Τοπικές ενδυμασίες από Δ. ΜΑΡΩΝΕΙΑΣ-ΣΑΠΩΝ, Π.Ε. ΡΟΔΟΠΗΣ

Χωριό: Πρωτάτο

Όνομα: Μαρία

Επώνυμο: Καραλή

Αριθμ. Μητροου: 2270

Τμήμα: Ιστορία Εθνολογία

Εξάμηνο: Α’ 

Μάθημα: Λαογραφία

Χρονιά: 2007

Όνομα Καθηγητή: Βαρβούνης

Β. Ένδυμα, υπόδεση, κόμμωση, καλλωπισμός

Όπως προαναφέραμε το «Πρωτάτο» αποτελείται τόσο στην τωρινή του μορφή όσο και στα παλαιότερα χρόνια από μια μίξη χριστιανών και μουσουλμάνων συνεπώς η ένδυση των κατοίκων ποικίλει. Συγκρίνοντας βεβαίως την υπόδεση και την ένδυση, την κόμμωση των ανθρώπων στο πέρασμα των χρόνων αυτή αλλάζει και διαφοροποιείται. Παλαιότερα λοιπόν η κάθε φυλή-ράτσα (Θρακιωτών και Σαρακατσάνων) φορούσε την παραδοσιακή της ενδυμασία. Σιγά σιγά όμως οι άνθρωποι έπαψαν να φορούν παραδοσιακές στολές (λόγω του ότι ήταν και δύσκολο να κινούνται διότι αποτελούνταν από πολλά ρούχα και αξεσουάρ και ήταν βαριές) ή πολλές φορές φυλάσσονταν για ειδικές περιστάσεις. Έτσι ντύνονταν περισσότερο καθημερινά δηλαδή φορούσαν υφαντά ρούχα, τα οποία υφαίνονταν στον αργαλειό. Κύρια χαρακτηριστικά γνωρίσματα της φορεσιάς των Σαρακατσαναίων διακρίνουμε στις ακόλουθες φωτογραφίες.

Οι τοπικές όμως αυτές ενδυμασίες δεν διατηρήθηκαν καθώς γύρω στο 1920, οι άνθρωποι άρχισαν να φορούν μάλλινα παντελόνια (που προφύλαγαν και από κρύο και από ζέστη) κιλότες, ζωνάρια και τσιμπέρια (όμοια με τα καπέλα – μαντίλια των Κρητικών που φορούσαν στο κεφάλι τους). Από την άλλη οι γυναίκες ντυνόντουσαν συνήθως σκουρόχρωμα φορέματα που κάλυπταν σεμνός όλο το σώμα. Το ντύσιμο των γυναικών συνόδευε και μια ποδιά τυλιγμένη στην μέση καθώς κύρια ασχολία τους ήταν το νοικοκυριό. Ευδιάκριτο στοιχείο επίσης, μπορεί να αποτελέσει η παραδοσιακή μαντίλα που πολλές φορές κοσμούσε το κεφάλι μιας γυναίκας.

Η μαντίλα θεωρούνταν απαραίτητο στοιχείο ενδυμασίας διότι φανέρωνε σεβασμό, ταπεινότητα ή και ντροπή. Θεωρούνταν λοιπόν τολμηρά και άκομψο μια γυναίκα να κυκλοφορεί με άλυτα μαλλιά και δίχως μαντίλα. Οι γυναίκες ακόμη και οι νεαρές κοπέλες φρόντιζαν να πλέξουν τα μαλλιά τους ώστε να μην εμποδίζονται στις οικιακές καθημερινές εργασίες τους και για να μην προκαλούν προβλήματα, και σχόλια κυκλοφορώντας με άλυτα μαλλιά. Αντιθέτως στα τωρινά χρόνια και από το 1960 θα λέγαμε και εξής οι γυναίκες αρχίζουν να φροντίζουν τα μαλλιά τους και το ντύσιμο τους. Φορούν δηλαδή πιο ανοιχτόχρωμα και κοντά φορέματα και δημιουργούν διάφορα χτενίσματα και κουρέματα προχωρημένα και μοντέρνα. Μάλιστα ο καλλωπισμός των γυναικών και ανδρών εκείνων των χρόνων φανερώνει μια τάση εκσυγχρονισμού.

Οι γυναίκες βέβαια αντιμετώπιζαν πολλές φορές και μια αρνητική-καχύποπτη συμπεριφορά από μεγαλύτερης ηλικίας γυναίκες διότι πίστευαν ότι καταπατούνταν παραδοσιακές αρχές. 

Παράλληλα με τα ενδύματα-υποδήματα και την κόμμωση των γυναικών, μπορούμε να παραλληλήσουμε διάφορες ομοιότητες και διαφορές με μουσουλμάνες. 

Για παράδειγμα την μαντίλα την φορούσαν και εξακολουθούν να την φορούν οι μουσουλμάνες με την διαφορά ότι οι δικές τους μαντίλες ήταν λιγότερο στολισμένες και κεντημένες με πολύχρωμα σχέδια και φοριόντουσαν καθαρά λόγω θρησκευτικής πίστης. Επιπλέον πέραν της μαντίλας, οι μουσουλμάνες από τα πρώτα χρόνια αφιξης τους στο Πρωτάτο και σήμερα κυκλοφορούν με «φερετζέδες» δηλαδή κάτι παρόμοιο με ρόμπα. Μόνο που ήταν συνήθως μαυρο, μακρυ ως τον αστράγαλο και μακρυμάνικο και αυτή όμως η ιδιαιτερότητα άρχισε σταδιακά να εξαλείφεται και οι μουσουλμάνες (αν όχι όλες) να φορούν απλά, καθημερινά, λιτά ρούχα όμοια με αυτά των χριστιανών Ελληνίδων των πρώτων χρόνων. 

Τέλος αξίζει να αναφερθούν και τα υποδήματα-παπούτσια που φορούσαν και δεν ήταν άλλα από λαστιχένια επίπεδα παπούτσια. Για τακούνια και γόβες φυσικά δεν γίνεται επουδενί λόγος. 

Αρκετά αργότερα και γύρω στο 1960-62, οι γυναίκες αρχίζουν να φορούν χαμηλοτάκουνα γοβάκια αρχίζοντας έτσι να ταυτίζονται με τους αστούς και τις νοοτροπίες-τάσεις που οι νέοι καιροί προτείνουν. Οδηγούμαστε λοιπόν σε μια τάση εκσυγχρονισμού και σε μια σταδιακή απομάκρυνση από παλαιότερες προκαταλήψεις. Έτσι το ανδρικό και γυναικείο ντύσιμο βελτιώνονται. Οι άνδρες παύουν να φορούν μάλλινα παντελόνια, τσιμπέρια, σαρίκια και κιλότες και όλα αυτά. Αντικαθίστανται από βαμβακερά παντελόνια με περίεργα κοψίματα, χρωματιστά, ριγωτά πουκάμισα, λούστρινα παπούτσια και διάφορα άλλα κοσμήματα-αξεσουάρ που καλλωπίζουν και ομορφαίνουν το ανδρικό και γυναικείο ντύσιμο.

(Καραλής Ιωάννης)