Τελετουργίες από Π.Ε. ΕΒΡΟΥ
Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
α) Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα
Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα αρχίζει στις 14 Νοέμβρη και λέγεται σαραντάμερο. Τις σαράντα αυτές μέρες δεν γίνονται γάμοι. Είναι μέρες νηστείας, απαγορεύεται να φάμε κρέας αλλά τρώμε ψάρια μέχρι τις 12 Δεκεμβρίου του Αγίου Σπυρίδωνα. Παλιά δεν τρώγανε ούτε λάδι, γιατί το βάζανε σε τουλούμια από δέρμα ζώων.
Δ.Γούδρα
β) Το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου- 5 Ιανουαρίου )
Το Δωδεκαήμερο από 25 Δεκεμβρίου μέχρι τις 5 Ιανουαρίου είναι αφιερωμένο σε γιορτές και γλέντια.
Την ημέρα των Χριστουγέννων πηγαίνουμε νωρίς στην εκκλησία και μετά γυρίζουμε στο σπίτι μόλις γυρίσουμε αν και είναι ακόμη 9:00 η ώρα το πρωί θα στρώσουμε το τραπέζι για να φάμε. Το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι είναι στολισμένο και γιορτινό και τα φαγητά του εκλεκτά. Δεν λείπει βέβαια και το κόκκινο κρασί για το καλό. Τα φαγητά μας είναι κυρίως από φρέσκο σπιτικό γουρουνάκι, όπως χοιρινό τηγανιτό μπριζόλες και άλλα και φυσικά το παραδοσιακό μας φαγητό η «μπάμπω» που γίνεται από το παχύ έντερο του γουρουνιού. Αφού το πλένουμε πολύ καλά το γεμίζουμε με συκωτάκια και ρύζι ή πλιγούρι και το δένουμε στις άκρες για να μην ανοίξει και το βάζουμε στο ταψί. Πολλές γυναίκες βάζουν μέσα και σταφίδα. Αυτό το ψήνουμε στο φούρνο.
Μια παλιά παράδοση λέει πως αυτή την περίοδο του χρόνου βρίσκονται στη γη οι καλικάντζαροι. Οι καλικάντζαροι είναι μαύρα ζωάκια με μακριές ουρές και κόκκινα μάτια και είναι πολύ σκανδαλιάρικα. Οι καλικάντζαροι έχουν ως σκοπό να κόψουν τον άξονα της γης δεν το κατορθώνουν όμως, γιατί στο μεταξύ τους μυρίζει η τσίκνα από το χοιρινό και έρχονται στη γη για να διασκεδάσουν. Στη γη πειράζουν όποιον βρουν έξω στο δρόμο και ιδιαίτερα τις γιαγιάδες. Έχουν ιδιαίτερη αδυναμία στις γιαγιάδες τις οποίες τις κάνουν διάφορα παιχνίδια αν τις συναντήσουν αργά το βράδυ έξω και τις τραβούνε για τον κάτω κόσμο.
Μόλις όμως γίνεται ο αγιασμός των υδάτων με τον αγιασμό των Φώτων φοβούνται οι καλικάντζαροι και φεύγουν για να μην τους προλάβει ο παπάς και τους αγιάσει.
Την Πρωτοχρονιά εκτός από βασιλόπιτα φτιάχνουμε και μία τυρόπιτα. Και στην τυρόπιτα βάζουμε φλουρί και άλλα τυχερά, διάφορα σημάδια που αντιστοιχούν σε διάφορα πράγματα – περιουσιακά στοιχεία που έχει το κάθε σπίτι π.χ. βάζουμε λίγο άχυρο για τα χωράφια, καλαμπόκι για τις κότες κ.τ.λ. Ο κάθε ένας από την οικογένεια παίρνει το δικό του κομμάτι και έχει το τυχερό του. Το πρωί της Πρωτοχρονιάς η νοικοκυραία πηγαίνει στην εκκλησία και παίρνει μαζί της και ένα ρόδι, για να αγιασθεί όταν γυρίσει στο σπίτι το σπάει στα σκαλιά για να έχει το σπιτικό τόσα καλά όσα και τα σπυριά του ροδιού. Όπως σπάει το ρόδι έτσι να σκορπισθεί και η ευτυχία στο σπιτικό μας.
Την Πρωτοχρονιά το πρωί αποφεύγουμε να πάμε σε άλλα σπίτια για να μην κάνουμε ποδαρικό.
Με την αλλαγή του χρόνου φιλιόμαστε, αγκαλιαζόμαστε και εύχεται ο ένας στον άλλο χρόνια πολλά και καλή χρονιά. Ακόμη ανοίγουμε την βρύση για να τρέχουν όλα άφθονα, υγεία, χρήματα, ευτυχία σ’ αυτήν τη χρονιά, όπως τρέχει το νερό της βρύσης.
Δ.Γούδρα.
γ) Γιορτές του Φεβρουαρίου
Τον Φεβρουάριο γιορτάζεται η γιορτή της Υπαπαντής, του Συμεών που δεν πρέπει να γίνει καμιά εργασία εκείνη την ημέρα. Αν κάποια γυναίκα είναι έγκυος δεν πρέπει να κόψει με μαχαίρι ή ψαλίδι.
Δ. Γούδρα
δ) Απόκριες
Το Τριώδιο αρχίζει από την Κυριακή του Τελώνη και του φαρισαίου και τελειώνει την Κυριακή της Τυρινής.
Όλες τις μέρες του Τριωδίου επικρατεί μία ευθυμία και χαρά και χαρά και γίνονται πολλά πειράγματα.
Τα μασκαρέματα γίνονται σχεδόν κάθε βράδυ και παντού ακούγονται τραγούδια και γέλια. Όλες τις μέρες της Αποκριάς μαζευόμαστε διάφορες οικογένειες φιλικές ή συγγενικές και αποκριεύουμε μαζί. Η κάθε νοικοκυρά φτιάχνει φαγητό και τρώμε όλοι μαζί.
Την Τσικνοπέμπτη βγαίνουμε για διασκέδαση και φαγητό έξω.
Την Καθαρή Δευτέρα τελειώνουν όλα και αρχίζει η σαρακοστή, για το Πάσχα που κρατάει πενήντα ημέρες.
Δ. Γούδρα
Ε) Κινητές εορτές
Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα, μετά το Πάσχα, μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή.
Η σαρακοστή πριν το Πάσχα δεν είναι όπως τα Χριστούγεννα σαράντα μέρες αλλά πενήντα. Τη σαρακοστή αυτή έχουμε του χαιρετισμούς που γίνονται κάθε Παρασκευή.
Ξημερώνοντας η γιορτή του Αγίου Θεοδώρου επικρατεί το έθιμο του κλεψίματος. Τα αγόρια κλέβουν από τα σπίτια που έχουν ελεύθερα κορίτσια, διάφορα πράγματα όπως: γλάστρες, πόρτες από τις αυλές, παλιά αμάξια και ό, τι βρούνε. Όλα αυτά τα συγκεντρώνουν στην πλατεία του χωριού.
Τη Μεγάλη εβδομάδα πηγαίνουμε κάθε μέρα στην εκκλησία. Καθαρίζουμε τα σπίτια για το Πάσχα και τα βάφουμε. Την κόκκινη Πέμπτη βάφουμε τα κόκκινα αυγά και γίνονται τα τσουρέκια.
Τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ την ώρα που ο παπάς διαβάζει το ευαγγέλιο, έξω τα παιδιά φτιάχνουν ένα ομοίωμα του Ιούδα και το βάζουν φωτιά στην πλατεία του χωριού για τιμωρία για το κακό που έκανε.
Το στόλισμα του Επιταφίου γίνεται με μεγάλη μεγαλοπρέπεια και μεράκι από κοπέλες και γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας ενώ οι γιαγιάδες του χωριού τραγουδούν μοιρολόγια για τον Χριστό.
Την Ανάσταση ετοιμάζεται η μαγειρίτσα και η σούβλα για την επόμενη μέρα. Γενικά η ατμόσφαιρα μετά την Ανάσταση αλλάζει και επικρατεί ευθυμία και χαρά.
Την Δεύτερη Ανάσταση γίνεται η δημοπρασία της Ανάστασης. Ένας άνδρας που έχει δυνατή φωνή αρχίζει τη δημοπρασία, έχοντας μία εικόνα της Αναστάσεως μέσα σ’ ένα δίσκο και γίνονται οι προσφορές. Η δημοπρασία συνεχίζεται μέχρι τη στιγμή που θα βγει ο παπάς για να γίνει η περιφορά της εικόνας σε όλο το χωριό. Σε όποιον σταματήσει η δημοπρασία τη στιγμή που θα βγεί ο ιερέας, αυτός θα την κρατήσει στην περιφορά και όλο το χρόνο στο σπίτι του για να έχει τη βοήθεια της εικόνας. Από όπου περνάει η εικόνα και η συνοδεία του ιερέα όσες γυναίκες δεν πήγαν στην εκκλησία βγάζουν το θυμιατό με λίγο θυμιάμα έξω από το σπίτι τους στο δρόμο ενώ οι άνδρες από τη μεριά τους ρίχνουν με το όπλο φυσίγγια για να υποδεχτούν την καλή είδηση της Αναστάσεως.
Την 2η μέρα του Πάσχα ης Διακαινησίμου γιορτάζουμε τη γιορτή του Αϊ -Γιώργη εάν τύχει 23 Απριλίου να είναι πριν το Πάσχα. Τον Αϊ- Γιώργη πρέπει να τον γιορτάζουμε μετά το Πάσχα για να μην είναι νηστεία, γιατί κάνουμε κουρμπάνι.
Κάθε οικογένεια παλιά έσφαζε αρνί ή κατσίκι τάμα για τον άγιο. Ήταν γιορτή χαράς. Γίνονταν πολλά πανηγύρια την ημέρα αυτή και στην πλατεία στήνονταν χορός.
Δεν ισχύει { Τη μέρα του Αϊ -Γιώργη τα παιδιά έκαναν κούνια με σχοινί στα δέντρα γιατί δεν σήμερα { επιτρεπόταν τη Μ.Εβδομάδα, γιατί έτρεμε η γη από τα πάθη του Χριστού.
Τις σαράντα μέρες μετά το Πάσχα δεν λέμε καλημέρα – καλησπέρα, αλλά Χριστός Ανέστη και ο άλλος απαντά Αληθώς Ανέστη.
Από τη Μ. Πέμπτη και μετά βάφουμε κόκκινα αυγά εάν μας τελειώσουν για τρεις Πέμπτες.
Θυμάμαι παλιά όταν ήμουν παιδάκι η μαμά μου κρατούσε αυτή τη μπογιά και τη μέρα της Αναλήψεως πηγαίναμε στη θάλασσα αδειάζαμε τη μπογιά στη θάλασσα και σε ένα κανάτι που είχαμε μαζί μας παίρναμε νερό από σαράντα κύματα. Με το νερό αυτό πλενόταν τα κορίτσια για να έχουν καλή επιδερμίδα.
Η Πεντηκοστή ήταν γιορτή των νεκρών πίστευαν ότι οι ψυχές των νεκρών πλανόταν γύρω τους γι’ αυτό έβραζαν κόλυβα και μοίραζαν διάφορα συχώρια. Αυτό το κάνουμε ακόμη και τώρα.
Του Αγίου -Πνεύματος είναι μεγάλη γιορτή κανείς δεν πρέπει να κάνει καμιά δουλειά και ως συνήθως λεγόταν πως τη μέρα αυτή ούτε πετούμενο πουλί δεν φτιάχνει τη φωλιά του.
Δ. Γούδρα
στ) Ακίνητες εορτές της Άνοιξης
Την άνοιξη γιορτάζουμε την πρωτομαγιά. Πρωί – Πρωί μαζεύουμε λουλούδια και φτιάχνουμε το μαγιάτικο στεφάνι. Το στεφάνι αυτό το κρεμούμε στην πόρτα και το καίμε την ημέρα του Αγίου Ιωάννη του Κλήδονα που γιορτάζετε στις 24 Ιουνίου.
Μετά πηγαίνουμε να πιάσουμε το Μάη στους αγρούς και τα λιβάδια. Συνηθίζουμε να παίρνουμε μαζί μας και φαγητά και επίσης ξαπλώνουμε στο χόρτο για να μην μας πονάει η μέση όταν κάνουμε δουλειές.
Δ.Γούδρα
ζ) Γιορτές του καλοκαιριού
Στις 6 Αυγούστου γιορτάζουμε τη Μεταμόρφωση του Χριστού. Την παραμονή του Σωτήρος, κάθε οικογενειάρχης έσευε τα βόδια στο αμάξι έβαζε επάνω τα παιδιά του και τη γυναίκα του παίρναμε μαζί μας και διάφορα φαγητά συνήθως νηστίσιμα και πηγαίναμε στη θάλασσα.
Στη θάλασσα κοιμόμασταν όλο το βράδυ και το πρωί σηκωνόμασταν ανάβαμε φωτιά, μαγειρεύαμε και κάναμε το πρώτο μας μπάνιο που συνήθως ήταν και το τελευταίο γιατί άλλες μέρες δε συνηθίζαμε να πηγαίνουμε για μπάνιο.
Άλλη γιορτή του καλοκαιριού είναι ο 15Αύγουστος. Τότε γινόταν πολλά πανηγύρια-χοροί και πάλη.
Στις 29 Αυγούστου την ημέρα της Αποκεφάλισης του Ιωάννη του Προδρόμου είναι μεγάλη γιορτή και μάλιστα νηστεία. Την ημέρα αυτή όχι μόνο νηστεύουμε, αλλά απαγορεύεται να φάμε μαύρο σταφύλι και να κόψουμε καρπούζι, γιατί όπως θα κόψουμε έτσι έσφαξαν το κεφάλι του Ιωάννη.
Σ. Γούδρα
Την παραμονή του Αη -Σωτήρος ακόμη και σήμερα πηγαίνουμε στη θάλασσα, και καθόμαστε όλο το βράδυ μέχρι την άλλη μέρα το πρωί. Μόνο που εμείς μαζευόμαστε μεγάλες παρέες και διασκεδάζουμε. Ανάβουμε φωτιά και ψήνουμε φαγητά κυρίως κρέας γιατί δε νηστεύουμε. Τρώμε, πίνουμε, διασκεδάζουμε, κάνουμε βραδινό μπάνιο στη θάλασσα, κοιμόμαστε και φεύγουμε νωρίς το πρωί. Φυσικά δεν είναι το πρώτο και τελευταίο μας μπάνιο όπως ήταν παλιά της γιαγιάς μου. Το έθιμο έχει παραμείνει αλλά κάπως αλλαγμένο.
Π.Γούδρα
η) Γιορτές του φθινοπώρου ως την εορτή του Αγίου Φιλίππου.
Στις 8 Σεπτεμβρίου την ημέρα της Γέννησης της Υπεραγίας Θεοτόκου στο διπλανό χωριό γιορτάζει η εκκλησία τους γι’ αυτό ξυπνούσαμε νωρίς το πρωί και ετοιμαζόμασταν να πάμε όλη η οικογένεια στην εκκλησία. Στην εκκλησία πηγαίναμε με τα πόδια είναι περίπου δύο χιλιόμετρα. Όταν τελείωνε η λειτουργία παίρναμε από ένα κομμάτι άρτο ή ό,τι άλλο κέρασμα υπήρχε, συνήθως λουκούμι και φεύγαμε. Στη συνέχεια πηγαίναμε να δούμε πάλη. Στην πάλη έπαιρναν μέρος δυνατοί άντρες. Και στο τέλος ακολουθούσε χορός με παραδοσιακά όργανα όπως γκάιντα και κλαρίνο.
Στις 14 Σεπτεμβρίου γιόρταζαν τα Φέραι εκεί γινόταν και ζωοπανήγυρη.
Σ. Γούδρα