Τελετουργίες από Π.Ε. ΡΟΔΟΠΗΣ

ΚΑΛΛΙΘΕΑ

Β. ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΪΚΟΥ ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟΥ

Πριν τα Χριστούγεννα, την Σαρακοστή, νηστεύαμε όλοι. Τότε τελείωναν και οι δουλειές μας. Τα βαμβάκια. Καθαρίζαμε και το σπίτι, ασβεστώναμε και περιμέναμε τα Χριστούγεννα. Σφάζαμε και γουρούνι. Την Παραμονή το βράδυ βράζαμε καλαμπόκια για να δώσουμε στα παιδιά που έλεγαν τα κάλαντα. Παραμονή απόγευμα τα παιδιά με μικρές βέργες ανακάτευαν τη φωτιά στο τζάκι ή στη ξυλόσομπα και έλεγαν:

“Κολέντο κολέντο κόσκο κολέντο μαχερτζίτο μαχερμίσιρ, μαχιράρπο, μαχέρ χαϊβάνι, μαχέρ κοκόσκιε σιοπιλίστα μαχερνεβέστε.”

Δηλαδή:

“Κάλαντα κάλαντα πολύ σιτάρι, πολύ καλαμπόκι, πολύ κριθάρι, πολλά ζώα, πολλές κότες με πουλιά, πολλές νύφες, αν είχαν γιους, για να ‘χουν χέρια.”

 Και όταν ‘λέγαν την ευχή “και του χρόνου καλύτερα” τους έδιναν βρασμένο καλαμπόκι, φρούτα, μία δραχμή αν είχαν. Το βράδυ της Πρωτοχρονιάς κάμναμε την βασιλόπιτα, όχι γλυκιά, αλλά σαν ψωμί, με μπαχαρικά, πιλάφι, κοτόπουλο και κάτω από το τραπέζι βάζαμε ένα πιάτο με πράσινα χόρτα από την αυλή και το πορτοφόλι για να είναι όλα γεμάτα με τη νέα χρονιά. Ο πατέρας ή ο παππούς έκοβε τη βασιλόπιτα αφού τη γυρνούσε τρεις φορές και τη σταύρωνε. (φωτογραφία κόψιμο πίτας παραμονή Πρωτοχρονιάς). Το πρώτο κομμάτι για την Παναγιά, μετά για τον Χριστό και για τον Άι-Βασίλη, μετά για τον εαυτό του και μετά για όλους τους άλλους με την σειρά, για τα ζώα, για τα χωράφια. Και στο πιλάφι έβαζαν δραχμή και αυτός που το τύχαινε την άλλη μέρα σηκωνόταν το πρωί να ταϊσει τις κότες. Τρώγαμε όλοι από το πιάτο που είχε στη μέση, ο καθένας από την μεριά του με το κουτάλι του.

Κοίταζαν πολύ ποιος θα τους κάνει ποδαρικό ανήμερα την Πρωτοχρονιά. Παραμονή των φώτων, η νονά πήγαινε στα βαφτιστικά της ένα κερί και η μητέρα με αναμμένο το κερί χτυπούσε το κεφάλι σε σχήμα σταυρού με το κερί και έλεγε:

“πούκνι καρακάτζαλ, τρες νι καρακάτζαλ, σίσαϊ καρακάτζαλ.” Δηλαδή: “σκάσε καλικάντζαρε, αναποδογύρνα καλικάντζαρε, φούσκωσε καλικάντζαρε.”

Έτσι έδιωχναν τους καλικάντζαρους αλλά και με την στάχτη. Έπαιρναν τη στάχτη από το τζάκι και έβαζαν γύρω-γύρω στο σπίτι για να φύγουν οι καλικάντζαροι.

Τα φώτα, οι αρραβωνιασμένοι γυρνούσαν στα σπίτια και τους δίναν κότες για το γλέντι του Άι-Γιαννιού στο γλέντι του χωριού.

Τις Αποκριές οι γέροι είχαν στρωμένο τραπέζι και πήγαιναν οι νεότεροι για συγχώρεση και τους τραπέζωναν. Οι αρραβωνιασμένοι πήγαιναν στις πεθερές τους τσερέζια, δηλαδή ξηρούς καρπούς, ξυλοκέρατα και για την Κυριακή πριν από την Καθαρά Δευτέρα έτρωγαν από ένα αυγό για να ξαναφάν το Πάσχα κόκκινο αυγό. Τη νηστεία την κρατούσαμε. Την Μεγάλη Πέμπτη βγάζαμε πανί στην πόρτα και βάφαμε τα αυγά. Τη Μεγάλη Παρασκευή κατά την περιφορά του Επιταφίου σε κάθε σταυροδρόμι ο Παπάς διάβαζε τα ονόματα των πεθαμένων του χωριού. Την Μεγάλη Πέμπτη μετά τα δώδεκα Ευαγγέλια στόλιζαν τον Επιτάφιο και τραγουδούσαν το σήμερα μαύρος ουρανός. Η θ. Γιαννούλα Δερμιτζόγλου το τραγουδούσε και στα τουρκικά όπως και στην πατρίδα. Οι νέοι άναβαν φωτιά στην πλατεία του χωριού για να κάψουν τον Ιούδα. Έταζαν στον Χριστό και άφηναν ρούχα στον σταυρό, αλλά και τα αρνιά που τα έφερναν το Σάββατο για να μην κάθονται δεμένα στην αυλή της εκκλησίας. Την Κυριακή μετά την Δευτερανάσταση γινόταν δημοπρασία και όλοι παίρναν κάτι για να αφήσουν χρήματα στην εκκλησία.

Την πρώτη Μαρτίου έβαζαν στα παιδιά Μάρτη για να μην μαυρίσουν και όταν έβλεπαν χελιδόνι το έβαζαν κάτω από μία πέτρα και περίμεναν τα δώρα του Πάσχα.

(Γλυκερία Μεμεκίδου)

(Γιαννούλα Δεμερτζόγλου)