Τελετουργίες από ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ, Δ. ΘΑΣΟΥ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ
Β Έθιμα του λαικού εορτολογίου
α. Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα
Η Ορθόδοξη εκκλησία αυτή την περίοδο των σαράντα ημερών- πριν απο την εορτή
της Γέννησης του Χριστού- την τιμά ποικιλότροπα και καλεί τους πιστούς να
πιστέψουν , να προσευχηθούν και να καθαρίσουν την ψυχή τους από την κακία και
την αμαρτία και να μιμηθούν την αγάπη του Χριστού προς τον άνθρωπο για να την
προστατεύσει από τον διάβαλο και τον φοβο του θανάτου και να τον απαλλάξει από
την ειδωλολατρεία , η οποία επικρατούσε στον προ-χριστιανικό κόσμο, οι μέρες
αυτές μας θυμίζουν την παρουσία και τις ενέργειες του θεού, οι οποίες
πραγματοποιήθησαν με την γέννηση του Θεανθρώπου Χριστού και την συναστροφή
με τον άνθρωπο. Νηστεία των Χριστουγέννων. Το σαρανταήμερο αρχίζει από την
εορτή του Αποστόλου Φιλλίπου (14 Νοεμβρίου). Η Υμνολογία της Ορθόδοξης
Ανατολικής εκκλησίας περιλαμβάνει λαμπρούς ύμνους για την μεγάλη αυτή εορτή
των διασημότερων υμνογράφων της εκκλησίας, όπως του Ρωμανού του Μελωδού,
Ιωάννου και Δαμασκηνού, Κοσμά Επισκόπου, Μαϊούμα.
β. Το δωδεκαήμερο ( 25 Δεκεμβρίου- 5 Ιανουαρίου)
Η ημέρα της εορτής του Αποστόλου Φιλλίπου, στης 14 Νοεμβρίου, στο λαικό
καλαντάρι χαρακτηρίζεταί ως Μικρή Απόκρια , γιατί από την επόμενη αρχίζει η
νηστεία των σαράντα ημερών για τα Χριστούγεννα η οποία λέγεται Μικρή
Σαρακοστή. Αυτή η μερομηνία σε πολλές χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής
θεωρείται ως η έναρξη των εορτών των Χριστουγέννων . Το χρονικο διάστημα που
περικλίει τις γιορτές των Χριστουγέννων , Πρωτοχρονιάς και Θεοφάνια ονομάζεται
δωδεκαημερο. Η γιορτή των Χριστουγέννων είναι η σημαντικότερη από τις
ακίνητες εορτές της Ορθόδοξης εκκλησιας και για αυτό έχει προερτιά και μεθεόρτια
περίοδο. Όλες τις σχετικές διατάξεις τις βρίσκει κανείς στο τυπικό της εκκλησίας.
Στην Δύση η εορτή των Χριστουγέννων εορτάζεται λαμπρότερα από εκείνη της
Ανάστασης σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει στην Ανατολή. Ανήμερα των
Χριστουγέννων σύμφωνα με το ελληνικό ορθόδοξο εορτολόγιο γιορτάζουν αρκετά
ελληνικά ονόματα η Χριστίνα, ο Χρήστος, η Εμμανουέλα και ο Εμμανουήλ, η
Χρυσαυγή και η Χρύσα.
γ. Γιορτές του Φεβρουαρίου
Η πρώτη μέρα της Καρναβαλικής περιόδου ξεκινάει 40 μέρες πρίν από την Καθαρά
Δευτέρα . Κάθε χρόνο γίνονται Καρναβαλικές εκδηλώσεις που κλιμακώνονται στην
πρώτη μέρα της Σαρακοστής , την Καθαρά Δευτέρα. Σε όλη την Καρναβαλική
περίοδο το κλίμα είναι διασκεδαστικό , με πολυ χορό, πάρτι, παρελάσεις ,
ανθρώπους με διάφορα καρναβαλικά κοστούμια.
Τσικνοπέμπτη
Η τσικνοπέμπτη είναι ένα ετήσιο έθιμο το οποίο έχει τις ρίζες του βαθιά μέσα στους
αιώνες. Είναι μία μέρα κατα την οποία όλοι τρώνε κρέας. Η λέξη '' τσικνοπέμπτη''
προέρχεται από δυο λέξεις την λέξη ''τσίκνα'' ( η μυρωδιά του ψημένου κρέατος) και
την λέξη Πέμπτη. Γιορτάζεται την Πέμπτη , 11 μέρες πρίν την Καθαρά Δευτέρα.
Είναι μία μέρα διασκέδασης και ετοιμασίας για την νηστεία της Σαρακοστής πριν
από το Πασχα. Ο κόσμος αρχίζει να μαζεύεται, πολλοί είναι μεταμφιεσμένοι και
ξεκινούν να πίνουν και να χορεύουν και να τρώνε καθώς περιμένουν να ξεκινήσει η
παρέλαση. Το κρασί είναι δωρεάν και υπάρχει και φαγητό. Η παρέλαση ξεκινάει
γύρω στης 12 και κρατάει μιάμιση ώρα. Η παρέλαση αποτελείται από γκρούπ
μεταμφιεσμένων ανθρώπων , άρματα και χορευτές. Τα θέματα των αρμάτων είναι
διαφορετικά το ένα με το άλλο και όλα σατιρίζουν καταστάσεις και γεγονότα της
πολιτικής και κοινωνικής ζωής των Ελλήνων όπως και διεθνή γεγονότα.
δ. Αποκριές
Κάθε χρόνο στην Θάσο διοργανώνονται καρναβάλια με την πρόθεση να συνεχιστεί
η παράδοση των Διονύσιων γιορτών. Η προέλευση αυτού του εθίμου χάνεται στον
χρόνο και πολλοί λόγιοι πιστεύουν ότι έχει διονυσιακές ρίζες, σαν απομεινάρι των
αρχαίων Βαχκικών (Διονυσιακών) Φεστιβάλ. Ο Διονύσιος είναι θεός του κρασιού ,
της μέθης και της δημιουργίας έκτασης. Επίσης είναι γνωστός ως Διονύσης ή
Βάκχος. Είναι ο γιός του Δία (Βασιλιάς των Ολύμπιων Θεών) και της Σεμέλης (μιάς
θνητής από την Θήβα) σύμφωνα με την πιό γνωστή γενολογία. Ο Διονύσιος είναι
ένας περίεργος θεός . Παρόλου που είναι περισσότερο γνωστός ως θεός του κρασιού
, είναι επίσης θεός της βλάστησης , θεός του υγρού στοιχείου , θεός του κρασιού ,
θεός του θανάτου, ένας θεός που φέρνει αλλαγές, συχνά αμετάκλητες στην νορμαλ
κοινωνική ζωή και τέλος είναι ο θεός του θεάτρου. Ο ρόλος του ως θεός της
βλάστησης είναι φανερός . Δημιούργησε το κλίμα και δίδαξε τα μυστικά της
καλλιέργιας του και της δημιουργίας του κρασιού.
Η πρώτη μέρα της καρναβαλικής περιόδου ξεκινα 40 μέρες πριν από την Καθαρά
Δευτέρα . Κάθε χρόνο γίνονται καρναβαλικές εκδηλώσεις που κλιμακώνονται στην
πρώτη μέρα της σαρακοστής , την Καθαρά Δευτέρα. Σε όλη την καρναβαλική
περίοδο το κλίμα είναι διασκεδαστικό με πολύ χορό, πάρτι, παρελάσεις, ανθρώπους
με διάφορα καρναβαλικά κουστούμια.
Την Κυριακή πριν την Καθαρά Δευτέρα
Η καρναβαλική παρέλαση των Λιμεναριών γίνεται την Κυριακή πρίν την
Σαρακοστή στην κεντρική πλατεία. Ο κόσμος αρχίζει να μαζεύεται στην πλατεία
κατα της 12 το πρωί. Η μουσική παίζει οι άνθρωποι χορεύουν και το κρασί ειναι
δωρεάν. Γύρω στις μιάμιση ξεκινάει η παρέλαση. Η παρέλαση αποτελείται από
γκρούπ μεταμφιεσμένων ανθρώπων , άρματα και χορευτές. Τα θέματα των αρμάτων
είναι διαφορετικά το ένα με το άλλο και όλα σατιρίζουν καταστάσεις και γεγονότα
της πολιτικής και κοινωνικής ζωής των Ελλήνων όπως και διεθνή γεγονότα. Αυτά τα
σατιρικά θέματα και τα καρναβάλια διασκεδάζουν τους θεατές. Η παρέλαση κρατάει
περίπου μιάμιση ώρα και μετά το πάρτι συνεχίζεται με μουσική, χορό και φαγητό.
Στο τέλος της βραδιάς γίνεται το κάψιμο του Βασιλιά Καρναβαλιού σε μία μεγάλη
φωτιά γύρω από την οποία χορεύει ο κόσμος. Το παραδοσιακό ψωμί λαγάνα είναι
διαθέσιμο εκείνη την ημέρα στους φούρνους.
Κινητές εορτές
Σαρακοστή, Πάσχα, μετά το Πάσχα ως πεντηκοστή
Η μεγάλη Σαρακοστή είναι χριστιανική χρονική περίοδος νηστείας. Είναι η
αρχαιότερη από τις μεγάλες νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Καθιερώθηκε τον
4ο αιώνα μ.Χ. Αρχικά διαρκούσε έξι εβδομάδες ενώ αργότερα προστέθηκε και η
έβδομη εβδομάδα. Ονομάζεται ''Σαρακοστή'' γιατί περιλαμβάνει σαράντα ημέρες
νηστείας , δηλαδή από την Καθαρή Δευτέρα μέχρι και την Παρασκευή πριν το
Σάββατο του Λαζάρου, όπου ακολουθεί η Κυριακή των Βαίων και η Μεγάλη
Εβδομάδα. ''Μεγάλη'' Σαρακοστή ονομάζεται όχι για την διάρκεια της αλλά για την
σημασία της που γίνεται σε ανάμνηση των Παθών του Χριστού. Αποτελεί την
προετοιμασία των πιστών για την Ανάσταση του Χριστού. Στην πραγματικότητα
μαζί με την εβδομάδα των παθών πεντηκουθήμερη περίοδος. Όλες τις μέρες τις
Μεγάλης Εβδομάδας υπάρχει λειτουργία στην εκκλησία που εξισοροπούνται τα
πάθη του Χριστού. Τα κυριότερα πασχαλινά έθιμα είναι: Την Μεγάλη Πέμπτη στην
εκκλησία διαβάζοντας τα 12 Ευαγγέλια ενώ στο σπίτι φτιάχνουν τα γλυκά του
Πάσχα, τα τσουρέκια και τα κουλουράκια. Επίσης βάφονται τα κόκκινα αβγά. Την
Μεγάλη Παρασκευή γίνεται η μεταφορά του Επιταφείου. Ο επιτάφειος στολίζεται
με λουλούδια και περιφέρεται γύρω από την εκκλησία και τους δρόμους ενώ οι
πιστοί ακολουθούν απο πίσω. Είναι ημέρα πένθους.
Πάσχα
Το Μεγάλο Σάββατο είναι το βράδυ της Ανάστασης. Στις 12 το βράδυ , ο Ιερέας
δίνει το Άγιο Φώς στους πιστούς και ψέλνει το '''Χριστός Ανέστη'. Οι πιστοί
παίρνουν το Αγιο Φώς με τις πασχαλινές λαμπάδες και χαιρετιούνται λέγοντας
''Χριστός Ανέστη'' και απαντώτας ''Αληθώς Ανέστη ο κύριος''. Σε πολλές περιοχές
ανάβουν βεγγαλικά. Είναι η μέρα της ανάστασης, μέρα χαράς και γιορτής. Το
Μεγάλο Σάββατο τελειώνει η νηστεία της Σαρακοστής και επιστρέφοντας στο σπίτι
τρώνε μαγειρίτσα και τσουγκρίζουν τα κόκκινα αβγά.
Στα Λιμενάρια διατηρείται το πανάρχαιο έθιμο ''Για βρεξ Απρίλη μου'' που
γιορτάζεται την Τρίτη του Πάσχα. Συγκροτήματα από όλη την Ελλάδα χορεύουν
παραδοσιακούς χορούς.
Μετά το Πάσχα ως την Πεντακοστή
Την πεντακοστή μέρα μετά το πάσχα και πάντοτε Κυριακή, γιορτάζουμε το γεγονός
της εκκλησίας . Μετά την Ανάσταση ο Κύριος Ιησούς Χριστός εμφανήστηκε
αναστημένους στους Αποστόλους και την Παναγία μητέρα του και του έδωσε τις
τελευταίες του οδηγίες και εντολές.