Τελετουργίες από Π.Ε. ΕΒΡΟΥ

Β. ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΪΚΟΥ ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟΥ

Β. Το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβ- 5  Ιανουαρίου)

Από τον πατέρα μου έμαθα τα ακόλουθα κάλαντα:

«Ήρταμε στον αφέντη μας, τον Πολυχρονε-

μένο πόχει τα σπίτια τα ψηλά κι 

αυλές μαρμαρωμένες…

Μεις τα ‘ παμε και σώθηκαν να ‘στε

καλά του χρόνου 

τούτου του χρόνου κι αλλού και 

πάντα και για πάντα»

(αφηγ. Δ.Πολίτου)

Αφού λέγαμε τα κάλαντα αρχίζαμε τις «παίνιες»

Ήρταμε στον αφέντη μας τον Πολυχρονεμένο Πόχει τα σπίτια τα ψιλά κι αυλές μαρμαρωμένες. Και μεσ’ τη μέση του σπιτιού χρύση καντίλα φέγγει. Φέγγει τους Αγίους να βλογούν, τους ναύτες ν’ αρμενίζουν. Φέγγει και τον αφέντη μας στο στρώμα να κοιμάται.

Στο τέλος έλεγαν οι «τουμπελεκάδες»

Μεις τα ΄παμε και σώθηκαν να ‘στε καλά 

του χρόνου.

Τούτου του χρόνου κι αλλονού και πάντα 

και για πάντα.

Και τώρα συ αφέντη μας πολυχρονεμένε, 

Για βάλε το χεράκι στου στην αργυρή σου

τσέπη

Μη βγάζεις μία, μη βγάζεις δύο, μον’

βγάλε πέντε δέκα.

Μον’ βγάλε λύρες και φλουριά ν’ ασ’μώσεις 

Τα ντουμπλέκια!

Σε κάθε σπίτι τους καλαντάρηδες τους ασήμωναν και τους φίλευαν γλυκά, κρασί, και χοιρινές μπριζόλες. Βέβαια τα έθιμα των Χριστουγέννων αρχίζουν απ’ την παραμονή. Τα παιδιά έλεγαν παλιά τα κάλαντα κρατώντας φαναράκι, που στη βάση του έκαιγε κερί. Πολλοί καλαντάρηδες κρατούσαν καράβι ή φάτνη ή εκκλησίτσα που φωτιζόταν με κεριά. Το Φως θύμιζε το άστρο της Βηθλεέμ. Εκτός απ’ το «τρίγωνο» χρησιμοποιούσαν και άλλα μουσικά όργανα όπως ταραμπούκα ( τύμπανο), κλαρίνο κ.τ.λ.

Λέγαμε και «αγύρτικα» τραγούδια όπως:

Χριστός γεννιέται, χαρά μεγάλη

Χαρά στον κόσμο στα παλικάρια.

Σαράντα μέρες σαράντα νύχτες 

Η Παναγιά μας καλοπονούσε

Μέσα στους πάγους

Σαν ήλιος Φέγγει,

Σαν νιό Φεγγάρι, σα παλικάρι.

Στα παιδιά μάλιστα έδιναν νομίσματα, γλυκά κ ξερούς καρπούς. Όσοι νοικοκυραίοι δεν άνοιγαν στους καλαντάρηδες άκουγαν κατάρες. «Εσέ κυρά η ομορφιά γρήγορα να σ’αφήσει την κόρη σου την η όμορφη βάλτηνε στο ζεμπίλι και κράτησε την αψηλά να μην την φαν’ οι ψύλλοι».

Ωραίες μέρες ήταν, Χριστιανικές, γεμάτες Θρησκευτικότητα. Δεν υπήρχαν τα ρεβεγιόν και όλες αυτές οι επισημότητες Χρονιάρες Χριστουγεννιάτικες μέρες δεν υπήρχε Χριστιανός που να μην πάει στην εκκλησία……αξέχαστα Κστούγεννα….

(αφηγ. γέροντα Αχουριώτη)

Έθιμα Πρωτοχρονιάς

Έκοβαν την Πρωτοχρονιά την «τσιρόπιττα» ή «πίττα της στιγμής». Ζύμωναν 13 αυγά, 1,5 κιλό ζάχαρη, 3 γραμμάρια αμμωνία, 2,5 ποτήρια γάλα, 800 γραμμάρια βούτυρο, ξύσμα λεμονιού, μαχλέπι, ένα μοσχοκάρυδο κι όσο αλεύρι «σήκωνε». Το ζυμάρι αυτό το έστρωναν στο μεγαλύτερο μέρος του σινί ( ταψιού) και το χάραζαν σε «μπακλαβαδωτά»  κομμάτια. Σε καθ’ ένα έμπηγαν ένα «καρυοφύλλι» (γαρύφαλλο). Αυτό ήταν το πατροπαράδοτο πρωτοχρονιάτικο γλύκισμα. Την υπόλοιπη ζύμη τη χρησιμοποιούσαν για την «τσιρόπιττα». Την έστρωναν σε ταψί. Έβαζαν το νόμισμα και μετά με το πιρούνι σχεδίαζαν την επιφάνεια. Ο πατέρας έκοβε το κομμάτι για τον Άγιο, τη δουλειά, το σπίτι, και για κάθε μέλος της οικογένειας. Όποιος έβρισκε τον «παρά» ήταν ο τυχερός της χρονιάς. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς τα μεσάνυχτα άνοιγαν τη Βρύση να τρέξει «για να τρέχει η ευτυχία σαν το νερό»

Κυριακή των Βαΐων

Οι Αινίτες το πρωί των Βαΐων πήγαιναν όλοι στην εκκλησία να πάρουν τις βάγιες, που είχαν φέρει οι νιόγαμπροι του Λαζάρου στον ναό. Όταν επέστρεφαν στα σπίτια τους οι γυναίκες γύριζαν τα δωμάτια κουνώντας τις βάγιες και λέγοντας: «μέσα Βάγιες και χαρές έξω ψύλλοι, κόριζες». Μετά έκαναν ένα στεφανάκι με τα Βάγια και το τοποθετούσαν στο Εικονοστάσι. Το βράδυ πήγαιναν στην «ολονυχτία»

( αφηγ. Δ.Πολίτου)

Ε. Κινητές εορτές

Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα, μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή.

Το Πάσχα, το περίμεναν με ανυπομονησία όλοι οι Αινίτες. Ιδιαίτερα οι νοικοκυρές που έβαφαν άσπρα τα σπίτια τους, έπλευαν τα κεντίδια τους και έστρωναν τα καλά τους στρωσίδια. Από την Καθαρά Δευτέρα ξεκινούσε η νηστεία της μεγάλης Σαρακοστής, μέχρι τη γιορτή του Πάσχα. Δεν τρώγαμε κρέας αλλά μόνο νηστήσιμα: σωλήνες, μύδια, κοκκινισμένο τραχανά, χαλβά, μαγειρεμένα με σαμόλαδο. Ελιές, τουρσί, ταραμά και μόνο του Ευαγγελισμού και των Βαΐων τρώγαμε ψάρια και λέγαμε: «Βάγιο, Βάγιο των Βαγιών τρώμε ψάρι και καλιό κι ως την άλλη Κυριακή τρώμε το κόκκινο τ’ αυγό. Αν έβλεπαν κάποιον που έτρωγε κρέας τον φώναζαν: «Βριό». Από την πρώτη μέρα της νηστείας έκαναν τον «οβριό».

Τον γέμιζαν με άχυρο τον έστηναν στα καμπαναριά της εκκλησίας. Τον βλέπαμε λοιπόν, φοβόμασταν και δεν τρώγαμε κρέας. Με το Χριστός Ανέστη, τον κατέβαζαν, τον έκαιγαν και έλεγαν:

«ο Βριός ξεράθηκε, να ξεραθεί η 

κορφή του κι κεφαλή του,

που πελέκαν τα καρφιά να καρφώσουν

το Χριστό.

Άλλοι στον ανήφορο, άλλοι στο κατήφορο,

Να βρουν ξύλα για να κάψουν το βριό»

Μόνο οι κατσίβελοι εργάζονταν την Μ.Παρασκευή γι’ αυτό έλεγαν:

«Κατσίβελε, ματσίβελε που πελέκαες τα καρφιά να καρφώσουν το Χριστό».

Οι νυχτοφύλακες χτυπούσαν με τις μαγκούρες τους στο λιθόστρωτο για να καλέσουν τον κόσμο στην εκκλησία. Κι έλεγαν ελάτε στην εκκλησιά. Το Χριστός Ανέστη τον έλεγαν για 40 μέρες, δεν έλεγαν καλημέρα μόνο το «Χριστός Ανέστη». Τον Αύγουστο στις 24 του 1914, πήγαμε στα Μάλγαρα και χάθηκαν όλα, ως το 1919 που με τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο ξαναγυρίσαμε στην Αίνο όπου γιορτάσαμε το Πάσχα στην εκκλησία της Αγίας Κυριακής με τον πάτερ Θαλέλαιο, θείο της κυρίας Ευδοκίας διδασκάλισσας Θεοδωρίκου. Μας έκαναν καινούργια παπούτσια, ρούχα, τα φορούσαμε τη Μεγάλη Πέμπτη για την κοινωνία και μετά τα ξαναφορούσαμε το Πάσχα.

Βέβαια το Πάσχα μαζευόμασταν ο καθένας με την οικογένεια και τους συγγενείς και τρώγαμε όλοι στο τραπέζι. Την πρώτη μέρα τρώγαμε αρνί μαγειρίτσα και αυγό. Την δεύτερη μέρα κόκκινο αρνί, καπαμά κι απαραίτητο κόκκινο αινίτικο κρασί. Και γινόταν μια λαμπρή, αξέχαστη που ακόμα την νιώθω, ωραίες ημέρες αξέχαστες…

(αφηγ. Μαρτίνη)

Ο Λάζαρος είναι χαρακτηριστική μορφή της Χριστιανοσύνης. Ο Λάζαρος μόνο μια φορά χαμογέλασε στη ζωή του όταν είδε ένα χωρικό να κλέβει μια στάμνα. Χαμογέλασε και ψιθύρισε: Το ‘να χώμα κλέβει το άλλο. Την ημέρα του Λαζάρου ζύμωναν κάτι ψωμάκια με μέλι και σαμόλαδο και με μαγιά, καμωμένη με ρεβύθι και σταυρωμένη με βασιλικό: Το ‘καναν για την ψυχή του Λαζάρου. Όποια ζυμώσει και δε σε πλάσει να λογιέται την αγάπη σου μη χάσει. Τα παιδιά τραγουδώντας τραγούδια, οι πρόσφυγες διατήρησαν το εξής έθιμο:

Τα κοριτσάκια στολισμένα με καλάθια τραγουδούσαν: Ήρθανε τα Βάγια και του Λαζάρου και γιορτή για να μάσουμε αυγά 5-6 και 7 να ευλογήσει ο Χριστός κι ο Αφέντης Λάζαρος. Το χελιδόνι πάει πέρα κι έρχεται και στέλνει μήνυμα καλό, πως είναι καλοκαίρι. Όποια δώσει τον παρά είναι καλή νοικοκυρά κι όποια δώσει δεκάρι είναι καλό παλικάρι.

Το πρόλαμπρο ή προλάμπριο Ανάσταση γιορταζόταν από τους Αινίτες με μεγάλη χαρά.

(αφήγηση κας Δ.Πολίτου)