Τελετουργίες από Π.Ε. ΕΒΡΟΥ, ΑΡΔΑΝΙΟΥ, ΦΕΡΩΝ

 έθιμα του λαϊκού εορτολογίου 

  Η Σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα 

  «Η Σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα ξεκινούσε την επόμενη μέρα από τη γιορτή του Αγίου Φιλίππου 15 Νοεμβρίου . Είναι ελαφριά νηστεία γιατί περιλαμβάνει ψάρι , δεν τρώγανε από τις 15 έως τις 21 γιατί 21 του μηνός είναι τα εσόδια της Θεοτόκου και πολλοί Χριστιανοί κοινωνούν εκείνη τη μέρα. Κάθε σπίτι είχε ένα γουρούνι και το έσφαζε όταν πλησίαζε η ημέρα των Χριστουγέννων . Από το κρέας έκαναν λουκάνικα και παραδοσιακό καβουρμά  . Ο καβουρμάς γινόταν αφού πρώτα καβούρδιζαν το κρέας με πράσο και διάφορα άλλα μπαχαρικά και μετά το έβαζαν σε ένα μεγάλο καζάνι στην αυλή . Έκαναν την μπάμπω γεμίζοντας το πάνω έντερο του γουρουνιού με συκώτι , κιμά μπλιγούρι ( ρύζι ) και μπαχαρικά και το έβραζαν σε σιγανή φωτιά ‘η το έψηναν σε ταψί . Το γουρούνι που περίσσευε το κρεμούσαν στην αποθήκη γιατί δεν είχαν ψυγεία . Ένα ακόμη παραδοσιακό φαγητό ήταν το πισιουρτί. Ήτανε κομμάτια κρέας λιώνανε το πάχος του γουρουνιού , η λεγόμενη λίγδα και βάζανε το κρέας μέσα στη λίγδα. Την παραμονή των Χριστουγέννων τα παιδιά γυρίζανε στα σπίτια του χωριού και λέγανε τα κάλαντα » . 

                                                                                     { Βογιατζή Ελένη } 

Β. Το Δωδεκαήμερο ( 25 Δεκεμβρίου – 5 Ιανουαρίου )

« Το Δωδεκαήμερο από 25 Δεκεμβρίου μέχρι 5 Ιανουαρίου τρώγανε κρέας όλες τις ημέρες εκτός από 5 Ιανουαρίου που είναι μεγάλος αγιασμός . Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς τα παιδιά όπως και την παραμονή των Χριστουγέννων γυρίζουν στα σπίτια του χωριού και λένε τα κάλαντα κρατώντας αναμμένα τα φαναράκια και τα τρίγωνα . Για την Πρωτοχρονιά κάθε νοικοκυριό έφτιαχνε τη βασιλόπιτα . Έβαζε μέσα ένα φλουρί και όποιος το τύχαινε πίστευε πως ήταν τυχερός και πως η νέα χρονιά θα του φέρει ευτυχία » .

                                                                                    { Βογιατζή Ελένη }

Γ. Γιορτές του Φεβρουαρίου 

« Την 1η Φεβρουαρίου είναι η γιορτή του Αγίου Τρύφωνα , ο Άγιος Τρύφωνας θεωρείται προστάτης των αμπελουργών . Συνήθιζαν τα παλιά τα χρόνια να ρίχνουν αγιασμό στα αμπέλια εκείνη τη μέρα . Συχνά έσφαζαν ζώα για να ευχαριστήσουν τον άγιο. Στις 2 Φεβρουαρίου γιορτάζεται η Υπαπαντή του Κυρίου . Στις 3 Φεβρουαρίου ο Άγιος Συμεών . Αυτές τις δυο γιορτές ο λαός τις αποκαλούσε Σημιόγιορτα από το ρήμα σημειώνω – κάνω σημάδι . Την ημέρα του Αγίου Συμεών οι έγκυες δεν πρέπει να κάνουν καμία δουλειά για να μην βγει το παιδί τους  ‘’σημειωμένο ‘’ . Ο Άγιος Χαράλαμπος γιορτάζεις στις 10 Φεβρουαρίου και πιστεύουν ότι προστατεύει τους ανθρώπους από την πανούκλα . Στις 11 Φεβρουαρίου είναι η γιορτή του Αγίου Βλάσιου . Ο Άγιος Βλάσιος  πιστεύουν ότι προστατεύει τα κατοικίδια ζώα.»

                                                                                    { Βογιατζή Ελένη}   

Δ. Απόκριες  

«Την πιτεροδευτέρα ( Δευτέρα Τυρινής ) άρχιζε  αποκριάτικο γλέντι με τους μασκαρεμένους πιτεράδες ( αυτοί που πασπάλιζαν τα πρόσωπα τους με πίτουρο για να  μην τους αναγνωρίζουν ) . Την εβδομάδα της Τυρινής οι γυναίκες δεν λουζόταν για να μην ασπρίσουν τα μαλλιά τους . Την Τυρινή δεν έτρωγαν κρέας . Στο τραπέζι είχαν τυρόπιτες , χορτόπιτες , ζυμαρικά , αυγά , γλυκά και κρασί ».

                                                                                      { Βογιατζή Ελένη }  

Ε. Κινητές Γιορτές Το Πάσχα θεωρείται η μεγαλύτερη γιορτή του χρόνου .

«Το Σάββατο του Λαζάρου οι γυναίκες ζυμώνουν για τα παιδιά τους κουλούρια με ανθρώπινο σχήμα . Το ονομάζουν Λαζάρια . Το Σάββατο του Λαζάρου είναι η πρώτη Λαμπρή. Την Κυριακή των Βαίων , το πρωί , πηγαίνουν όλοι στην εκκλησία να πάρουν τα βάγια . Οι γυναίκες με αυτά τα βάγια χτυπούσαν τις έγγυες για να γεννήσουν εύκολα . Η Μεγάλη εβδομάδα ήταν εβδομάδα πένθους . Απαγορευόταν η γυναίκα να ασχολείται με τον αργαλειό  . Την Μεγάλη Δευτέρα , τα παιδιά κρατούσαν σταυρό με στεφάνι από βάγια κι ένα καλάθι γεμάτο με τζάτζαλα ( κουρέλια ) και τραγουδούσαν από σπίτι σε σπίτι . Σε κάθε σπίτι , έβαζαν στο χερούλι της πόρτας από ένα κουρέλι για να  μην μπουν οι ψύλλοι και οι ποντικοί . Τη Μεγάλη Τετάρτη γινόταν ευχέλαιο στην εκκλησία και σε πολλά σπίτια . Ο παπάς ευλογεί τα αυγά και το αλεύρι . Επίσης την Μεγάλη Τετάρτη οι νοικοκυρές έβαφαν τα αυγά . Το πρώτο βαμμένο αυγό το τοποθετούσαν στο εικονοστάσι. Αν την ώρα που έβαφαν αυγά και έσπαζε κανένα , το θεωρούσαν κακό σημάδι . Τη Μεγάλη Πέμπτη οι νοικοκυρές ζύμωναν και τα τσουρέκια . Η Μεγάλη Παρασκευή ήταν μέρα νηστείας και αργίας .Το πρωί τα κορίτσια στολίζουν τους επιταφίους με λουλούδια και φορούσαν μαύρα ρούχα. Κάτω από τον επιτάφιο περνούσαν πρώτα οι άνδρες και μετά οι γυναίκες . Τα παιδιά περνούσαν  κάτω από τον επιτάφιο τρεις φορές για να είναι γερά . Όλη τη μέρα οι γυναίκες φύλαγαν τον επιτάφιο.  Έγραφαν και τα ονόματα ζωντανών και πεθαμένων που θα  τα διάβαζε  ο παπάς .Το απόγευμα γινόταν η περιφορά του επιταφίου . Οι καμπάνες χτυπούσαν λυπητερά . Τα λουλούδια του επιταφίου οι νοικοκυρές τα φυλάγανε για να τα καπνίσουν σε κάποιον άρρωστο ή ματιασμένο . Το Μεγάλο Σάββατο στόλιζαν την εκκλησία με δαφνόφυλλα.  Όταν ο παπάς έλεγε ‘’ Ανάστα ο Θεός κρίναι την γη ‘’ έπαιρνε δαφνόφυλλα και τα σκορπούσε μέσα στην εκκλησία . Την Κυριακή του Πάσχα στις 2 το πρωί έβγαινε ο καντηλαναύτης με την κουδούνα (= δυο ξύλα που τα χτυπούσε δυνατά ) και καλούσε τους πιστούς στην εκκλησία . Όλοι στην εκκλησία είχαν φαναράκια . Όταν έβγαινε ο παπάς με τους ψάλτες και έλεγαν το ‘’Χριστός Ανέστη ‘’ γινόταν χαμός . Όλοι  φιλιούνταν και τσούγκριζαν τα αυγά  που είχαν φέρει από το σπίτι τους . Μετά έμπαινα όλοι μέσα στην εκκλησία . Πολλές νοικοκυρές κρατούσαν  το Άγιο Φως στο καντήλι του σπιτιού τους για σαράντα μέρες. Την Κυριακή του Πάσχα στα καφενεία γινόταν γλέντι , στην πλατεία όλοι χόρευαν . Το απόγευμα οι καμπάνες  της εκκλησίας χτυπούσαν χαρμόσυνα . Από την Κυριακή του Πάσχα ως την Κυριακή του Θωμά η εβδομάδα  λέγεται Διακαινήσιμος» . 

                                                                                       { Βογιατζή Ελένη }   

Στ . Ακίνητες γιορτές της Άνοιξης 

«Στις 9 Μαρτίου γιορτάζονται οι Άγιοι Σαράντα . Εκείνη τη μέρα όλοι έσπερναν βασιλικό για να γίνει σαραντάκλωνος . Επίσης κάθε οικογένεια έκανε μια πίτα γύριζε στους δρόμους του χωριού και κερνούσε όποιον συναντούσε γιατί η μέρα αυτή ήταν δεμένη με την ελεημοσύνη και τη βοήθεια στο συνάνθρωπο . Στις 25 Μαρτίου είναι μεγάλη  θρησκευτική και εθνική γιορτή , ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου . Τότε έλεγαν πως είναι αμαρτία να μείνει έγγυος μια γυναίκα αυτή τη μέρα . Στις 25 Απριλίου είναι η γιορτή του Αγίου Γεωργίου . Την ημέρα εκείνη κανείς δεν έπρεπε να κοιμηθεί . Ο Άγιος Γεώργιος πίστευαν ότι προστατεύει τους γεωργούς και τους κτηνοτρόφους και επίσης πίστευαν ότι ο Άγιος βγαίνει από το εικόνισμα του και πηγαίνει στα χωράφια κα τα ευλογεί . Επίσης πίστευαν ότι είναι προστάτης του αθλητισμού . Την παραμονή της Πρωτομαγιάς οι νοικοκυρές μάζευαν καλαμπόκια και λουλούδια. Το πρωί της Πρωτομαγιάς τα κρεμούσαν στις πόρτες , στα παράθυρα , έβαζαν στα κεφάλια τους και στα κεφάλια των ζώων . Στις 8 Μαΐου γιορτάζεται ο Άγιος Γιάννης ο Θεολόγος . Του έλεγαν Χαλαζιά γιατί τις περισσότερες φορές έπεφτε χαλάζι και κατέστρεφε τα σπαρτά . Ο Άγιος Χριστόφορος που γιορτάζεται στις 9 Μαΐου θεωρείται ο προστάτης των σπαρτών από το χαλάζι . Στις 21 Μαΐου γιορτάζεται η μνήμη του Αγίου Κωσταντίνου και της Αγίας Ελένης». 

                                                                                      { Βογιατζή Ελένη } 

Ζ. Γιορτές του καλοκαιριού 

«Στις 24 Ιουνίου γιορτάζεται ο Άγιος Γιάννης ο Πρόδρομος . Τότε του έδιναν πολλά ονόματα όπως του Αρφανού , του Κλήδονα , του Κολυμπητή . Το πρωί της μέρας εκείνης όλοι πήγαιναν στη θάλασσα και έβρεχαν τα πόδια τους για να αγιαστούν από τη χάρη του Αγίου . Στις 17 Ιουνίου γιορτάζεται η Αγία Μαρίνα . Πίστευαν ότι είναι θεραπεύτρια . Έκαναν κουρμπάνια και πανηγύρια στις εκκλησίες . Πίστευαν ότι η Αγία Παρασκευή προστάτευε  τα μάτια και έσφαζαν για χάρη της πετεινούς. Στις 27 Ιουλίου γιορτάζεται ο Άγιος Παντελεήμονας που κι αυτός θεωρούταν θεραπευτής . Πίστευαν ότι προστατεύει τους ανάπηρους . Όλοι έκαναν αφιερώματα στην εικόνα του . Όποιος ήταν άρρωστος πήγαινε αποβραδίς κοντά στην εικόνα του και κοιμόταν . Έτσι τον έπιανε η χάρη του Αγίου . Άλλοι , στην εικόνα του Αγίου κολλούσαν ένα κέρμα , αν το κέρμα κολλούσε τότε σήμαινε ότι θα θεραπευτούν . Στις 15 Αυγούστου γιορτάζεται η Κοίμησης της Θεοτόκου και γινόταν πανηγύρια . Οι πιστοί ξεκινούσαν με καρότσα και βοΐδάμαξες από μακριά για να πανηγυρίσουν . Το ίδιο γινόταν στις 23 Αυγούστου που γιορτάζεται τα εννιάμερα της Παναγίας» .

Η. Γιορτές του φθινοπώρου ως την εορτή του αγίου Φιλίππου

«Στις 8 Σεπτεμβρίου είναι τα γενέθλια της Θεοτόκου . Εκείνη την ημέρα έσφαζαν για τιμή της διάφορα ζώα . Στις 26 Οκτωβρίου γιορτάζεται ο Άγιος Δημήτριος . Την ημέρα εκείνη τα παιδιά πηγαίνουν στην εκκλησία ένα πετεινό , τον έσφαζαν και άφηναν το κεφάλι του στην παπά . Επίσης θυσίαζαν και πρόβατα για κόρη του Αγίου Δημητρίου . 8 Νοεμβρίου είναι η γιορτή των Ταξιαρχών . Την ημέρα εκείνη δεν άφηναν τα παπούτσια τους έξω από το σπίτι για να μην τα δει ο άγγελος και τους πάρει την ψυχή . Στις 11 Νοεμβρίου γιορτάζεται ο Άγιος Μηνάς . Τον Άγιο Μηνά τον τιμούσαν οι ξωμάχοι γιατί φανέρωνε τους κλέφτες . Στις 15 Νοεμβρίου είναι η γιορτή του Αγίου Φιλίππου . Ήταν η τελευταία μέρα που οι άνθρωποι αρταίνονταν . Από την επόμενη μέρα άρχιζε η νηστεία και απόμειναν 40 μέρες για τα Χριστούγεννα».