Τοπικές ενδυμασίες από ΞΑΝΘΗΣ, Δ. ΞΑΝΘΗΣ, Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ

                                            Αρχείο 2650

                                 Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Όνομα : Ευμορφία Γκαλιδούδη

ΑΕΜ : 3507

Διδάσκων  : Μ. Γ. Βαρβούνης

                                Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας

                                 Θέμα : “ Σαρακατσάνοι” Ξάνθης

                                   Ένδυση

   Τα ρούχα τους οι Σαρακατσάνοι τα έφτιαχναν οι ίδιοι από το μαλλί των ζώων που είχαν πρόβατα γίδια. Υφαίναν στον αργαλειό, το υφαντό πανί και το χρησιμοποιούσαν για τη φουστανέλα, τα παντελόνια των ανδρών, τα γιλέκα, σακάκια, φανέλες, κάπες. Καθώς και τα φουστάνια, τα πουκάμισα, τις φανέλες και τις ποδιές (παναούλες). Τσουράπια και μαντήλια. Τα ρούχα τους αντρικά και γυναικεία ήταν συνήθως διαφορετικά ανάλογα με την περιοχή.

   Η ανδρική φορεσιά αποτελούνταν από τη φουστανέλα που ήταν η επίσημη φορεσιά τους. Εσωτερικά φορούσαν  ένα είδος άσπρης μάλλινης φανέλας το πουκάμισο, που ήταν άσπρο με φαρδιά μανίκια. Στα πόδια φορούσαν σκέτα τα τσαρούχια και αργότερα φόρεσαν πλεχτές μάλλινες με σχέδια κάλτσες τις πατούνες και από πάνω κοντοτσούραπα. Πάνω από το πουκάμισο που φορούσαν τη φουστανέλα από άσπρο ύφασμα που αποτελούνταν από πολλά τριγωνικά φύλλα ή από δύο τμήματα και ενώνονταν δεξιά - αριστερά  με κόπτσες στο ζωστάρι δηλαδή  το ζωνάρι είδος μικρής ζώνης. Από πάνω στη μέση έμπαινε το σιλάχι. Το σιλάχι ήταν είδος πλατιάς- φαρδιάς ζώνης που έμπαινε πάνω απ’ τη φουστανέλα , με πολλές θήκες για πιστολια, μαχαίρια κ.α.

Πάνω από το πουκάμισο ως επίσημο πανωφόρι φορούσαν το τσιπκένι που ήταν μάλλινο κεντημένο γιλέκο. Στην αρχή στενό και χωρίς μανίκια και κουμπιά ενώ αργότερα ήταν  σταυρωτό με κουμπιά που κουμπώνονταν, με ψευτομάνικα και κεντημένο. Στη συνέχεια έγινε πιο απλό και χωρίς κέντημα. Από πάνω φορούσαν τη φλοκάτα που ήταν υφαντό. Στο κεφάλι φορούσαν το φέσι με φούντα και αργότερα το σκούφο χρώματος σκούρου συνήθως μαύρο.

Σε όλη τη Θράκη άρα και στην περιοχή της Ξάνθης αντί για τη φουστανέλα φορούσαν το σεγκούνι δηλαδή άσπρη μάλλινη υφαντή φουστανέλα που στα ενώματα υπήρχε κορδόνι. Το σιγκούνι ήταν ανοιχτό μπροστά  και τους μηρούς τους κάλυπτε το πουκάμισο που ήταν ως το γόνατο. Το τσαμαντάνι έφτανε ως τη μέση και ήταν φτιαγμένο από υφαντό, μάλλινο ύφασμα. Μπροστά έκλεινε με κόπτσες ως τη μέση και φυσικά φορούσαν το ζωνάρι και σιλάχι.

Στο κεφάλι φορούσαν το στραγγάνι, ένα μαύρο στρογγυλό καπέλο με τρία κουμπιά που σχημάτιζε σταυρό. Για πανωφόρι φορούσαν τη γκουζόκα που είχε μανίκια και ήταν εφαρμοστή ως τη μέση, φτιαγμένη από το ίδιο ύφασμα με το τσαμαντάνι. Επίσης φορούσαν και αργότερα το μπουτούρι αντικαθιστώντας το σιγκούνι. Το μπουτούρι ήταν αντίστοιχο του Θρακιώτικου παντελονιού με μια  μικρή διαφορά που στο κάτω μέρος μπροστά στο πόδι  κατέληγε σε μύτη. Πιο μετά φόρεσαν την κιλότα με τσουράπια πλεχτά ως το γόνατο. Με το πέρασμα του χρόνου οι φορεσιές τους έγιναν όλο και πιο απλές και πρακτκές.

   Οι βοσκοί φορούσαν πιο απλά ρούχα και πρακτικά. Για να προστατεύονται από το κρύο και τη βροχή φορούσαν ένα είδος παλτού την κάπα που ήταν μακριά υφαντή με γιδόμαλλο χωρίς μανίκα, με  κουκούλα.

   Η γυναικεία φορεσιά αποτελείται από περιοχή σε περιοχή, όμως κάποια κομμάτια είναι όμοια.

  Τα πουκάμισα που σ' όλες τις φορεσιές έχουν κέντημα στο στήθος. Στις κάτσες και στο άσπρο πανωφόρι κάπα. Στα παπούτσια και στην ποδιά.

   Η γυναικεία φορεσιά αποτελείται από τσαρούχια όμοια με τα ανδρικά. Τις κάλτσες (τσουράπια) που σκέπαζαν τις γάμπες ως τα γόνατα. Σαν εσώρουχα φορούσαν το χειμώνα μια μακριά κιλότα ως τα γόνατα. Φορούσαν  φανέλα μάλλινη και πάνω απ' αυτήν ένα κοντό πουκάμισο. Η φούστα ήταν φαρδιά ως κάτω με πτυχές και κεντήματα σε γεωμετρικά σχήματα. Τη στήριζαν με ζώνη δερμάτινη.

Επίσης κεντημένο με γεωμετρικά σχέδια ασπρόμαυρο ήταν και η τραχηλιά που προστάτευε το στήθος.

Από τον καρπό ως τον αγκώνα κάλυπταν τα χέρια με “τσουράπια” όμοια με των ποδιών. Φορούσαν γιλέκο μαύρο απλό χωρίς κούμπωμα, ή ένα άλλο είδος γιλέκου ήταν  το κοντοκάπι, το οποίο ήταν πιο μακρύ στολισμένο στην πλάτη με κεντημένα ψευτομάνικα που ξεκινούσαν από τους ώμους. Τέλος ένας γιακάς με πιέτες κεντημένος συμπλήρωνε  τη φορεσιά. Στη Θράκη το πουκάμισο είναι μακρύ και στο κάτω μέρος είχαν τις μέρτζες δηλαδή δαντελωτά ανοίγματα. Τα μανίκια καθώς και μπροστά στο στήθος το μπρουμά΄νικο είναι στολισμένο με κεντήματα. Η φούστα ήταν παντού ή ίδια. Φορούσαν μπροστά την ποδιά  (παναούλα) που ήταν διαφορετική στο ύψος στο κέντημα καθώς και για κάθε ηλικία. Η ποδιά- παναούλα συμβόλιζε την τιμή και την αξιοπρέπεια. Άλλη ήταν της νέας κοπέλας, άλλη η παιδική, άλλη της παντρεμένης και άλλη της γριάς. Ακόμη διέφερε σε χρώμα και σχέδιο. Το πανωφόρι ήταν κεντημενο με χρυσή κλωστή, ενώ το γιλέκο πάνω από το πουκάμισο διέφερε από φορεσιές άλλων περιοχών. Στο κεφάλι φορούσαν το μπόχο, που ήταν μαντήλι μάλλινο υφαντό σκουρόχρωμο. Τον φορούσαν ανοικτό στο λαιμό ριγμένο πίσω . Οι κοπέλες φορούσαν άσπρο μαντίλι. Από κει και ύστερα το μαντίλι έχει άσπρα λουλούδια σε μαύρο φόντο. Μόνο οι χήρες και οι γερόντισσες φορούσαν μαύρα μαντίλια.

Τέλος η γυναικεία φορεσιά συμπληρώνονταν και από τα στολίδια που φορούσαν στο λαιμό, σειρές από χρυσά νομίσματα, ασημένιες αλυσίδες σταυρωτές στο στήθος με πολύχρωμες πολύτιμες πέτρες, σκουλαρίκια, καρφίτσες. Αυτή ήταν η γιορτινή και η γαμήλια φορεσιά.

Η καθημερινή φορεσιά και της δουλειάς ήταν πιο απλή. Δεν υπήρχαν κεντήματα στα ρούχα και κοσμήματα. Συνήθως ήταν σκουρόχρωμη.

Τα μαλλιά τους τα είχαν δεμένα ή πλεγμένες κοτσίδες κάτω από το μαντίλι-μπόχο.

Οι Σαρακατσάνοι άνδρες και γυναίκες φορούσαν τα τσαρούχια φτιαγμένα από δέρμα ζώων όπως προαναφέραμε, μπροστά είχε μύτη  με φούντα. Αργότερα χρησιμοποίησαν τα παπούτσια, που ήταν σχεδόν ίδια στους άνδρες και στις γυναίκες.

Σήμερα χρησιμοποιούν παπούτσια της εποχής.