Τοπικές ενδυμασίες από ΞΗΡΟΠΟΤΑΜΟΥ, Δ. ΔΡΑΜΑΣ, Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ

ΒΛΑΤΙΤΣΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΣ ΕΤΟΣ: 2011-2012

ΕΞΑΜΗΝΟ Α

ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ Μ.Γ.

ΘΕΜΑ: ΣΥΛΛΟΓΗ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ, ΞΗΡΟΠΟΤΑΜΟΣ, ΒΥΣΣΟΤΣΑΝΗ ΔΡΑΜΑΣ

Ένδυμα, υπόδεση, κόμμωση και καλλωπισμός

Α. Ένδυμα

«Όταν πηγαίναμε στο χωράφι φορούσαμε πιο καθημερινά και πιο παλιά ρούχα . Και οι άνδρες και οι γυναίκες φορούσαν μάλλινες φανέλες και μάλλινες κάλτσες . Οι άνδρες από πάνω έβαζαν βαμβακερό παντελόνι και πουκάμισο και πλεχτό πουλόβερ , ενώ οι γυναίκες βαμβακερά φορέματα ή φούστες και πλεχτές ζακέτες . Όταν όμως πηγαίναμε σε γιορτές ή μαζευόμασταν σε πανηγύρια φορούσαμε τα  γιορτινά μας τα ρούχα που σήμερα είναι οι παραδοσιακές μας στολές, και αυτά είναι τα εξής : ρίζα αντρικό , πουκάμισο από άσπρο υφαντό βαμβακερό ύφασμα (πλάτνα)  . Αποτελείτε από το κυρίως φύλλο που είναι ενιαίο μπρος πίσω χωρίς ράφι στους ώμους. Κάθετα στον κορμό είναι ραμμένα τα μανίκια χωρίς μανσέτες   από δύο φύλλα υφάσματος και έχουν πάνω μπλε ρίγα .κάτω από τις μασχάλες μπαίνει από ένα φύλλο υφάσματος λόγου του φάρδους του υφαντού . Το άνοιγμα στο στέρνο κλείνει με ένα η δύο άσπρα κοκάλινα ή πλαστικά κουμπιά  . Ιλέκ , ανδρικό γιλέκο από μαύρη χοντρή τσόχα . Ρούχα χειμερινής , γιορτινής και γαμπριάτικης φορεσιάς . Αποτελείται από ένα φύλλο μπροστά κομμένο κατακόρυφα στην μέση , με λαιμό με λαιμόκοψη και ένα φύλλο στην πλάτη . Όλα αυτά ενώνονται στο πλάι με ραφή και όλες οι ραφές και τα ανοίγματα είναι γαρνιρισμένα με μια σειρά μαύρο , μάλλινο γαϊτάνι . Πλατνίνου Ίλεκ , ανδρικό γιλέκο από σκούρο μπλε υφαντό σαν αιγάλειο . Ρούχο αντρικής θερινής , καθημερινής φορεσιάς των αυτών του Ξεροπόταμου Υφαντός ημίλευκο και βαφόταν ύστερα σκούρο μπλε . Αποτελείται από ένα φύλλο μπροστά , κομμένο , κατακόρυφα στη μέση με λαιμόκοψη και ένα φύλλο στην πλάτη που ενώνονται όλα με ραφή γαρνιρισμένα με μια σειρά μαύρο μάλλινο γαϊτάνι . Καπαράν, μανικωτό τσόχινο ζακέτα σε μαύρο ή σκούρο μπλε χρώμα , βασικό εξάρτημα της αντρικής γιορτινής φορεσιάς του Ξεροπόταμου . Είναι ένα μονοκόμματο φύλλο πίσω που σχηματίζει την πλάτη και δύο μπροστινά με ραφές στους ώμους , που ενώνονται με δύο πλαϊνά κομμάτια κάτω από την μασχάλη , πατούρι, ανδρική βράκα από μαύρη τσόχα που είναι ρούχο ανδρικής χειμερινής , γιορτινής και γαμπριάτικης φορεσιάς . Αποτελείται από δύο πλατιά και μακρύτερα από τα άλλα φύλλα , που σχηματίζουν τα ανοίγματα για τα πόδια , και από δύο στενές τραπεζιόσχημες λωρίδες , μπρος και πίσω , για να δώσουν φάρδος στο ρούχο και ενώνουν τα πλατίνα φύλλα .

 Ντιμίντι πόες , μάλλινο και τσόχινο δίμιτο μαύρο ζωνάρι , εξάρτημα της ανδρικής καθημερινής , γιορτινής ενδυμασίας του Ξεροπόταμου Σιάρενι τσουριάπε, δηλαδή παρδαλά τσουράπια που ήταν ζεύγος μαύρων πλεχτών καλτσών από μάλλινα νήματα , πλεγμένα με τέσσερις λεπτές βελόνες του πλεξίματος με τεχνική κάλτσας , Τερλίκι , τερλίκια από μάλλινα νήματα , πλεγμένα με τέσσερις λεπτές βελόνες του πλεξίματος με τεχνική κάλτσας ένα εξάρτημα της γυναικείας και αντρικής φορεσιάς του Ξηροποτάμου . Τα ανοίγματα των τερλικιών είναι συνήθως διακοσμημένα με δαντέλα από άλλο χρώμα μάλλινου νήματος».

(ΠΟΥΛΙΣΗ ΔΑΦΝΗ 80 ΕΤΩΝ )

«Επίσης είχαμε και τη φορεσιά του τσολιά  που την φορούσαν οι άνδρες όταν χόρευαν στην πλατεία του χωριού την ήμερα των Αράπηδων τα Θεοφάνια και είχε τα εξής κομμάτια Ρακάβε , ζεύγος πλεχτών μάλλινων περικάρπιων πλεγμένα με 4 βελόνες πλεξίματος , κάλτσας με τεχνική λάστιχο . Αποτελούν πρόσθετο εξάρτημα της φορεσιάς του τσολιά που φοριέται στους καρπούς των χεριών Ρίζα τσολιά , ανδρικό πουκάμισο  από άσπρο βαμβακερό αγοραστό ύφασμα και αποτελείται από το πίσω φύλλο που είναι ενιαίο όπως και το μπρος . Σώβρακο λεύκη ή ημίλευκη μάλλινη ή βαμβακερή σκελεία που αγόραζαν από έμπορους και είναι απαραίτητη για τη φορεσιά του τσολιά τζεπιέν , ανδρικό γιλέκο τσολιά  με φτερά από σκούρο μπλε μάλλινο υφαντό ή μαύρη τσόχα . Αποτελείται από δύο φύλλα μπροστά κομμένα ημικυκλικά , ένα φύλλο στην πλάτη και δύο φύλλα μακρόστενα που καταλήγουν σε μύτη (φτερά) πιασμένα στους ώμους. Φούντες, ζεύγος φούντες από μαύρο μάλλινο νήμα παλαιότερα και μεταξωτά ή μεταξώβαμβακο νήμα αργότερα και μαύρο φαρδύ λάστιχο ραμμένο καλτσοδέτα και κορδόνι χοντρό Φουστανέλα , απαραίτητο εξάρτημα της φορεσιάς του τσολιά από λευκό βαμβακερό ύφασμα. Αποτελείται 40088 τρίγωνα φύλλα λευκού υφάσματος όσα και τα χρόνια της σκλαβιάς, ραμμένα το ένα με το άλλο».

(ΔΕΜΙΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ 62 ΕΤΩΝ)

«Τέλος είχαμε και τη γυναικεία φορεσιά που ήταν η εξής : εσώρουχο φανέλα , άσπρο , βαμβακερή υφαντό (πλατνου )  με κάθετες μπλε ρίγες στην ύφανση στο πλάι , που αποτελείται από δύο ίσα φύλλα , μπρος και πίσω ραμμένα μεταξύ τους. Ρίγα , γυναικεία λευκό πουκάμισο , υφαντό στον αργαλειό από τις γυναίκες . Αποτελείται από ένα ίσια μονοκόμματο φύλλο βαμβακερού υφάσματος (πλατνου) μπρος και πίσω με ραφή στους ώμους και από τα δύο μισά φύλλα στο πλάι κάτω από την μασχάλη ραμμένα μεταξύ τους που δίνουν φάρδος στο πουκάμισο . Από την αρχή των πλαϊνών τους και το πίσω φύλλο ακολουθεί μια σειρά γαϊτάνι , και πάνω υπήρχαν κέντημα ή υφαντά μοτίβα με μεταξωτές κλωστές σε χρώματα κίτρινο , καφέ , πράσινο , μπλε και βυσσινή που εναλλάσσονται πλατνινα σαέ , γυναικείος αμάνικο, επενδυτή από μπλε βαμβακερό , υφαντό στον αργαλειό . Αποτελείται ρούχο της θερινής γυναικείας φορεσιάς . Στο στέρνο παράλληλα υπάρχει βαμβακερή κορδέλα στερεωμένη με απλές βελόνες σε χρώματα λευκό και κίτρινο και ακολουθεί κεντητή ταινία σε σχήμα ορθογώνιου με βελόνες , κασινάκι σταυροβελονιά  διπλή και μονή και ψαροκόκαλο σε διάφορα χρώματα Σμιλιάνσκα σαέ δηλαδή τσόχινη σαέ που είναι γυναικείος αμάνικος 92 επενδυμένο από μαύρη αγοραστή τσόχα και αποτελεί ρούχο ανοιξιάτικη , γυναικείας γιορτινός επενδυτής από αγοραστή ριγωτό μεταξώβαμβακο ύφασμα που κατασκευάζεται από τον ράφτη . Ρακάβε , μανικωτό ζακέτο  από άσπρο  υφαντό ή σκούρο μπλε ριγέ βαμβακερό ύφασμα στον κορμό κι μεταξώβαμβακο ύφασμα στα μανίκια βυσσινή , ριγέ με άσπρο κι κίτρινο ή βυσσινή με άσπρο . Ήταν βασικό ρούχο της γυναικείας χειμερινής φορεσιάς του Ξηροποτάμου και φοριέται κάτω από το Κλασνίκ.  Κλασνίκ  γυναικείος γιορτινός αμάνικος επενδυτής από μαύρη από μαύρη χοντρή τσόχα που το κόβει και το ράβει και το διακοσμεί ο ράφτης Λιουμπαντέ μανικωτό τσόχινο ζακέτο με μανίκι ¾ σε μαύρη ή σκούρο μπλε χρώμα βασικό ρούχο της γυναικείας φορεσιάς του Ξηροποτάμου .Τενκο  σκούτνικ δηλαδή καρό ποδιά σε χρώματα και τόνους του πράσινου , κόκκινου , πορτοκαλί , σχηματίζοντας στην ύφανση τετράγωνα που είναι χαρακτηριστικό σχέδιο της ποδιάς του Ξηροποτάμου . Ήταν επίσης και νυφικό και γιορτινό εξάρτημα της γυναικείας φορεσιάς του Ξηροποτάμου . Σιάρενι τσουράπε   δηλαδή παρδαλά τσουράπια , που είναι ζεύγος ημίλευκων πλεκτών καλτσών από μάλλινα νήματα πλεγμένα με 4 λεπτές βελόνες του πλεξίματος με τεχνική κάλτσας και είναι και αυτό ρούχο της γυναικείας φορεσιάς του Ξηροποτάμου . Τέλος , είχαμε τα γκρασνιν τερλίτσι δηλαδή , τσόχινα τερλίκια που είναι ραμμένα από μαύρη τσόχα , και αποτελούνται από δύο φύλλα , την πατούσα και το ένα στο πάνω μέρος του ποδιού του κουντουπιέ με διακόσμηση τους γίνεται  με μεταξωτά και μάλλινα γαϊτάνια και με μεταξωτές κλωστές».

(ΔΕΜΙΣΗ ΠΑΣΧΑΛΙΑ 88 ΕΤΩΝ )

Β. Υποδήματα

«Τα υποδήματα των αντρών ήταν τα τσιρβούλε  δηλαδή δερμάτινο χοιρινά παπούτσια .  Τα έφτιαχνα οι ίδιοι άντρες μας όταν σφάζανε το γουρούνι που κάθε οικογένεια έκτρεφε στο σπίτι . Επεξεργάζονταν το δέρμα , κατασκεύαζαν και στη συνέχεια έθαβαν τα τσιρβούλε  στο χώμα μήνες για να μαλακώσει το δέρμα . Αυτό αποτελείται από το πέλμα το οποίο στρέφεται προς τον κύριο κορμό του ποδιού και ολόγυρα κάναμε εμείς οι γυναίκες τρύπες στο δέρμα για να περάσει ένα δερμάτινο κορδόνι που δενόταν έως τη γαμήλια  για να στερεώσει το τσιρβούλε. Μπροστά στα δάχτυλα του ποδιού έκλεινε το δέρμα και ραβόταν σχηματίζοντας μύτη».

(ΔΕΜΙΣΗ ΠΑΣΧΑΛΙΑ 88 ΕΤΩΝ)

«Τα υποδήματα των γυναικών ήταν δερμάτινες παντόφλες , παλαιότερα και αργότερα ήταν λαστιχένιες. Το χειμώνα φορούσαμε τα Σιάρενι τσουράπε και από πάνω τα Γκράσνινι  τερλίτσι με τις παντόφλες για να είναι τα πόδια μας ζεστά . Είχαμε ακόμη λαστιχένια παπούτσια που τα φορούσαμε στο χωράφι άλλα και λαστιχένιες παντόφλες που τις στολίζουμε με διάφορες χρωματιστές κορδέλες , όταν πηγαίναμε σε γιορτές ή σε πανηγύρια».

(ΔΕΜΙΣΗ ΠΑΣΧΑΛΙΑ 88 ΕΤΩΝ)

Γ. Καλύμματα του κεφαλιού και κόμμωση

«Οι γυναίκες φορούσαμε στο κεφάλι διάφορα μαντήλια που ήταν τα εξής : τα μπρόζενα πισκουλία σεμία που ήταν γυναικείο μαντήλι κεφαλής , από βυσσινή μάλλινο ύφασμα με κρόσσια  που ήταν εξάρτημα του γυναικείου Ξηροποτάμου  κεφαλοκαλύμματος. Ήταν διακοσμημένα με σταμπωτά ‘η κεντητά φυτικά μοτίβα , κλαδιά , φύλλα με λουλούδια ή κυματιστές γραμμές  ή καμωμένες με βελονιά αλυσίδα . Επίσης είχαμε τη νιβίαστινσκά σεμία  που ήταν εξάρτημα της γυναικείου νυφικού Ξηροποτάμου .

Η διακόσμηση του ήταν λυτή και ολόγυρα ήταν διακοσμημένο με μεταξωτό πολύ μικρή πιπίλο και πάνω αυτή η δαντέλα με πούλιες . Στο γάμο έμπαιναν και τρεις , χρυσές κλωστές στο μέτωπο . Σεμία , ήταν γυναικείο μαντήλι βυσσινή ,μωβ ή μαύρο βαμβακερό υφαντό ή μεταξωτό  ύφασμα που ήταν συνήθως φερμένο από έμπορους . Ήταν και αυτό διακοσμημένο με σταμπωτά φυτικά μοτίβα, κλαδιά , φύλλα και λουλούδια σε χρώματα μαύρο και κίτρινο και ολόγυρα με μεταξωτή  πολύ μικρή πιπίλα . Τα σχέδια , τα χρώματα και ο κεφαλόδεσμος ήταν ανάλογα με τη στιγμή και το γεγονός . Το μαύρο , τετράγωνο , βαμβακερό μαντίλι  κεφαλής . Οι  μεσήλικες γυναίκες δέναμε γύρω από το πρόσωπο καλύπτοντας όλο το κεφάλι . Σερβετά , γυναικείο μαντίλι από κόκκινο βαμβακερό ύφασμα , εξάρτημα γυναικών του Ξηροποτάμικου νυφικού και γιορτινού κεφαλοκαλύμματος συνήθως φερμένου από εμπόρους από την Κέρκυρα ή την Ιταλία , που έχει και τον ίδιο στολισμό με τα άλλα. Ακόμη φορούσαμε και τσεμπέρι -τουλπάνι , που ήταν μαντίλι από λευκό  αραχνούφαντό βαμβακερό ύφασμα που συνήθως δεν είχε διακόσμηση γιατί φορούσαμε  στις γεωργικές και κτηνοτροφικές εργασίες το καλοκαίρι  και εμείς οι γυναίκες άλλα και οι άντρες για να μην μας καίει ο ήλιος».

(ΔΕΜΙΣΗ ΠΑΣΧΑΛΙΑ 88 ΕΤΩΝ)

Δ. Καλλωπισμός

«Όταν θέλαμε να πάμε σε γιορτές σε γάμους ή στην εκκλησία και θέλαμε να ντυθούμε πιο επίσημα , φορούσαμε τα κοσμήματα μας. Οι άντρες φορούσαν κιστέκ , που ήταν μια ασημένια διπλή  συρμάτινη ή με κρίκους χειροποίητη αλυσίδα , την φορούσαν στον λαιμό και οι άκρες της έμπαιναν στην εσωτερική τσέπη του γιλέκου . Ακόμη είχαν στα χέρια τους τον κορυτόν τσολιά  που ήταν ή τον πλεγμένο με χάντρες και νήμα , που το κατασκευάζαμε εμείς οι ίδιες μας . Αυτό το φορούσαν και οι τσολιάδες εμείς οι γυναίκες  φορούσαμε στο κεφάλι . Το λες , που ήταν επιμετώπιο κόσμημα κεφαλής που αποτελούνται από ασημένια φλουριά , που αριθμός των φλουριών ήταν ανάλογος με την οικονομική κατάσταση της οικογένειας που στερεωνόταν σε ασημένια διπλή χειροποίητη αλυσίδα είχαμε την κίτκα δηλαδή λουλούδι , που ήταν ασημένιο κόσμημα με ασημένια φλουριά , τρίγωνη ασημένια καρφίτσα  με χτυπητά φυτικά σχέδια που στο κέντρο είχε μια βυσσινή πέτρα . Αυτό το φορούσαμε την ημέρα του γάμου μας και τις πρώτες μέρες της συζυγικής ζωής . Ακόμη φορούσαμε το σαλκαντρίκ , πάλι κόσμημα για το κεφάλι με μικρά ασημένια φλουριά που και αυτό το φορούσαμε την μέρα του γάμου μας . Το παρενού κοπτσέ που ήταν ασημένιο κόσμημα με μια ασημένια καρφίτσα και ένα σχέδιο λουλουδιού . Επιπλέον είχαμε και τις πόες, δηλαδή από αλπακός ή ασημένια μαλακοκαπνισμένη, που ήταν βασικό εξάρτημα της γιορτινής φορεσιάς. Μπορπη αυτή ήταν δώρο του αρραβώνα και το φορούσαμε την ημέρα του γάμου άλλα και σε γιορτές. Τέλος φορούσαμε και το κουλάν ή κουλάνι , που ήταν ζώνη πλεγμένη με χάντρες με νήμα ενισχυμένη με μαύρη τσόχα . Στις γιορτές και τα πανηγύρια στερεώναμε πάνω στο κουλάν το πόες για να δημιουργεί μια εντυπωσιακή ζώνη».

(ΔΕΜΙΣΗ ΠΑΣΧΑΛΙΑ 88 ΕΤΩΝ )