Τελετουργίες από ΘΑΣΟΥ, Δ. ΘΑΣΟΥ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
Οι γιορτές του χειμώνα είναι τρείς , ξεκινούν από τις 4 Δεκεμβρίου με την γιορτή
της Αγίας Βαρβάρας, ακολουθεί στις 5 η γιορτή του Αγίου Σάββα και τέλος στις 6
Δεκεμβρίου είναι η γιορτή του Αγίου Νικολάου που είναι ο πολυούχος του Λιμένα.
Αυτή την εποχή δεν έχουμέ έθιμα που να θυμόμαστε γιατί μαζεύαμε ακόμη ελιές και
ήμασταν συνέχεια στα χωράφια. Για το τριήμερο αυτό λεγόταν ένα ποιηματακι :
Αγιάς Βαρβάρας , βαρβαρώνει , Αη Σάββα , Σαββώνει, Αη Νικολή , παραχώνει .
Του Άγιου Σπυρίδωνα στις 12 Δεκεμβρίου που γιορτάζει λέγαμε ότι σπυρί σπυρί
μεγαλώνει η μέρα.
Χριστούγεννα
Την Παραμονή των Χριστουγέννων νηστεύαμε αυστηρά . Οι χωρικοί που είχαν
γουρούνια και τα εξέτρεφαν ειδικά για τα Χριστούγεννα έσφαζαν το γουρούνι τους
πρωί- πρωί. Έβαζαν καζάνια με νερό και στάχτη και έβγαζαν το δέρμα αλλά του
έριχναν σταχτόνερο και το σκέπαζαν για λίγο. Μετά με ένα μαχαίρι το έγδερναν και
έβγαζαν τις τρίχες του. Μετά ζυμώναμε ψωμί με κριθάριο αλεύρι. Το φτιάχναμε
στρογγυλό και βάζαμε ξερό κουκί , το ψήναμε σε παραδοσιακό φούρνο. Πάνω στο
ψωμί της Παραμονής κάναμε και διάφορα σχέδια. Φτιάχναμε , επίσης ''Χαμόλι''
(τυλιχτό σαραγλί) όλα τα κερνούσαμε το δεκαήμερο και παράλληλα κάναμε
δουλειές του σπιτιού.
Το βράδυ των Χριστουγέννων μαζευόμασταν όλοι γύρω από το τραπέζι και τρώγαμε
νηστίσιμα. Λέγαμε την προσευχή και ευχές για το νέο έτος. Θυμιατίζαμε και
καθισμένοι απολαμβάναμε συζητήσεις.

Ν. Μαντάνης (83 ετών)

Πρωτοχρονιά
Εκείνη την ημέρα τα παιδιά έλεγαν στα σπίτια του χωριού τα κάλαντα από το πρωί
ως το απόγευμα. Οι γυναίκες στο σπίτι μαγείρευαν για το δείπνο και φτιάχναμε και
την ''σμιθόπιτα'', την σημερινή βασιλόπιτα. Το βράδυ τρώγαμε οι μεγάλοι , παίζαμε
χαρτιά για το καλό του χρόνου. Έτσι υποδεχόμασταν την νέα χρονιά δεν υπήρχε
κάτι ιδιαίτερο στον εορτασμό, ήταν οικογενειακά και η μεγαλύτερη γιορτή του
έτους.

Π. Γεωργιαδου- Μαντάνη (75 ετών)

Αγίου Τρίφωνα
'' Η γιορτή αυτή είναι στη 1 Φεβρουαρίου. Τότε μας έλεγαν πήγαινε ο Τρίφωνας στο
αμπέλι και στο δρόμο είδε την Παναγιά που πήγαινε να σαραντίσει το παιδί της
στην εκκλησία. Αυτός τότε κορόιδεψε αυτήν και το παιδί της και η Παναγιά έστειλε
κάποιον να πεί στην γυναίκα του Τρύφωνα οτι ο άντρας της χτύπησε. Η γυναίκα
αναστατωθηκε πήγε τον βρήκε και του είπε αυτό που έγινε . Τότε ο Τρίφωνας του
είπε ''πως να πληγωθώ ;'' Αφού κλαδεύω έτσι (και κάνει την κίνηση με τον σωστό
τρόπο )και όχι έτσι ( και κανει την κίνηση προς τα πάνω) και κόβεται. Από τότε
λοιπόν την ημέρα του Αγίου Τρίφωνα στη 1η Φεβρουαρίου, κανείς δεν έκανε καμία
γεωργική δουλεία και πέρναμε και αγιασμό από την εκκλησία και ραντίζαμε και τα
χωράφια και τους κήπους.Αυτό ήταν καλό για το σκουλίκι και μετά άρχιζε και η
σπορά. Το ράντισμα λοιπόν ήταν καλό για την σοδειά. Αυτό βέβαι ήταν
περισσότερο δεδομένο στη Παναγιά της Θασου και το ακολουθούσαν.''
Ν. Μαντάνης (83 ετών)

Αγιος Συμεών
'' Ο Άγιος Συμεών όσες φορές, όσες φορές τον χρόνο και αν είναι ο φόβος των
εγκυων γυναικών. Αυτή την ημέρα έμεναν στο σπίτι και δεν έβγαιναν καθόλου έξω.
Δεν έπρεπε να απαντήσουν σε καμία ερώτηση του τύπου '''τι κανεις;'' γιατί πίστευαν
πως θα έβγαινε σημάδι στο παιδί. Κάποτε κάποια έγκυο την ρώτησαν ''τι κάνεις;''
αυτή απάντησε μαγειρεύω και έπιασε το μετωπό της και το παιδί της γενήθηκε με
σημάδι στο μετωπό . Για να μην συμβεί όμως κάτι τέτοιο , το βράδυ του Αγίου
Συμεών έπρεπε η έγκυος πριν κοιμηθεί να πάει στο κοτέτσι με ένα κανάτι νερό , να
βάλει τα χέρια στην πλάτη και να τα ξεπλύνει με το νερό λέγοντας ταυτόχρονα τα
λόγια : ''ότι έκανα σήμερα και ότι δεν έκανα πίσω μου να μείνουν'' (εννοόντας να
μην βγούν σημάδι στο παιδί).

Π. Γεωργιαδου- Μαντάνη (75 ετών)

Σάββατο του Λαζάρου
'' Το πρωί του Σαββάτου αρχίζαμε το καθάρισμα του σπιτιού. Κάναμε γενικό
καθαρισμό (τίναγμα, σφουγγάρισμα, ξεσκόνισμα) για το Πάσχα που είναι μία
εβδομάδα μετά. Καθαρίζαμε τα πατώματα , τα χαλιά και τα στρωσίδια. Πέρναμε
λοιπόν λευκή άμμο απο το βουνό και ζεστό νερό και καυτή σόδα και φτιάχναμε ένα
μείγμα. Απο αυτό ρίχναμε πάνω στο πάτωμα και τρίβαμε τα σανίδια με ένα
σφουγγαρόπανο που το βάζαμε πάνω σε σουσούρα ( δεμάτι από αγκαθοτό θάμνο)
μέχρι να κιτρινίσουν και να βγάλουν χνούδι. Στο τέλος κάναμε ένα ξέβγαλμα με
νερό.
Τα μάλλινα τα βάζαμε να μουλιάσου σε νερό. Μετά τα χτυπούσαμε από όλες τις
πλευρές . Τα ξεπλέναμε και τα απλώναμε να στεγνώσουν. Αυτά τα μάλλινα τα
κρατούσαμε και τα στρώναμε το Σάββατο του Λαζάρου. Επίσης αυτή την ημέρα τα
παιδιά έβγαιναν και έλεγαν τα κάλαντα . Πήγαιναν στα σπίτια του χωριού και τους
έδιναν χρήματα και αβγά.
Ηρθε ο Λάζαρος , ηρθάν τα βάγια , ήρθε και ο γιός της Παναγιάς .

''Αν αφέντη μου Λάζαρος εχάθη''
''Που είναι το μνήμα του και έλα δειξε με τον και με τα κεριά ανέστησε τον''
''Αναστήθηκε και απο του Άδη και φωνητικά Χριστός σημάδι
Δω μου κυρά το αβγό απο την φωλιά σου και αν δε με το δώσεις , δεν φεύγω από
κοντά σου.''
Κυριακή των Βαίων
'' Την ημέρα αυτή έπρεπε όλα τα σπίτια να είναι έτοιμα, πεντακάθαρα γιατί όλοι την
εβδομάδα θα εκκλησιαζόταν , ήταν ημέρες πένθους και δεν μπορούσαν να κάνουν
τέτοια , μόνο νηστεία , προσευχή και κάποιες ελαφριές εργασίες για την
προετοιμασία της ημέρας του Πάσχα.''
Μεγάλη Δευτέρα
'' Όλη την ημέρα κάναμε κάποιες δουλειές με κάποια ρούχα που έπρεπε να πλυθούν
στα καζάνια. Το μεσημέρι τρώγαμε νηστίσιμο γεύμα και το απόγευμα
κατευθυνόμασταν στην εκκλησία.''
Μεγάλη Τρίτη- Τετάρτη
Την ημέρα αυτή όπως και σήμερα αρχίζαμε τα πασχαλινά κουλουράκια, που τα
ψήναμε σε μεγάλες λαμαρίνες , στις οποίες στρωναμε λαδόκολλα. Το βράδυ
πηγαίναμε στην εκκλησία.
Μεγάλη Πέμπτη
'' Το πρωί της Μεγάλης Πέμπτης βάφαμε τα αβγά και βγάζαμε έξω από την πόρτα
ένα κόκκινο πανί. Μετά πηγαίναμε στο κοτέτσι παίρναμε τα αβγά που γεννούσαν οι
κότες και τα λέγαμε ''μεγαλοπεματιάτικο''. Αυτό το βάφαμε πρωί και το βάζαμε στο
εικονοστάσι . Το αφήναμε όλο το χρόνο στο εικονοστάσι και το αντικαθιστούσαμε
τη Μεγάλη Πέμπτη και το παλιό το ρίχναμε στην θαλασσα γιατί δεν έπρεπε να πάει
στα σκουπίδια. Μάλιστα αν κάποιο αβγό έσκαγε απο υπερβολική ζέστη λέγαμε πως
κάτι κακό θα μας συμβεί. Την μπογιά και τα αβγά τα κρατούσαμε εως και 40 ημέρες
μετά το Πάσχα. Μετά το βάψιμο των αβγών περνούσε σχεδόν όλη η μέρα. Το
βράδυ πηγαίναμε στην εκκλησία όπως όλη την Μ. Εβδομάδα και ακούγαμε όλη την
λειτουργία και την νύχτα ξενυχτούσαμε όπως και σήμερα στην εκκλησία (γυναίκες
κάθε ηλικίας και τα νεαρά αγόρια), ψάλαμε μοιρολόγια όλο το βράδυ μέχρι τα
ξημερώματα που αρχίζαμε την προετοιμασία για τον στολισμό του επιταφείου.
Μεγάλη Παρασκεύη
Το πρωί οι γυναίκες στολίζαμε τον επιτάφειο. Φέρναμε λουλούδια από τους κήπους
, μαζί με τα λουλούδια πηγαίναμε και τα ''αβαρσά'' , ένα φύτο με πράσινα πλατιά
φύλλα που μύριζε πολύ όμορφα. Αυτό μοίραζε και ο παπάς στην πρωινή λειτουργία
της Αποκαθήλωσης.
Στο στόλισμα του επιταφίου υπήρχε πολύ μερακι, μετά εκκλησιαζόμασταν και
πηγαίναμε σπίτι να φάμε νηστήσιμα , χωρίς λαδι φυσικά.
Εκείνη την ημέρα πήγαιναν και οι νονές στα βαπτηστήρια τους τα δώρα τους . Την
λαμπάδα, την ''κουλούρα'' μέσα σε άσπρη πετσέτα και το τσουρέκι.

Το απόγευμα της Μ. Παρασκευής πηγαίναμε στην εκκλησία και περνούσαμε κάτω
από τον επιτάφιο.
Το βράδυ όλοι πηγαίναμε στην εκκλησία και πέρναμε μέρος στην περιφορά του
επιταφείου. Μερικές γυναίκες έβαζαν στις γωνίες του επιταφείου μπουκαλάκιαμε
νερό που τα κρατούσαν ως ίαμα για τον πονοκέφαλο. Μετά το τεόλος της περιφοράς
στο χωριό ο επιτάφειος περνούσε και από τα νεκροταφεία για την ανάπαυση των
ψυχών. Την ημέρα αυτή δεν λουζόμασταν, δεν καρφώναμε σε τοίχο και δεν κάναμε
δουλείες γιατί αυτή τη μέρα ''τρέμει η γης και ο τόπος''.
Μεγάλο Σάββατο
''Πηγαίναμε στην πρώτη λειτουργεία, κοινωνούσαμε, ο παπάς σκόρπιζε βάγια. Όσοι
πιστοί ήθελαν περίμεναν ως το βράδυ και κοινωνούσαν μετά την ''πρώτη
Ανάσταση''. Παίρναμε μαζί το κουλουράκι και το αβγό για να κάνουμε ''Χριστός
Ανέστη''. Βέβαια παίρναμε και το φως από τον παπά και το πηγαίναμε προσεκτικά
σπίτι. Κάναμε τρείς σταυρούς στην κάσα της πόρτας και ανάβαμε το καντηλάκι και
δεν έπρεπε να σβήσει για σαράντα ημέρες. Μετά τρώγαμε την μαγειρίτσα που την
φτιάχναμε από συκωτάκια κατσικιού.''
Κυριακή του Πάσχα
'' Την ημέρα εκίνη γιορτάζαμε όλοι μαζί στο σπίτι, πηγαίναμε στην εκκλησία απο
βραδύς και μέναμε ως το πρωί τη Κυριακής , κοινωνούσαμε και γυρνούσαμε σπίτι.
Μετά ξεκινούσε η προετοιμασία του μεσημεριανού τραπεζιού με γλυκά, πίτες,
κατσικάκι στο φούρνο και άλλα. Στο τραπέζι βρισκόταν όλη η οικογένεια και ήταν
μία ευχάριστη συγκέντρωση για όλους.''

Π. Γεωργιαδου- Μαντάνη (75 ετών)

Καλοκαιρινές γιορτές (15 Αυγούστου)
''Η γιορτή αυτή είναι μεγάλη για το νησί καθώς γιορτάζουν πολλές εκκλησίες. Στο
χωριό της Παναγιάς και στο ραχώνι. Την ημέρα της γιορτής γινόταν πανηγύρι.
Δηλαδή περιφορά της εικόνας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου με συνοδεία πένθιμης
μουσικής. Ακολουθούσαν ο ιερέας οι ψάλτες και πλήθος κόσμου. Μετά την
λειτουργία πηγαίναμε όλοι οι πιστοί με πιατάκια για να πάρουμε ''κουλμπάνι''. Εκεί
υπήρχαν 3-4 μεγάλα καζάνια που είχαν μαγειρευτείφαγητά με κρέας.
Μεταμόρφωση του Σωτήρος
''Την 6η Αυγούστου τα έθιμα του καλοκαιριού είχαμε την Μεταμόρφωση του
Σωτήρος , εκείνη την ημέρα τρώγαμε πάντα ψάρια αφού βρισκόταν και μέσα στην
νηστεία για τον 15 Αυγουστό . Στην εκκλησία ο παπάς μας έδινε μια ρόγα από
κόκκινο σταφύλι . Η γιορτή αυτή είναι καθαγιαστικη για τα σταφύλια για αυτό και τα
ευλογεί ο ιερέας.''

Ν. Μαντάνης (83 ετών)