄αυτό το μέρος διεξάγεται η γιορτή εδώ και τόσα χρόνια»

 

Απόκριες

Στο χωριό μας την Κυριακή, μια βδομάδα μέχρι την Καθαρά Δευτέρα, αρχίζουν και ντύνονται καρναβάλια. Μαζεύονται παρέες, παρέες μασκαρεύονται, έχουν συνήθως βέργες, κλείνουν και το πρόσωπο και τριγυρνάν στα σπίτια. Στα σπίτια που πηγαίνουν αλλάζουν τις φωνές τους για να μην τους καταλάβουν. Αν όμως γνωρίσουν ποιοί είναι αυτοί βγάζουν τις μάσκες τους. Όλα αυτά γίνονται το βραδάκι. Εκεί στα σπίτια που πάνε τους κερνάνε κιόλας, κανένα σοκολατάκι, καραμέλες, τέτοια.

Τα καρναβάλια γυρνάνε μέχρι την Παρασκευή. Σαββατο και Κυριακή κάνουν πάρτι, αλλά δεν κρύβουν το πρόσωπο. Όλη αυτή η εβδομάδα λέγεται τυροφάγου και κάνουν πίτες οι γυναίκες με τυρί. Αυτό το έθιμο είναι από τα παλιά χρόνια γιατί ένα παιδάκι ,οπως λένε, λαχταρούσε να φάει πίτα με τυρί. Δεν είχε όμως εκείνα τα χρόνια και πέθανε το παιδάκι.

Την Κυριακή, μια μέρα πριν την Καθαρά Δευτέρα, οι πιο μικροί σε ηλικία, πάνε στους μεγαλύτερους για “ συγχωρεμένα “.

Ε, να όχι μόνο όταν είναι μαλωμένοι, έτσι για το έθιμο. Κι αν είναι να πάνε σε γυναίκα πάνε πορτοκάλι. Αν πάνε σε άνδρα, του πάνε λεμόνι. 

Και την Καθαρά Δευτέρα καθαρίζουμε τα σπίτια μας αλλά και όλη την ημέρα δεν τρώμε ούτε λάδι .

Στα παλιά τα χρόνια, αυτό τώρα δεν το κάνουμε σήμερα, νηστεύαμε όλοι, νέοι, γεροί, όλοι τρεις μέρες: Καθαρά Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη. Δεν τρώγαμε τίποτα όλη μέρα. Μόνο το βράδυ που πίναμε νερό. Την Τετάρτη πηγαίναμε στην εκκλησία με σταφίδες. Μετά από ΄κει πέρα, νηστεύαμε κανονικά. Α! Την τετάρτη κι'όλας στην εκκλησία κοινωνούσαμε.

Και την Καθαρά Δευτέρα τα παιδιά πετούσαν χαρταετούς και κάναν συναγωνισμό ποιος  θα τον πάει πιο ψηλά.

Ελένη Μουσουρλή

 

ε.Κινητές εορτές 

Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα, μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή

Η νηστεία του Πάσχα ειναι βαριά νηστεία και δεν τρώγεται ουτε ψάρι ουτε γάλα, τίποτα. Άγιου Λαζάρου έβγαιναν τότε τα παιδιά και τραγουδούσαν σ'όλο το χωριό, πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι. Τους έδιναν αυγά ή κουλούρια. Τότε λεφτά δεν είχε πολλά ο κοσμος και έδιναν ό,τι είχαν στο σπίτι. Τότε τραγουδούσαν: 

“Σήκω Λάζαρε και μην κοιμάσαι ,

ήρθε η μάνα σου απο την πόλη ,

σου’φερε χαρτί και καλαμάρι …..”

 

Την Κυριακή των Βαΐων πηγαίναμε όλη η οικογένεια στην εκκλησία για να πάρουμε Βάγια . Φυσικά όλη την Μεγάλη Εβδομάδα, κάθε βράδυ πηγαίναμε και πάμε ακόμα στην εκκλησία .

Την Μεγάλη Τρίτη πήγαιναν πολλές γυναικες του χωριού και κορίτσια για να καθαρίσουν την εκκλησία. Πλέναν τα χαλιά, τα παράθυρα, καθάριζαν τις εικόνες, τους πολυελαίους. Γενική καθαριότητα.

Την Μεγάλη Πέμπτη βάφουμε σαράντα κόκκινα αυγά, κάνουμε τσουρέκια από το πρωί. Το βράδυ πηγαίναμε λουλούδια και ξενυχτούσαμε στην εκκλησία, για να φυλάμε τον σταυρωμένο Χριστό.

Μεγάλη Παρασκευή πηγαίνουν πάλι γυναίκες στην εκκλησία για να στολίσουν τον επιτάφιο. Αυτήν την ημέρα δεν πρέπει να φας λάδι και δεν πρέπει να κάνεις μπάνιο. Αν κάνεις θα πρέπει να κάνεις κάθε Παρασκευή, όλο τον χρόνο.

Το βράδυ γυρνάμε ολο το χωριό με τον επιτάφιο. Πιάνουμε κάπως όλες τις άκρες. Οταν φτάνουμε στην εκκλησία παίρνουμε λουλούδια του επιτάφιου και τα πηγαίνουμε στο σπίτι μας μπροστά απο το εικόνισμα της Παναγίας.

Μεγάλο Σάββατο πάμε στην εκκλησία και μετά την Ανάσταση, πηγαίνουμε στα σπίτια μας, έχοντας το Άγιο Φως με πολλή προσοχή περπατάμε στον δρόμο για να μην σβήσει. Πολλοί στο κατώφλι της πόρτας σχηματίζουν με την φλόγα το σχήμα του σταυρού .

Μετά την Κυριακή του Πάσχα, τρώγαμε κρέας, κατσίκι, σούβλα, μαγειρίτσα κοκορέτσι ή γουρουνάκι. Τότε τρώγαμε μόνο Χριστούγεννα και Πάσχα κρέας. Πολύ κρέας. Όλη την χαρούμενη εβδομάδα τρώγεται κρέας και Τετάρτη και Παρασκευή .

Την παραμονή της Αγίας Τριάδας πηγαίνουμε στο εκκλησάκι και καθόμασταν εκεί όλο το βράδυ σχεδόν. Και την άλλη μέρα πάμε εκεί και ανάβουμε τις λαμπάδες που είχαμε την Ανάσταση.

Παρατίθεται φωτογραφία με λεζάντα «Το εσωτερικό της ΑγίαςΤριάδος. Απ΄αυτό το βράχο πηγάζει αγιασμός»