Τοπικές ενδυμασίες από ΚΑΛΛΙΡΑΧΗΣ, Δ. ΘΑΣΟΥ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΉΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ

ΣΧΟΛΉ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΉΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ: «ΕΙΣΑΓΩΓΉ ΣΤΗ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ»

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΉΣ: Μ.Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΦΟΙΤΉΤΡΙΑΣ: ΣΟΥΛΤΑΝΑ- ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΖΟΥΜΑ

Α.Μ. HE554971  ΕΞΑΜΗΝΟ Α’

ΤΙΤΛΟΣ: «ΚΑΛΛΙΡΑΧΗ ΘΑΣΟΥ»

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ: 2019-2020

Β.Ένδυμα, υπόδεση, κομμωση και καλλωπισμός.

α) Ένδυμα:

«Κορίτσι μου εκεί είναι τα χρόνια οι γυναίκες φορούσαν απλά ρούχα καθημερινά, δηλαδή μακριά φορέματα, σε σκούρα χρώματα και από πάνω ή ένα απλό μαύρο μπλουζάκι ή ένα πουκάμισο. Επίσης πάντα έπρεπε να βάζουν ένα αμάνικο γιλέκο. Τις καθημερινές μέρες ήταν ένα συνηθισμένο μαύρο ή καφέ γιλεκάκι τίποτα ιδιαίτερο. Τις Κυριακές όμως που πηγαίναμε όλη η οικογένεια στην εκκλησία και αυτό θεωρούνταν έξοδος, οι γυναίκες φορούσαν πάντα μακριά,σκούρα,κεντητά φορέματα και ίδια γιλέκα από πάνω που τα έφτιαχναν μόνες τους και τα καμάρωναν στο πλάι των ανδρών τους. 

Σε περίπτωση που γινόταν κάποιος γάμος ή κάποιο πανηγύρι στο χωριό και θα είχαμε χαρές, οι παντρεμένες οι γυναίκες φορούσαν τα ωραία τα φορέματα και τα γιλέκα που ήταν κεντημένα και χρωματιστά ως σύμβολο χαράς, όμως πάντα προσεγμένα και σεμνά, για να μην δίνουν δικαιώματα και θεωρηθεί προσβολή στον σύζυγό τους. Συνήθως οι πολύ μεγαλύτερες σε ηλικία κυρίες έβαζαν τις παραδοσιακές στολές τους. Οι ανύπαντρες κοπέλες έβλεπαν ως ευκαιρία κάποιο χαρμόσυνο γεγονός στο χωριό για να μπορέσουν να βάλουν τα πολύχρωμα φορέματά τους και να εμφανιστούν και αυτές στα γλέντια.

Καθώς περνούσαν οι δεκαετίες οι Καλλιραχιώτησες δέχτηκαν επιρροές στο ντύσιμο τους από τις γυναίκες της Καβάλας, καθώς και από τις Ευρωπαίες τουρίστριες που επισκέπτονταν όλο και περισσότερο το νησί για καλοκαιρινές διακοπές, μαζί με την οικογένειά του.

Στο μαγείρεμα οι γυναίκες φορούσαν πάντα ποδιά, οι περισσότερες ποδιές τότε ήταν υφαντές που και αυτές τις έκαναν μόνες τους στον αργαλειό.

Την ίδια χρονική περίοδο οι άντρες φορούσαν, επίσης απλά ρούχα σε σκούρα χρώματα μαύρα, καφέ ή σκούρο γκρι. Τις Κυριακές που πήγαιναν οικογενειακά στην εκκλησία φορούσαν σκούρα, μακριά παλτά και από μέσα ένα σκούρο μονόχρωμο κοστούμι.

Όταν το χωριό είχε χαρές δηλαδή έναν γάμο ή κανένα πανηγύρι, φορούσαν άσπρα πουκάμισα, με μαύρες ή μπορντό γραβάτες και τα καλά κοστούμια τους, που τονίζαν τους ώμους γιατί είχαν βάτες από μέσα, για να μην χάνουν την αυστηρότητα, την σοβαρότητα και το κύρος τους, γι’αυτό επέλεγαν τα σκουρόχρωμα ρούχα και τις γιορτές.

Επίσης, όταν δεν είχαν δουλειά πήγαιναν στο καφενείο του χωριού μας και τη μέρα έριχναν πάνω τους ένα πουλόβερ που τους το είχε πλέξει η γυναίκα τους και το βράδυ προτιμούσαν να φοράνε γιλέκο. Όσοι δούλευαν στα καΐκια, στη Σκάλα Καλλιράχη ή πήγαιναν για μεροκάματα απέναντι στο λιμάνι της Καβάλας φορούσαν μία μπλε ενιαία φόρμα.

Σημαντικό είναι επίσης και το τι φορούσαν τα παιδιά στο σχολείο, την ημέρα του Αγιασμού, θα πήγαινε φυσικά ο πάτερ και ο δάσκαλος από νωρίς, με τον παπά που φορούσε όπως πάντα το ράσο του και τον δάσκαλο που θα φορούσε το καλό του το κοστούμι για να δείχνει σοβαρός. Αν τύχαινε χρόνια που θα είχαμε δασκάλα στο σχολείο, τότε εκείνη θα φορούσε μία μακριά φούστα που έφτανε στις γάμπες της  και θα φαίνονταν οι αστράγαλοι της και μία μακρυμάνικη, σκουρόχρωμη μπλούζα. Οι μαθητές φορούσαν απλά ρούχα και ευκολοφόρετα. Στην γυμναστική φορούσαν βερμούδες και φανελάκια. Οι μαθήτριες φορούσαν ποδιά, με γιλεκάκι και πάνω στο λαιμό φαινόταν ο άσπρος γιακάς, στα πόδια έβαζαν ψηλές άσπρες ή μαύρες κάλτσες μέχρι το γόνατο. Όσο περνούσαν οι δεκαετίες αλλάζει η μόδα και εμείς προσπαθούσαμε να συμβαδίζουμε, τα νέα δεδομένα που είχαμε πλέον.»

-Άννα Μακρυγιάννη-

β) Υποδήματα:

«Τα παπούτσια των γυναικών ήταν ίσια με σχήμα “μπαλαρίνας”, σε αποχρώσεις του καφέ και του μαύρου όπως και τα ρούχα τους. Μόνο στους γάμους, στα αρραβωνιάσματα, τα πανηγύρια και στα βαφτίσια έβαζαν τα καλά παπούτσια του με λίγο τακουνάκι που ήταν αρκετά χοντρό και μία λευκή ή ροζ κορδέλα μπροστά. Βέβαια δεν μπορώ να σου πω ότι αισθάνοταν τόσο βολικά οι γυναίκες με αυτά τα παπούτσια γιατί είχαν συνηθίσει τα χαμηλά τους παπουτσάκια και γι΄αυτό τα φορούσαν μόνο σε ειδικές περιστάσεις που σου είπα πριν.

Τα παπούτσια των ανδρών ήταν σκέτα μαύρα. Αυτοί που δούλευαν στο λιμάνι, βολεύονταν περισσότερο με ψηλές μπότες μέχρι λίγο πιο κάτω από το γόνατο, κάτι σαν γαλότσες για να μην βρέχονται τα πόδια τους.»

-Άννα Μακρυγιάννη-

γ)Καλύμματα του κεφαλιού και κόμμωση:

« Θυμάμαι τη γιαγιά και τη μαμά μου να φοράνε τις παραδοσιακές, Θασίτικες μαντήλες που τις λέμε «σπαλέτο» και μάλιστα θεωρούνται κειμήλια και κάποιες από αυτές διασώζονται στα μουσεία της Θάσου. Πρόκειται για μεγάλες μαντήλες που τις γυρνούσανε γύρω από το κεφάλι και δένανε πίσω και πάνω. Ουσιαστικά τα φορούσανε για να κρύβουν τα μαλλιά τους, διότι θεωρούνταν προκλητικό να έχει λυμένα κάτω τα μαλλιά της, μία γυναίκα ή μια κοπέλα. Μέχρι και στα μικρά κοριτσάκια που ήταν ακόμη παιδιά έβαζαν τις μαντίλες, εγώ τις πρόλαβα μέχρι την εφηβεία μου. Γενικά όμως οι γυναίκες δεν έβγαινε ποτέ έξω στην αυλή του σπιτιού τους χωρίς το σπαλέτο. Για κάθε μέρα είχαν ένα απλό, μονόχρωμο και το φορούσαν όσο έκαναν τις καθημερινές τους δουλειές. Όσα σπαλέτα ήταν για τα καλά φορέματα και τις παραδοσιακές στολές ήταν κεντημένα χρωματιστά και είχαν πάνω τους φλουριά, αυτά συνήθως τα φορούσαν οι παντρεμένες ή οι γεροντοκόρες γυναίκες του χωριού. Οι ανύπαντρες κοπέλες με τα καλά τους ρούχα φορούσαν άσπρο σπαλέτο ως σύμβολο της αγνότητας.

Όταν οι άντρες έβγαιναν για να πάνε στο καφενείο ή για μία βόλτα με κάποιον φίλο τους, συνήθιζαν να φορούν και ένα καπέλο αλλά όχι όλοι.

Ως συνήθως τα μαλλιά των νέων κοριτσιών αλλά και των γυναικών ήταν πολύ μακριά. Οι κοπέλες θα έκαναν δύο πλεξούδες και θα γύριζαν πάνω στο κεφάλι τους, βάζοντας από πάνω το σπαλέτο. Οι μεγαλύτερες ηλικιακά γυναίκες έκαναν μία μεγάλη, χοντρή πλεξούδα, γύριζαν και αυτές με τον ίδιο τρόπο τα μαλλιά τους και φορούσαν και αυτές στο κεφάλι τη μαντίλα τους. Πάντως δεν υπήρχε περίπτωση να βγει  γυναίκα στους δρόμους του χωριού χωρίς να έχει καλύψει με αυτόν τον τρόπο το κεφάλι της, γιατί θεωρούνταν προκλητικό, όπως σου ξαναείπα 

Όσον αφορά τους άντρες δεν έχω να σου πω και πολλά ήταν όλοι κοντοκουρεμένοι, πήγαινα στον μπαρμπέρη του χωριού κάθε 15 του μήνα, δηλαδή 2 φορές. Όλοι είχαν το ίδιο κούρεμα, καθώς τα μαλλιά τους ήταν κοντά και άφηναν φαβορίτες. Όλοι είχαν μουστάκι που το καμάρωναν γιατί εκείνα τα χρόνια θεωρούνταν δείγμα ανδρισμού, πολύ σπάνια θα έβλεπες κάποιον με γένια, σχεδόν κανένας δεν είχε. Η μοναδική που άφηναν μούσια ήταν οι ψαράδες και οι ναυτικοί διότι συνήθως δεν είχαν χρόνο να περιποιούνται τόσο τακτικά.»

-Άννα Μακρυγιάννη-

 δ) Καλλωπισμός:

«Όλες οι Καλλιραχιώτησες πάντα προσπαθούσανε να είναι περιποιημένες και όσο πιο όμορφες μπορούσαν, τουλάχιστον αυτήν την εικόνα εγώ έχω από όσα έβλεπα ως παιδί, γιατί όταν έφτασα εγώ στην ηλικία τους είχαμε πολλές περισσότερες ανέσεις. Για παράδειγμα, κάθε πρωί έβαζαν λίγο λάδι στο πρόσωπό τους τα έλουζαν και οι άνδρες και οι γυναίκες με πράσινο σαπούνι από ελιά που το έφτιαχνα οι ίδιοι. Συνήθως οι γυναίκες περιποιούνταν λίγο παραπάνω όταν θα έβγαιναν με τους άντρες τους σε κάποια γιορτή του χωριού. Έβαζαν κόκκινο κραγιόν στα χείλη και ελάχιστο ρουζ στα μάγουλα ίσα να ροζήσουν ελαφρά, συνήθως χρησιμοποιούσανε το ίδιο κραγιόν και για τα μάγουλα μας σαν ρουζ, γιατί πού λεφτά για να ξοδέψεις σε καλλυντικά όταν έχεις να ταΐσεις παιδιά.

Επίσης οι λίγοι πιο ευκατάστατοι οικονομικά άντρες αγόραζαν στις συζύγους τους χρυσά βραχιόλια και χρυσά σκουλαρίκια. Φυσικά εκείνες με τη σειρά τους τα τιμούσαν φορώντας τα στις εξόδους τους.

Αργότερα γύρω στις δεκαετίες του ‘70, ‘80 και ‘90 που οι γυναίκες είχαν έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο σκέψης και καθώς η νοοτροπία των ανθρώπων είχε αλλάξει ριζικά οι κοπέλες άρχισαν να χρησιμοποιούν σκιές στα μάτια τους και να βάζουν ένα απαλό ροζ κραγιόν σε καθημερινή βάση. Επίσης άφηναν τα μαλλιά τους κάτω και τα έδεναν σε χαλαρές πλέον πλεξούδες και μέσα έπλεκαν μαργαρίτες και χαμομήλι.»

-Άννα Μακρυγιάννη-