Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ, Π.Ε. ΕΒΡΟΥ, Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ, Π.Ε. ΡΟΔΟΠΗΣ

 

ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΪΚΟΥ ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

Σαράντα μέρες νηστεύουμε. Δυο μέρες πριν από τα Χριστούγεννα σφάζουν τα γουρούνια. Θυμιατίζουν τρεις φορές για να θίφγουν οι διαβόλοι. Από το αίμα που τρέχει κάνουν στο τσιακάτ (μέτωπο) μια βούλα για γυροσοίνη (υγεία). Μαζεύονται ύστερα τα παιδιά και όσο είναι ζεστό βγάζουν την τρίχα του γουρουνιού. Απ’ αυτή γίνονταν οι βούρτσες. Ξημερώματα Χριστουγέννων κάνουμε τα εννιά φαγητά. Βάζουμε στο τραπέζι ντουλμαδάκια με πληγούρι, γλυκόπιτα νηστήσιμη με σουσάμι, φουσούλια βρασμένα, βαρβάρα, ένα πεπόνι, ένα καρπούζι, ένα κρομμύδι, ένα σκόρδο και ένα κυδώνι. Δεν πίνουμε τίποτα μόνο νερό γιατί νηστεύουμε. Δώδεκα ημέρες γνέθουμε δώδεκα δράχτια. Τα Χριστούγεννα τα παιδιά φορούσαν κουδούνια γύρω στην μέση και σουράτια (μάσκες) και πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι για να πουν τα κάλαντα. Έλεγαν : «Χριστός γεννιέται για να θρέφεται στο μέλι και στο γάλα. Το γάλα τρώνε οι άρχοντες, το μέλι οι αφεντάδες και το μελισσοβότανο το τρώνε οι κυράδες…»

Αφού τ’ έλεγαν οι νοικοκυρές τους έδιναν ψωμί και κρέας. Εκείνα είχαν ένα τσάκι, δυο μεγάλες τσάντες μια μπρος και η άλλη πίσω και μπροστά έβαζαν το κρέας και πίσω ψωμί.

ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟ

Το δωδεκαήμερο δεν επιτρέπονταν το πλύσιμο των ρούχων. Όταν όμως ήταν αναγκασμένοι να πλύνουν έριχναν μέσα στο νερό ή καρφί ή βασιλικό γιατί αλλιώς δρίμιαζαν τα χέρια τους, ή τρύπαγαν τα ρούχα τους. 

ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ

Την πρωτοχρονιά έκαναν την βασιλόπιτα για το καλό του χρόνου. Η βασιλόπιτα είναι πίτα που μέσα έχει μια δραχμή, ένα κότσαλο (άχυρο) για τα γελάδια, ένα κομμάτι ξύλο για τα κουκούλια, ένα κομμάτι σάμια για τα σουσάμια.

ΠΛΕΙΣΤΗΡΙΑΣΜΟΣ

ΦΩΤΑ -ΑΗ’ ΓΙΑΝΝΗΣ

Τα  φώτα θυμιάζουμε το σπίτι για να θίφγουν οι διαβόλοι. Θυμίαμα και κάρβουνα για να θυμιατιστεί το σπίτι. Βάζαμε και ένα σιδερένιο γνι για να μην παγώσει το στάρι. Στις 6 Ιανουαρίου παένουμε στην εκκλησιά. Βγαίνει ο σταυρός, γυρίζει ο κράκτης (καντηλανάφτης) γύρω γύρω τρεις φορές μέσα στην εκκλησιά και λέει: «Ο σταυρός ένα τενεκέ λάδι ή 10.000δρχ» κάποιοι δίνου 20.000δρχ. άλλοι 30.000. Όποιος δώσει τα πιο πολλά παίρνει τον σταυρό. Φωνάζει ο κράχτης «χορέτσι» δηλαδή παραδόθηκε. Όλος ο κόσμος βγαίνει από την εκκλησιά και ψέλνουν. Παένουν στο ποτάμι, ρίχνει ο παππάς τον σταυρό πέφτουν για να τον πιάσουν και ύστερα γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι μέσα στο χωριό και μαζεύουν χρήματα για γυροσύνη (υγεία).

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

Τα σημαιόρτια δεν κόβουν οι έγκυες γιατί δείχνει σημάδια, πάνω στο σώμα του μωρού. Αν κόψει η νοικοκυρά και έχει έγκυα ζώα τότε ή αποβάλλουν ή γεννούν μικρά με κουσούρια. Μερικές νοικοκυρές ούτε και μαγειρεύουν. Στις 28 Φεβρουαρίου την ημέρα της Ορθοδοξίας παένουμε στην εκκλησιά και όσοι είμαστε μέσα παίρνουμε από μια εικόνα στα χέρια μας και γυρίζουμε τρεις φορές γύρω γύρω στην εκκλησιά. Μπαίνουμε μετά μέσα και συνεχίζεται η λειτουργία.

ΑΠΟΚΡΙΕΣ

Τα παιδιά έκαναν μια καμήλα και γύρναγαν από σπίτι σε σπίτι και μάζευαν χρήματα. Το βράδυ χόρευαν στην πλατεία. Ακόμη πάεναν κρασί και φαϊ σε οικογένειες που δεν μιλιούνταν και σχωριούνταν για το Πάσχα. Αυτό ήταν το σγχώριο. Τις απόκριες πήγαιναν και στις αρραβωνιασμένες, μήλα, πορτοκάλια, χαλβά και κουντούρες.

ΠΑΣΧΑ

Νηστεύουμε σαράντα μέρες. Ανήμερα του Βαγιού, πηγαίναμε στην εκκλησιά και ο παπάς μας μοίραζε βάγια. Τα βάγια ήταν από το σαούτι(ιτιά). Τα κορίτσια και τα αγόρια ανήμερα του Λαζάρου πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι και λέν:

«Ξύπνα Λάζαρε  και μην κοιμάσαι. Ήρθε η μάνα σου από την πόλη για να σου φέρει χαρτί και κομπολόγι. Γράψε Θόδωρε, γράψε Δημήτρη, γράψε Λεμονιά γράψε κυπαρίσσι.

Μάνα μου που ‘χει  τον γιο το πολλά κανακάρη τον έλουζε, τουν  χτένιζε και στο σχολειό τον στέλνει και ο δάσκαλος τον έδειρε με μια χρυσή βεργίτσα. Που’ ναι βρε γιε μ’ τα γράμματα που’ ναι …. Ύστερα μάζωναν λεφτά, αυγά και καρύδια. Την Μ.Τετάρτη παστρεύαμε και ασβεστώναμε τα σπίτια μας από άκρα σ’ άκρα. Την Μ.Πέμπτη το πρωί τα κορίτσια γύρναγαν στο χωριό μάζωναν λουλούδια και στόλιζαν τον Επιτάφιο. Οι νοικοκυρές έβαζαν ένα κόκκινο πανί για να μην έρθουν διάβολοι. Έβαφαν μόνο δυο αυγά με κρεμμυδότσουφλες για να μην τσακιστεί σήμαντρος. Έκαναν μια σπανακόπτα για γυροσύνη (υγεία). Στις αρραβωνιασμένες πάεναν στολίδια, ζαχαρούδια, πορτοκάλια, πασχαλιές, δέκα αυγά, ποδιά, τσεμπέρι και μια τσιμπιδωτή λαμπάδα για την ανάσταση. Το βράδυ ξενυχτούσαν τον Χριστό. Την Μ. Παρασκευή μαυροφορεμένες κοπέλες καθώς και οι άντροι έκαναν την περιφορά του επιταφίου. Το Μ.Σάββατο έβαφαν τα αυγά, έκαναν τις πασχαλιές και τις κουλούρες. Πάεναν στην εκκλησιά, το βράδυ. Ύστερα έτρωγαν τον τσουρβά (μαγειρίτσα που γίνουνταν μ’ ότι είχε μέσα το αρνί δηλαδή αντερούδια, σκεπούδια κ.α.) Το Πάσχα χόρευαν και έτρωγαν ούλνοι μαζί. Αυτό γινόνταν ως το Καλέ Πανηγύρι (ψυχοσάββατο). Όταν τέλειωνε το Πάσχα οι γυναίκες του χωριού έπαιρναν μια καλάθα μ’ ένα αυγό και μια κουλούρα. Οι άντρες πήγαιναν από βραδύς στο χωράφι σ’ ένα ειδικό μέρος που βγάζει τον πλω. (Αυτό το έβαζαν στα μαλλιά τους για να μακραίνουν). Πήγαιναν οι γυναίκες την επόμενη μέρα και έπαιρναν τον πλω. Ύστερα έρχονταν στα γκερένια (πλατεία) και ακούγοντας έναν που λαλούσε με την γκάιντα χόρευαν ως το βράδυ.

ΑΝΑΛΗΨΕΩΣ 

Οι νοικοκυρές έκαναν ριζόγαλα και έδωναν στα σπίτια για τις ψυχές. Έκαναν αυγοφέτες, κουλουράκια και έβραζαν αυγά. Ύστερα πάεναν στην εκκλησιά.

 

ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ

Στις 10 Ιουνίου στην γιορτή του Αη -Γιάννη παέναμε στα πηγάδια. Βγάζαμε νερό με τα χωματένια μπρίκια και χύναμε γύρω-γύρω. Ύστερα χορεύαμε γύρω από το νερό για να μας πει ποιον θα  λα παντρευτούμε. 

Το καλοκαίρι αφού μαζεύοταν  πολλά ρούχα για πλύσιμο πήγαιναν στο ποτάμι να τα πλύνουν. Πάνω στο αμάξι έβαζαν τα ξύλα, το καζάνι και τα ρούχα. Μετά ανέβαινε και η μάνα με τα παιδιά. Εκεί στο ποτάμι άναφταν την φωτιά και ζέσταιναν το νερό και δίπλα το τσκάλι έβραζε με φασούλια για να φάνε. Αφού τα έπλυναν τ’ άπλωναν γύρω στους θάμνους για να στεγνώσουν.

Λελίδου Παρασκευή

Μπρατίκα Βασιλική

Τσιλίκα Βαγγελούδα

Τσίρνα Χρυσώ

Δούπα Διαλεχτή