Τελετουργίες από Π.Ε. ΕΒΡΟΥ, ΠΡΑΓΓΙΟΥ
Εθιμα Λαικού εορτολογίου
Η σαρακοστή πρίν τα Χριστούγεννα
«Η νηστεία άρχιζει για τα Χριστούγεννα στις 15 Νοέβρη κάθε χρόνου κι κράταγε 40 μέρες. Είνι η σαρακοστή των Χριστουγέννων. Σε αυτήν δεν τρώμι αρτημένα φαγητά. Τρώμι μόνο νηστίσημα και τα φασουλάκια,τις βραστές πατάτες,φακές,ρεβύθια,κουκιά και ψωμί. Τα μέρες αυτές προσευχούμασταν κι περιμέναμε την Άγια μέρα των Χριστουγέννων. Τίποτα άλλο ξεχωριστό δεν κάνουμι ούτε κι κοιμάμι.
Δωδεκαήμερο
Όταν έρχιτι το δωδεκαήμερου,γιορτάζαμι τα Χριστούγεννα. Τις μέρες αυτές έχουμθ αργία για να γιορτάσουμι την γέννηση του Χριστού. Κοίταξι να δείς τι γίνεται τώρα αυτού το Δωδεκαήμερου, Στις 24 Δεκεμβρίου βγαίνουνι τα καψικαντζαρούδια από μέσα από την γή κι αρχίζουνι να πειράζουνι του κόσμου. Ξέρεις τι λέγαμι για αυτά; Αυτά κόβανι τον κορμό του δέντρου πάνου στο όποιο στηρίζεται η γή. Το κάβουνι έναν ολόκληρο χρόνου. Κόβουν,κόβουν,πρωνίζουν ασταμάτητα μέχρι τις 24 Δεκεμβρίου. Μετά ανεβαίνουνουνι πάνου στην φή κι κάθουντι μέχρι την μέρα της Πρωτοχρονιάς. Όταν το ρολόι χτυπήσει 12 κι αλλάζει ο χρόνος,τότες τρέχουνι και κρυφτούνι κι να συνεχίσουνι το κόψιμο του δέντρου,που στηρίζετε η γή. Ξέχασα να σου πώ, πώς όταν έκουβαν το δέντρου κι πρίν βγούνι στην επιφάνεια της γής , είχανι κάμει τόσο λιανούτσικου τον κορμό του δέντρου(= πολύ λεπτός) που μια να του΄δίναν θα το ρίξανι, αυτός είχι γίνει πάλι ζηρούς κι δεν πιστεύοντας,ότι την επόμενη φορά θα τον ρίξουν. Έτσι γίνητι κάθε χρόνου. Στις 25 Δεκεμβρίου γεννιέτι ο Χριστός κείνη την μέρα , το μεσημερι τρώμι την μπαμπού κι πίνουμε κρασάκι. Επίσης τρώμι λουκάνικα κι μπριζόλες. Η μπαμπού είνι σουπίτσα με λουκάνικα που τα φτιάχνουμι μόνες μας. Παίρνουμι δηλαδή εντεράκια κι τα γεμίζουμι με φρέσκο κρέας που το΄χουμι περάσει απ΄το μηχάνημα κι το΄χουμι κάμει κυμά. Στον κυμά αυτό έχουμι ρίξει αματάκι,πιπεράκι κι μυταχαρικά. Αφού ετοιμάσουμι τα λουκάνικα,τα κάνουμι σούπα. Ξέρεις τι νόστιμη που γίνητι; Πάρα πολύ. Το βράδυ κάμαμι τα εννιά φαγητά. Ετρώναμι το τραπέζι με εννιά φαγητά κι καθόμαστι όλοι μαζί να φάμι. Δεν τρώμι , όμως όλο το φάι μας επίτηδες. Εκείνη την μέρα έρχεται στον κόσμου ο Χριστούλης κι πρέπει να φάει. Από αυτό , λοιπόν τα εννιά φαγητά θα φάει για να χορτάσει. Κι ξέρεις κάτι; Εκείνη την μέρα παένει σε όλα τα σπίτια , όλα όσα τον περιμένουμι κι δοκιμάζει τα φαγητά που υπάρχουνι στο τραπέζι. Έτσι τελείωνει η μέρα των Χριστουγέννων. Στις 1 Ιανουαρίου έρχετε η πρωτοχρονία. Την μέρα αυτή αλλάζει ο χρόνος. Είνι η πρώτη μέρα του χρόνου. Εκείνη την μέρα γιορτάζουνι οι Βασίληδες κι κόβουμι την βασιλόπιτα. Παλια δεν κάμαμι δώρα στον Αϊ- Βασίλη,όπως τώρα. Καμία φορά ίσως να δωρίζαμε κανά τόπι ή καμία πάνινη κούκλα , στα παιδιά. Για να κάψουμι την βασιλόπιτα μαζεύομασταν όλοι μαζί στο τραπέζι. Την βασιλόπιτα την έκουβι ο μπαμπάς μας ή ο παππούς μας αν ζούσι. Η μάνα μου μες την βασιλόπιτα έβαζι ένα κομματούδι καργούν(=κομμάτι από κάρβουνο) για τα βουβαλια,μια μπουντζίκα γαλάζια(=κομμάτι από κλαδί) για τα πρόβατα,μια τσαταλούδα(=ξυλάκι μικρό)για το σπίτι,ένα ξυλαράκι απ το αμπέλι για το κο κοτέτσι. Με όλα αυτά έβαζι κι ένα φλουρί για τους ανθρώπους του σπιτιού. Όλα αυτά δείχνανι την επιθυμία μας για προκοπή σε ότι είχναμι, Κόβαμιτην πίτα,την τρώγαμι κι πέφταμι να κοιμηθούμι. Στις 6 Ιανουαρίου γιορτάζαμι τα Φώτα. Μαζευούμασραν όλοι στην εκκλησία. Εκεί ο παπάς έριχνι του Σταυρού μέσα στην κολυμβήθρα του Σταυρού τρείς φορές κι διάβαζι τα βιβλία του. Για μένα, πιο σημαντικές ήταν οι παραμονές των Φώτων . Εκείνη την μέρα ο παπάς έπαιρνι του Σταυρό κι τον έβαζι μέσα σε μια γυάλα με νερό. Εκεί στο νερού το άφηνε όλοκληρη την νύχτα. Αυτό νερού παγώνι,τότες εκείνη την χρονιά θα υπήρχι υγεία. Αν δεν παγώνι,τότες την χρονιά εκείνη θα υπήρχανι πουλλές αρρώστιες.
(Ζησάκη Ελένη)
Συμπληρώματα για την Πρωτοχρονιά και τα Φώτα
« Η γιαγιά σου ξέχασι να σου πεί ότι την Πρωτοχρονιά σφάζαμι ένα γουρουνάκι. Με το έντερο κι του φτιάχνανι οι γυναίκες ένα λουκάνικο. Επίσης κάμανι κι πατσά κι τον μοιράζανι στα διάφορα σπίτια του χωριού. Σχετικά με τα Φώτα η γιαγιά σου,τα πει καλά για τις Παραμονές. Αλλά για την ίδια την μέρα των Φώτων γίνουνταν , άλλα πράγματα. Οι χωριανοί , μαζί με τον παπά , ρίχνανι τον Σταυρό στο πηγάδ του χωριού. Αφού δηλαδή ο παπάς τελειώνι την λειτουργία στην εκκλησία , ξεκινούσι μια όλοκληρη πομπή προς το πηγάδι. Η πρώτη αυτή ήτανι λειτανία κάποιων εικόνων. Οσοι μέναμε στα σπίτια τους εκείνη την μέρα κι δεν πάεναν στην εκκλησιά,όταν περνούσε η πομπή μπροστά από το σπίτι τους βγαίναμι έξω κι θύμιαζαν τις εικόνες της πομπής. Όταν η πομπή έφτανε στο πηγάδι,ο παπάς γέμιζε έναν κουβά με νερού μέσα από το πηγάδι. Μετά έβαζι τρείς φορές τον Σταυρόυ μέσα στον κουβά κι διαβάζι το νερό. Όταν τελείωνει , έριχνι το αγιασμένου νερου του κουβά στο πηγάδι για να αγώστουνι τα νερά ολόκληρου του χωριού. Μετά από αυτού, η πομπή γυρνάει στην εκκλησία κι εκεί τελειώνει το άλλου πράγμα. Αυτά για τα Φώτα. (Ζαφειρόπουλος Γίωργος)
Γιορτές Ιανουαρίου
«Μετά τα Χριστούγεννα , στις 18 Ιανουαρίου γιορτάζαμι τον Αγιο Αθανάσιο. Ο Άγιος αυτός είνι ο πολυούχος της περιοχής. Την μέρα αυτή έχουμι αργιά. Μετά τον Αϊ-Αθανάσο γιορτάζαμι τους τρείς ιεράρχες. Η γιορτή αυτή ήτανι στις 30 Ιανουαρίου. Τότε γιορτάζανι οι μαθητές κι τα σχολεία. Αυτές τις γιορτές είχαμι τον Ιανουάριο.
Γιορτές Φεβρουαρίου
Τον Φεβρουαρίου έχουμι τις μικρές κι τις μεγάλες απόκριες. Μετά το τριώδιο που είνι στις 31 Ιανουαρίου,στις 14 Φεβρουαρίου αρχίζουνι οι μικρές απόκριες και στις 21 Φεβρουαρίου αρχίζουν οι μεγάλες απόκριες. Αναμεταξύ στις μικρές κι στις μεγάλες απόκριες τρώγαμε τυρί,βούτυρο , αυγά κι πίναμι γάλα. Δεν τρώγαμε κρέας καθόλου. Στις μεγάλες απόκριες είχαμι ένα έθιμο που τώρα δεν το κάμουν. Μεταμφιέζονταν δύο άντρες. Ο ένας ντύνονταμ αρκούδα κι ο άλλος γυναίκα. Πάεναν από σπίτι σε σπίτι κι κάμαμι τα εξής: ο άντρας που ήταν γυναίκα,δώριζι στον νοικοκύρη του κάθε σπιτιού μια πετσέτα(=τραπεζομάντηλο κεντημένο). Ο νοικοκύρης έδινι λεφτά στους μασκαράδες , τάχα για να αγουράσει την πετσέτα. Αφού αγόραζε την πετσέτα,έκαμι να φύγει απ΄την πόρτα. Αφού αγόραζε την πετσέτα,έκαμι να φύγει απ΄την πόρτα. Τότες η αρκούδα κι η γυναίκα αρχίζανι να φωνάζουνι να τους δόκει ο νοικοκύρης πίσου την πετσέτα . Μάλιστα η αρκούδα έβγαζι κι ένα ξύλινου σπαθί για να χτυπήσει με αυτό τον σπιτονοικοκύρη. Τότες ο νοικοκύρης έδουνι πίσου την πετσέτα κι οι μπουμπουσαραίοι(=έτσι όνομαζαν τους δύο μεταμωρφομένους)πάεναν σι άλλα σπίτια. Η μέρα των μεγάλων αποκροιών , για αυτό κι γίνουνταν κι μεγάλου γλέντι. Χοροί κι τραγούδια ήτανι σε όλου του χωριο΄. Το τραγούδι που λήγαμι εκείνη την μέρα,ήτανι:
‘’Απόψι γυναίκες αμάν,αμάν
Απόψι γυναίκες δέρουνταν
Πουτί κακό και δέρουνταν
Τις πίτες δεν τις έπλασαν
Τις πίτες δεν τις έψησαν
Τις λάμπες δεν τις άναψαν
Απόψε νταϊδες αμάν,άμαν
Απόψε νταϊδες δέρουνται
Απόψε νταϊδες δέρουνται
Τα βόδια δεν τα πότισαν
Και την νταϊ δεν τα’δούσαν’’
Την επόμενη των μεγάλων αποκροιών,ήτανι η Καθαρά Δευτέρα. Την μέρα αυτή οι άνθρωποι καθαρίζουντι απ΄τις μάσκες τους κι άρχιζουνι να νηστεύουν για το Πάσχα. Στο χουριό μας, την Καθαρά Δευτέρα,την Τριτή που την ακολουθούσι κι την Τετάρτη , ΄όσοι άντεχαν ,δεν τρώγανι τίποτα. Ούτε νερού πίναμι. Τόσο μεγ’αλη ήτανι η νήστεια αυτών των τριών ημερών. Αυτό ήτανι το τριήμερο της νηστείας.
Σαρακοστή του Πάσχα
«Όπως σου πα κι πρίν , με την Καθαρά Δευτέρα άρχιζε η σαρακοστή για το Πάσχα. Για σαράντα μέρες νηστεύαμι,όπως κάμαμι κι σαράντα μέρες για το Πάσχα»
Το Πάσχα κρατάει δύο βδομάδες. Η πρώτη είνι η Μεγάλη Βδομάδα.Στην βδομάδα αυτή παένουμε κάθε μέρα στην εκκλησία. Την Μεγάλη Δευτέρα παέναμι για να ακούσουμι τα λόγια του παπά για τον Ιωσήφ του Παγκάλου. Την Μεγάλη Τρίτη είνι το κείμενου που λέει για τις δέκα Παρθένες. Την Μεγάλη Πέμπτη είνι ο Μυστικός Δείπνος. Εκείνη την μέρα βάφουμι κι τα κόκκινα τα αυγά. Τότε,βέβαια , δεν είχαμι μπογιές , όπως σήμερα. Ξέρεις πως τα βάφαμι ; Παίρναμι φλούδια από κρεμμύδια , τα βράζαμι με λίγου νεράκι κι ύστερα βάζαμι μέσα φλούδια βρασμένα αυγά. Τα αφήναμε έτσι κι ύστερα με λίγου τα αυγά κοκκινίζανι. Μερικές φορές κάμαμι κι σχέδιο πάνου στα αυγά. Παίρναμι φύλλα από δέντρα ή λουλουδάκια,τα ακουμπούσαμι πάνου στα άσπρα αυγά κι έτσι όπως ήτανι τα βάζαμι σε γυναίκες κάλτσες. Μετά τα βουτούσαμι κι στην κατσαρόλα μι τα βρασμένα φλούδια,φλούδια από κρεμμύδια. Όταν βγάζαμι την κάλτσα κι το φύλλου,έμενι το σχέδιου του φύλλου πάνου στο κοκκινισμένου αυγού. Την Μεγάλη Παρασκεύη είνι τα Πάθη του Κύριου .Την μέρα αυτή πάντα βρέχει. Είνι η πιο λυπητερή μέρα για την θρησκεία μας. Τότε γίνεται κι η περιφορά του ταφίου σε όλου του χωριού. Ανάβουμι όλοι μας τα φώτα των σπιτιών μας για να είνι φωτείνος ο δρόμους,όταν θα πέρναγιο επιτάφιους. Τέλος το Μεγάλου Σαββάτου είνι η Ανάσταση του Κυρίου. Αυτην την μέρα παένουμι όλοι στην εκκλησία με τα καλά μας. Μόλις ακούσουμι το ‘’Χριστός Ανέστη’’,παένουμι στον σπίτια μας. Μαζί μας φέρνουμι από την εκκλησία το Άγιο Φώς. Με την φλόγα του κάμαμι έναν Σταυρόυ στην πόρτα του σπίτιου. Ύστερα μπαίναμι στου σπίτι κι στρώναμι το τραπέζι. Εκείνη την μέρα τρώμι τσουρέκια,μαγιρίτσα κι τσυγκρίζαμι τα κόκκινα τα αυγά. Φυσικά,ξημερώνει η μέρα του Πάσχα. Την μέρα αυτή γλεντούμι κι χορεύουμι. Την μέρα του Πάσχα την λέμι αλλίως κι Λάμπρη,γιατί δείχνει,ότι στα αλήθεια Αναστήθηκι ο Χριστούλης μας. Εδώ τελείωνει η Μεγάλη Βδομάδα. Την δεύτερη βδομάδα του Πάσχα δεν γίνιτι κάτι το ξεχώριστου. Απλά γλέντουμι,ξεκουράζουμαστι απ΄τις δουλειές μας και μι παίρναμι καλά.»
Πεντηκοστή
«Από την επόμενη της Κυριακής του Πάσχα κι για 50 μέρες είνι η εποχή που την λέμι πεντηκοστή. Για πενήντα μέρες λέμι της προσεύχης μας όχι το ‘’Πάτερ ημών’’ , άλλα το ‘’Χριστός Ανέστη’’ . Την προσευχή αυτήν την λένι ακόμα κι στουε γάμους κι στα βαπτίσια κι στις άλλες λείτουργιες της εκκλησίας. Μέσα στην Πέντηκοστή βρίσκεται κι η γιορτή του Αϊ- Γιώργη . Ο Αϊ-Γίωργης γιορτάζει στις 23 Απριλίου. Κοιτάξι να δείς τι κάμουμι αυτήν την μέρα. Σε κάθε σπίτι άνοιγαν από μία γούρνα(=λάκκος). Παίρνανι κι ένα αρνάκι κι το σφάζανι μέσα στην γούρνα. Το αιματάκι του χύνουνταν μέσα με αυτόν τον λάκκο. Πρίν το σφάξουνι , όμως , στερεώνανι ένα κεράκι ανναμένου πάνου στο κέρατο του. Αφότου το σφάζανι , σκεπάζανι την γούρνα που είχι γεμίσει με αίματα. Ύστερα, το παίρναμι το αρνάκι,το γδέρνανι, το καθαρίζανι από μέσα κι το γεμίζανι στην κοιλιά με ένα μείγμα που το φτιάχνανι από κομματάκια εντέρων,αυτό τσιερακια(=σοκωτάκια),κομματάκια λειτουργίας κι ριζάκι. Μετά το ραβανί στην κοιλιά,σταυρώνανι τα πόδια του κα το βάζανι μέσα σ’ένα ταψί με λιγούτσικο νερό κι λαδάκι. Μετα μάζευανι όλα τα ταψιά του χωριού κι τα βάζανι σε ένα φούρνου που τον χρησιμοποιούσανι μόνο στην γιορτή του Αϊ-Γιώργη. Ύστερα φράζανι τον φούρνου με πέτρες κι λάσπη κι περιμένανι μέχρι να γενούν τα φαγιά. Άμα γενούνταν,ο καθένας έπαιρνι το θείο του ταψί,το παένι στο σπίτι του και ακολουθούσι μεγάλου γλέντι. Ώσπου όμως να γενούν τα φαγητά, τα παιδιά,κυρίως , κάμανι κούνιες στα δέντρα η παίζανι ότι παιχνίδι θέλανι. Έτσι γιορτάζαμι κι τον Αϊ-Γιώργη.