Τελετουργίες από Π.Ε. ΕΒΡΟΥ, Δ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ
Β.ΈΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΙΚΟΥ ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟΥ
Α. Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα
Πρίν τα Χριστούγεννα προσέχεσαι να μη πολυβγαίνεις έξω,μην φλυαρείς , να περιορίζεις τις παρέες σου ,άσκεφτα να μη μιλάς δηλαδή κατά των άλλων γιατι μπαίνουμε σε νηστεία,εκείνος που θέλει να κάνει μια νηστεία σωστή μπορώ να σε πώ δε μπορεί να τα κάνει ο νέος , άλλα σαράντα μέρες ούτε σε άντρα πλησιάζεις αν θές να κάνεις σαράντα μέρες νηστεία. Τα Χριστούγεννα ότνα κοντέυανε,νηστεύαμε που λέει στη δέκα μέρες , θα μεταλάβουμε , θα κάνουμε τη καθαριότητα μας,θα κάνουμε όλα τα γιορτινα ,που χρειάζονται για τα Χριστούγεννα,άλλος θα σφάξει κότα,άλλος θα σφάξει γουρούνι,θα δώσουμε σε χήρες,σε ορφανά να έχουνε κι αυτές,αυτές τις μέρες τέτοια πράγματα. Ύστερα, όταν δεν είχε, α΄ς πούμε έστω και αλέυρι έλεγε δίνω τρία κιλά και την πήσαμε να ΄χει κι αυτή να ζυμώσει και να φάει.
(Κωσταντινίδου Κατίνα)
Β.Το δωδεκαήμερο 25 Δεκ.-5 Ιαν.)
Τη μέρα των Χριστουγέννων ενώνονται οι συγγενείς,η μάνα με τα παιδιά , η πεθερά με τις νύφες της ,αν δεν έχει κορίτσια μα ξεύει τις νύφες της και τρώει το πρώτο τραπέζι όλες μαζί. Και την άλλη φορά καλυάει η νύφη τη πεθερά , άς πούμε και τον πεθερό. Αυτά είναι τα εθίματα. Την Πρωτοχρονιά θα κάνουμε τις πίτες ,θα καλέσεις τα παιδιά σου , την συμπεθέρα σου,θα φάτε ,θα πιείτε , θα αστειέψεται ,θα κρεμάσεις ρόδι και το κουνάμε,το βάζουνε την κλωστή,δένανε κλωστές έξι άτομα,τα πρωτοπαίδια για τότε ειχανε πολλά παιδιά η μάνα και έβαζε κάθε αντρόγυνο το πρώτο της το παιδί και δένανε κλώστες στο ρόδι από το ταβάνι και το τραβούσε τώρα ο ένας,το τραβούσε και ο άλλος το τραβούσε ο ένας, το τραβούσε ο άλλος ώστε να ξεκολήσει το ρόδι και έπεφτε και έσταζε το ρόδι γιατί τα ταβάνια ήταν αψηλά και το ρόδι ώριμο όπως ήτανε , και γέμιζε και έδινε καρπό , σκόπιζε άς πούμε μέσα στο δωμάτιο , λέγανε φέτος θα’χουμε σοδειά , σκόρπιζε το εόδι
(Κωσταντινίδου Κατίνα)
Γ.Απόκριες
Στις απόκριες και στη πατρίδα το είχανε και δω , φέρνουνε τουρκικά και πατσώνανε όλο το χωριό , τέσσερις τενεκέδες τουρούκια. Το τουρούκι ήτανε παλαμίδα αλλά μεγάλο και κρατούσαν τα κεφάλια απ΄τα τουρούκια και τα κάνανε πλακί με κρεμμυδάκια και συγκεντρώνονταν οι φιλενάδες , οι συγγενείς σε ορισμένα σπίτια όποιος δεχόταν βέβαια,και εκεί τρώγανε όλοι μαζί και τραγουδούσαν,χόρευαν και τελευταία βγήκαν και τα γραμμόφωνα εδώ,είχε και ένα γραμμόφωνο. Και καρναβάλια γινότανε και γένουντουν γέλιο και χαρά. Και γυρνούσαν τα σπίτια και τους δίνανε το’να,τ άλλο , έδινε η καθεμιά ότι ήθελε έρχόταν κ απ’το ποταμό έδω τη Καθαρά Δευτέρα και πλέναμε , βάζαμε το καζάνι και βάζαμε τις κατσαρόλες μέσα και τα τηγάνια, όλα ήτανε μπακιρένια , τα βγάζαμε , τα τρίβαμε και σφουγγαρίζαμε όλο το σπίτι και τη Καθαρά Δευτέρα έρχοτανε και τα καρναβάλια και μείς παιδιά γυρνούσαμε,μικρά που ημαστάνε,όταν ήμασταν μεγάλα κάναμε δουλειές.
(Γκούσιου Κατίνα)
Τη Απόκριες γινότανε καρναβάλια πολύ όμορφα πολύ όμορφα καρναβάλια . Τις στολές τις έκανανε όπως ήξεραν απ΄τη πατρίδα , δηλαδή καθότανε και είχανε ένα παλιό ύφασμα μετά ζωτό και είχανε και ένα ωραίο πουκάμισο,έβαζαν ταντέλα γιακά που αυτό το έδινε μια μορφιά άς πούμε και πάνω προτιμούσανε να πάρουνε κάτι μικρά , σαν χρυσά που είναι τα φλουράκια , μισής λίρας που’λένε τώρα, και μόρφιζαν τη στολή. Άλλα είχαμε έναν επιτήδειο που έκανε τουρκάκια καμιά δέκα πέντε παιδιά και τα έβαζε μελάνι στο πρόσωπο τους και φέσι και το γύριζε στα χωριό αυτός, άλλα δεν ορεζότανε,όταν τα βλέπανε θυμώνανε μερικοί ,λέγανε έδω είναι Ελλάδα δε θέλουμε τουρκάκια. Άλλη έλεγε ελάτε παιδιά να σας κεράσω , αυτό ποιο είναι,ένω μέσα παιδιά απ’΄το χωριο, άλλα επειδή ήταν βαμμένα δε γνωρίζονταν , είχανε και μουστάκι ζωγραφισμένο. Άλλοι πέρναμε ένα ριγωτό σεντόνι το κάναμε μισοφόρι,παιρναμε κι ένα πουκάμισο καλό ,βάζαμι και τσεμπέρι και ντυνόμασταν
(Κωσταντινίδου Κατίνα)
Δ.Κινητές Εορτές
Σαρακοστή
Το Πάσχα σαράντα μέρες νηστεύαμε , κάναμε δουλειές ,δε πηγαίναμε σε σπίτια ξένα , για να μη φέρνουμε ξένες ένοιες(έγνιες) . Κάναμε όλες τις δουλείες για να είμαστε τελειωμένες οι δουλείες μας ως τη Μεγάλη Εβδομάδα,τη Τετάρτη κάναμε α τσουρέκια,τη Μεγάλη Πέμπτη τα αυγά,Μ.Πέμπτη ράβονται τα αυγά και τελείωανουμε. Μετά το βράδυ πρέπει να ήμασταν στα δώδεκα Ευαγγέλια . Μετά στολίζαμε το επιτάφιο , τη Πέμπτη όποια ήθελε καθότανε για να τονέ στολισουμε και οι νέες. Λέγαμε τη «Ζώη έν τάφω» και δουλεύαμε γιατί έχει δουλειά ο επιτάφιος για να στολιστεί. Άλλη περνούσε τα γαρύφαλλα,άλλη έκοβε τα έδινε τα φύλλα ,άλλη τα έδινε επάνω που πολεμούσανε επάνω το τρούλο,όλοι πρόσφεραν τη δουλειά.Μετά σκουπίζαμε ,καθαρίζαμε και καθόμασταν και τα καμαρώναμε. Εκείνη όμως που ήθελε , γιατι η νύχτα είναι μεγάλη , πήγαινε στο σπίτι και έφερνε από μια φέτα ψωμάκι,ελίτσες και χαλβά και έδινε σε όσες ήταν εκεί. Αυτό ήτανε έθιμο , καθεμιά το είχε για να προσφέρει κάτι,άλλη έπαιρνε μπισκότα,άλλη έπαιρνε φρυγανιές,ότι ήθελε η καθεμιά έδινε. Τη Μεγάλη Παρασκευή το πρωί πιέναμε στην εκκλησία και μετά το απόγευμα ο κόσμος έρχοτανε , όποια ήθελε ερχότανε και απ΄το διπλανό χωριό για να δεί τον επιτάφιο μας. Το βράδυ χτυπούσε πια η εκκλησία και ψέλναμε και τα εγκώμια. Μετά βγάζαμε τον επιτάφιο και γυρνούσε ο παπάς με όλο το χωριό και τις ψάλτες ,ψέλνοντας από την αρχή της εκκλησίας και όλο μέχρι κάτω στο τέρμα του χωριού. Τότε έβγαινε η κάθε νοικοκυρά στο σπίτι της,έβγαζε κούπα το αλεύρι,τσιμπούσε όσα άτομα είχε το σπιτικό της από ένα κεράκι ,το θυμιατό της και το ωραίο το άρωμα και ράντιζε τον κόσμο.
Το άρωμα το έπαιρνε κάτω,έχουν και στις εκκλησίες τέτοια μπουκαλάκια και κάνουν τις εικόνες. Τέτοιο έχουνε μερικές και περνώντας ο κόσμος ραντίζεις , ναι γιατί έραναν τον τάφο για τα εγκώμια λένε,για αυτό είναι αυτό το έθιμο. Η κάθε νοικοκυρά το έκανε,οσότου επανέλθουν πάλι στην εκκλησία,και θα περάσει ο κόσμος κάτου από το επιτάφιο. Την Μ.Παρασκευή απ’το πρωί βάζουν οι άντρες ένα πάσαλο γέρο πολύ άψηλο και άρχιναν από κάτω να σταυρώνουν τα τσαλιά,μέχρι να φτάσουν αψηλά,άλλα από κάτω βάζουνε φούρφουλα ξερά που όσοτου με ένα δύο χαρτάκια με ένα δύο χαρτάκια να ανάψει. Όλοι βοηθάνε , όχι μόνο αυτοί που γέρασαν πολύ λένε να αναλάβετε εσείς.
Κι αυτά,την ώρα που γυρνάει ο επιτάφιος το βράδυ σταματάει ο κόσμος με τον παπά και το βάζουνε φωτιά και καίνε τη κούκλα σα σκιάχτρο με παλιά ρούχα και άχερο μέσα και αυτή η κούκλα είναι ο Εβραίος , ο Ιούδας και το καίνε γιατί αυτός τους πρόδωσε. Κι αφού το καμαρώσανε και καεί και χαμηλώνει σιγά-σιγά μέχρι κάτου ,μετά το παρατάνε και πήγαιναν στην εκκλησία και γελούσε πάλι μερικά γράμματα και τελείωνει η εκκλησία. Αυτό το έθιμο είναι από την πατρίδα ακόμη κι εκεί και κεί το κάναμε. Την άλλη μέρα το Σάββατο το βράδυ θα πάρουνε τα άτομα φεύγοντας για την εκκλησία, ένα αυγό στη τσέπη,ένα αυγό. Εκείνος που ήτανε για να μεταλάβει θα είναι έτοιμος , θα συγχωρεθεί με τα άτομα του σπιτιού του και θα πάει να μεταλάβει. Πρέπει να κοιμηθεί πρίν αυτός που θα μεταλάβει,ένω οι άλλοι περιμένουμε να χτυπήσει η καμπάνα και να πάνε να ακούσουνε το Χριστός Ανέστη και να γυρίσουνε δεν είναι αυτό σωστό,πρέπει να κάτσουνε μέχρι ώρα δύο που’ναι τα καλά γράμματα.Κι αυτό που κάνουνε οι νέοι τώρα δεν είναι σωστό ,να ακούμε το Χριστός Ανέστη και μετά να επιστρέφουνε στο σπίτι να φάν τη μαγειρίτσα. Α, η μαγειρίτσα της και αφότου τη τελειώσει θα την αφήσει σκεπασμένη κι εκείνοι που θέλουνε να φάνε,θα φάνε, κι εκείνοι που θέλανε θα φάνε το αυγό που΄χουνε στην τσέπη και λίγο τσουρέκι και θα πέσουν να κοιμηθούν.
Πάσχα
Τη Κυριακή θα πάνε στη δεύτερη Ανάσταση,οπωσδήποτε. Θα βάλουν τα καλά τους,τα πίο καλά γιατί το βράδυ είναι ψύχος και βάζεις κάτι χοντρό,άλλα την άλλη μέρα στις δώδεκα που γίνεται η δεύτερη Ανάσταση βάζουν τα πιο καλά τους ρούχα και θα πάνε . Το τραπέζι θα είναι έτοιμο , στις δύο, που λέει θα κάθησουμε όλα τα άτομα και θα γλεντήσουμε μέχρι το βράδυ,με το αρνί και με τα τσουρέκια και με όλα τα καλά ,τα σαλατικά και τα κρασιά.
Μετά το Πάσχα
Στις οκτώ, του Θωμά,είναι πάλι Πάσχα,δηάδή είναι η πιο καλή πάλι μέρα. Πάλι θα γιορτάσεις με τα τσουρέκια σου και αν τελειώσουν πάλι μπορείς να κάνεις να βάψεις πάλι αυγά,έέχειςκαλεσμένους από συγγενικά πρόσωπο,κανονικά δεν πρέπει να φύγεις από το σπίτι σου,ενώ του Θωμά μπορείς να πάς σε μέρος δηλαδή να τους πείς Χριστός Ανέστη,να γειτονέψεις,να πάς επίσκεψη.
(Κωνσταντινίδου Κατίνα)
Ε.Ακίνητες εόρτες της άνοιξης
Την άνοιξη του Απριλίου στις 23 έχουμε τον Αϊ-Γιώργη , οπότε τ΄Αϊ-Γίωργη όσοι ζούσαμε μέσα στο χωριό , βάζανε ένα κοντάρι,δύο κοντάρια στα δέντρα ή σε καμία αυλή και πηγαίναμε και ζυϊζόμασταν,όποιος ήθελε βέβαια πόσες οκάδες κέρδισε το χειμώνα και τα κορίτσια κάνανε κούνια στα δέντρα έκω απ΄το χωριό, και τραγουδούσαν τ’Αϊ-Γιώργη το τραγούδι:
Άγιε μου Γιώργη,Γιώργη κ’ Άγιε μου
Και πρώτε καβαλιάρη
Άγιε μου Γίωργη, Γιώργη βόθα με
Άγιε μου Γίωργη, Γιώργη βόθα με
να ανέβω το μπαϊρι
να σε καπνίσω μάλαμα
να σε καπνίσω μάλαμα
να σήμωσω ασήμι.
Και με το βουβαλόπετσο
Να κουβαλώ το λάδι
Άγιε μου Γιώργη , Γιώργη κρύψε με
Μια Ρωμιοπούλα αγάπησε ‘νας
Τούρκος μόλις τα’ακουσε
Ανοιξε πόρτα για να μπώ
Την κόρη για να κρύψω.
Κι ή κόρη καντύλι άναψε και κερί ξέρω΄γω τι λεεί , δε θυμάμαι. Από τη πατρίδα είναι αυτό το τραγούδι΅:
Ένας Τούρκος αγάπησε μια κοπέλα Ελληνίδα και χριστιανή και η χριστιανή αυτή δεν ήθελε να το πάρει τον Τούρκο κι αναγκάστηκε να κρυφτεί στο μοναστήρι του Αγιου Γεώργιου και το μοναστήρι ήτανε σε πολύ ψηλό βουνό και δύσκολα ανεβότανε και’κανε το τραγούδι αυτό μόνη της και έμεινε να πόυμε και το τραγουδούσαν οι Θρακιώτες.
(Γκιούσου Κατίνα)
Την Άνοιξη είχαμε τον Αϊ-Γιώργη και πηγαίναμε στον ποταμό στο διπλανό χωριό που γιόρταζε. Μετά είναι η Πρωτομαγιά οπότε ετοιμάζεις, τη Πρωτομαγιά πάλι βάφεις αυγά πάλι,τσουρέκια γιατί είναι μετά το Πάσχα . Πάς στην Πρωτομαγιά έχεις κόκκινα αυγά,έχεις τσουρέκια,έχεις αρνί που το κάνεις πάλι στη σούβλα,μπιφτέκια στη σχάρα , κοτόπουλα δύπ στη σχάρα και τα γυρνάς και τα ψήνεις. Διασκεδάζεις στη πρασινάδα,στη φύση. Μετά το Πάσχα είναι η πίο ωραία εποχή .
Ζ. Γιορτές του καλοκαιριού.
Το καλοκαίρι βεβαίως είχαμε γιορτές,βεβαίως κάθε μέρα ο χρόνος όλο γιορτές είναι,χιλιάδε άνθρωποι θυσιαστήκανε για τη θρησκεία. Τις επίσημες γιορτές του καλοκαιριού ήτανε του Αϊ-Αποστόλου,της Παναγίας,της Παναγίας είχε πολλά μοναστήρια και πιέναμε και στα πανηγύρια και παντού. Εκεί γίνονταν και γλέντια,όποιος ήθελε τη παρέα του να πούμε , την ετοιμασία του και περνούσαμε τις ώρες , όπως και ο Αϊ- Θόδωρος ήτανε.
(Γκούσιου Κατίνα)
Η. Γιορτές του φθινοπώρου ως την εορτή του Αγίου Φιλίππου.
Από το φθινόπωρο μέχρι τότε όλες τις γιορτές τις γιορτάζαμε άλλα σε άλλες δε τις γιορτάζαμε επίσημα γιατί κάθε μέρα γιορτή,μόνο στις μεγάλες γιορτές κάναμε γιορτή καλή γιατί είχαμε και δουλειές ,στα χωράφια πηγαίναμε. Τις γιορτάζαμε με πανηγύρια όπου είχε μοναστήρι πιέναμε. Πήγαινε ο παπάς έκανε τη λειτουργία , μαζεύοτανε ο κόσμος με φαγιά και ψωμιά,όλα τα χρειαζούμενα της παρέας , απλώναμε το σεντόνι κάτω στη γή και καθότανε σειρά και τρώγανε. Είχε και όργανα. Τα όργανα όμως για να τα πάρεις στη παρέα έπρεπε να πληρώσεις. Ήτανε κι οργανοπαίχτες που γυρνούσαν από παρέα και όποιος ήθελε τους κρατούσε.
(Γκούσιου Κατίνα)