Τελετουργίες από ΚΑΒΑΛΑΣ, Δ. ΚΑΒΑΛΑΣ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ

Β. Έθιμα λαικού εορτολογίου
Περπερούνα
''Η περπερούνα είναι ένα έθιμο που δεν έχει σχέση με την εκκλησία, έχει σχέση με
την μαγεία και γίνεται στο Ζυγός Καβάλας. Είναι Πανάρχαιο έθιμο που γινόταν σε
καιρούς ανομβρίας, ιδιαίτερα το καλοκαίρι. Όταν έκαναν την περπερούνα
μαζευόταν όλα τα παιδιά του χωριού και σκέπεζαν ένα κορίτσι ή ένα αγόρι με χόρτα
και λουλούδια και έλεγαν το παιδί περπερίτσα . Μετά γυρνούσαν όλο το χωριό και
τραγουδούσαν την παράκληση προς τον θεό για βροχή και βρέχανε κάθε κοπέλα και
διαβάτη που συνταντούσαν. Όταν άδειαζε το νερό από το μποκίρι τους το ξανα
γέμιζαν από εκείνα που φύλαγαν στα σπίτια τους. Στην διαδρομή που έκαναν για να
επισκευτούν τα σπίτια οι κοπέλες, οι κοπέλες μάζευαν και φιλοδωρήματα απο τους
σπιτονοικύριδες. Πηγαίνοντας από σπίτι σε σπίτι χόρευαν και τραγουδούσαν ένα
τραγούδι για να καλέσουν την βροχή.

Εμμανουηλίδου Μάρθα , ετών 70

''Περπερούνα περπατούσε
τον θεό παρακαλούσε
θέε μου ρίξε μια βροχούλα
για τα στάρια , για τις βρίζες
και για τα καλαμπόκια.
Περπερούνα παρακάλα τον θεό
μας για να βρέξει
τους ανθρώπους του να σώσει.
Και μία δεύτερη εκδοχή του τραγουδιού περπερούνα
'Περπερούνα περπατούσε
τον θεό παρακαλούσα
για να βρέξει μια βροχή
μιά βροχή μια σιγανή.
Για να γίνουν τα σταράκια
κάθε στάχυ και ταγάρι
κάθε κούτσουρο καλάθι
κάθε κούκλά και ταγάρι.

Τα τσόνια
Τα τσόνια είναι παλιό έθιμο που γίνεται στο Παλαιοχώρι Καβάλας . Τα νέα παιδιά
του χωριού είναι απο παλιά τάμα , μία Κυριακή πριν απο την γιορτή του Προφήτη
Ηλία να πηγαίνουν στο βουνό να φέρνου ξύλα. Τα ξύλα αυτά τα χρησιμοποιούσαν
στο βράσιμο του κουρμπανιού αλλά και για να βοηθήσουν στις ανάγκες της
εκκλησίας του χωριού για θέρμανση το χειμώνα . Έτσι οι άντρες από τα χαράματα
στόλιζαν με χάντρες τα χαλινάρια των ζώων τους περνούν κουδούνια και τσακα που
είναι μεγάλα και αφού παίρνουν την ευλογία του ιερέα, ξεκινούν από τον Προφήτη
Ηλία για το βουνό. Εκεί μόλις ολοκληρωθεί το κόψιμο των ξύλων στήνεται μεγάλο
γλέντι , θυμάμαι που πηγαίναμε στο κατσανόδασος και ακουγόταν ο ήχος των
τσανιών . Το έθιμο όμως είναι αντρικό, είναι ευκαιρία για να δείξουν οι άντρες την
δύναμη και την ομορφιά των ζώων του κυρίως των αλόγων τους. Παλαιότερα
απαγορευόταν η συμμετοχή των γυναικών και των παιδιών τα οποία μία μέρα πριν
πήγαιναν στην περιοχή ''Κούτρα'' και έκοβαν τς φτέρες τις οποίες χρησιμοποιούσαν
για το μαγείρεμα του Κουρμπανιού. Με την Δύση τα παλικάρια άρχιζαν να
κατιφορίζουν προς το χωριο με παραδοσιακά όργανα και πήγαιναν στην εκκλησία
του Προφήτη Ηλία όπου κα ξεφόρτωναν τα ξύλα. Το βράδυ τελειώνει με ένα
παραδοσιακό παηγύρι στην εκκλησία του χωριού.

Εμμανουηλίδου Μάρθα

Πάσχα
Η νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής ξεκινάει την Καθαρά Δευτέρα. Από το
προηγούμενο βράδυ φιλούσαμε το χέρι του παππού, της γιαγιάς , του μπαμπά και
της μαμάς. Αγκαλιαζόμασταν τα αδέρφια και φιλιόμασταν . Την ημέρα της Καθαράς
Δευτέρας πηγαίναμε στην εκκλησία κοινωνούσαμε, παίρναμε αντίδωρο και από εκεί
και πέρα όσοι αντέχαμε κρατούσαμε νηστεία για σαράντα ημέρες. Τις τρείς πρώτες
ημέρες δεντρώγαμε τίποτα και δεν πίναμε ούτε νερό. Την σαρακοστή τα καφενεία
ήταν ανοιχτά, ο κόσμος πηγαίνε αλλά δεν χόρευε κανένας. Κάθε Παρασκευή
πηγαίναμε στην εκκλησία στους χαιρετισμούς. Όταν πλησίαζε η Μεγάλη Εβδομάδα
σκουπίζαμε το σπίτι. Το Σάββατο του Λαζάρου φτιάχναμε κουλούρια που τα έλεγαν
''κερκέλε'' και μαζί με άσπρα αβγά τα δίναμε στα παιδιά την Κυριακή των Βαίων
όταν έψελναν. Ερχόταν η Μεγάλη Εβδομάδα και δουλειές δεν κάναμε .Όλη την
εβδομάδα πηγαίναμε στην εκκλησία . Την Μεγάλη ζυμώναμε ψωμιά, κάναμε
τσουρέκια και βάφαμε τα αβγά. Το βράδυ πηγαίναμε στα δώδεκα ευαγγέλια. Βάζαμε
σε σακουλάκια διάφορα αντικείμενα , τα πηγαίναμε στην εκκλησία να διαβαστούν
για το καλό του χρόνου. Την Μεγάλη Παρασκευή πηγαίναμε στην εκκλησία
περνούσαμε κάτω από τον επιτάφιο, κοινωνούσαμε και μετά τρώγαμε νερόυραστα
χόρτα.Ερχόταν το Μεγάλο Σάββατο και όσοι δεν είχαν κάνει τα τσουρέκια τους , τα
έκαναν την ημέρα αυτή. Σφάζαμε αρνιά, κοτες, κόκορες ότι είχε ο καθένας και
κάναμε τις ετοιμασίες για το Πάσχα. Οι γονείς μας μας ψώνιζαν κάποια δώρα και
είχαμε μεγάλη χαρά. Το βράδυ της ανάστασης όλη την νύχτα ξημερώναμε.Μετά τις

δύο χτυπούσε η καμπάνα. Όλοι πηγαίναμε στην εκκλησία πρίν ξημερωσει. Μετά τις
τέσσερις γινόταν η λειτουργία . Όποιοι ήθελαν καθότουσαν μέχρι το τέλος και οι
άλλοι φεύγανε για τα σπίτια τους. Ο κόσμος είχε μαζί του αβγά τα τσούγκριζε και
έλεγε ''Χριστός Ανέστη'' . Το πρωί μόλις σχολούσε η εκκλησία στρώναμε τραπέζι
και τρώγαμε ως το μεσημερι. Την π ́ρωτη ημέρα του Πάσχα τα καφενεία ήταν
κλειστά. Όλος ο κόσμος ήταν έξω από τα σπίτια του και τσούγκριζε αβγά. Οι
μεγάλοι, τρεία με τέσσερα άτομα πήγαιναν από σπίτι σε σπίτιμαζί με μία λύρα,
τραγουδούσαν τσούγκριζαν τα αβγά τους , τους κερνούσαν ούζο και μεζέ και μετά
έφευγαν. Ερχόταν η δεύτερη Ανάσταση η ώρα δώδεκα το μσημέρι. Πήγαινε πάλι ο
κόσμος στην εκκλησία .Μετά πήγαινε κάπου η οικοένεια όλοι μαζί και χορεύαμε
γιατί όλη την νηστεία δεν χόρευε κανείς. Τα παιδιά έπαιζαν κυλώντας τα βγά τους
και όποιο είχε το πιο γέρο αυτό και έσπαζε τα αβγά των άλλων τους τα έπαιρνε.''

Γεωργιάδου Ράνια

Χριστούγεννα
''Οι γιορτινές ετοιμασίες ξεκινούσαν απο την γιορτή της Αγίας Βαρβάρας. Οι
οικοκυρές φτιάχναμε μελόπιτα και βαρβάρα, με σιτάρι, καλαμπόκι και φασόλια και
τα μοιράζαμε σε γείτονες και παιδιά. Τις μηλόπιτες τις ετοίμαζε κάποιος
ηλικιωμένος από την οικογένεια με μέλι, σιτάρι, καρύδα και αλεύρι, προσφορά της
γειτονιάς. Σύμφωνα με το έθιμο με το μέλι της πίτας σχημματίζουμε σταυρό στην
πόρτα του σπίτιου . Για τα Χριστούγεννα εμείς οι νοικοκυρές συνιθήζαμε να
φτιάχνουμε πίτες από καλαμποκόλευρο, αλευροχαλβά, κατμέρια και τον ''πουρμα'',
ένα σιροπιαστό γλυκό που θύμιζε το σαραγλί. Την Παραμονή των Χριστουγέννων
ζυμώναμε κουλούρια για το σπίτι. Επίσης ζυμώναμε τα χριστόψωμα τα οποία
περιέιχαν καρύδια και όταν ψύνωνταν ρίχναμε από πάνω μέλι. Πάνω στο
χριστόψωμο κεντούσαμε με αμύγδλα την γέννηση του Χριστού. Στολίζαμε ένα
τραπέζι δίπλα στο χριστουγεννιάτικο δεντρο με διάφορα γιορτινά φαγητά και ένα
εικόνισμα, αφιερωμένο στην Παναγία. Την νύχτα της 24η Δεκεμβρίου, παραμονή
των Χριστουγέννων λέγανε τα κάλαντα με λύρα και νταουλτζάρνα. Αυτοί που
έλεγαν τα κάλαντα φρόντιζαν ν φέρουν μαζί τους εκτός απο λύρα και ένα
στολισμένο καράσι, φτιαγμένο από χορτάρι και λεπτό σακίδι για να εντυπωσιάσουν
τους νοικοκυραίους. Συνήθως φώτιζαν τα καραβάκια τους με κεριά και ο καθένας
προσπαθούσε να φτιάξει το πιο όμορφο , το πιο φανταχτερό. Και μετά άρχιζε α λένε
τα κάλαντα.

Γεωργιάδου Ράνια

Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα
''Χριστός γεννήεθειν, χαρά στον κόσμο
χα! Καλη ώρα. Χα! Καλημέρα
χα! Καλό παιδί αμέ γεννήθειν.
Εκαβαλκέμεν χρυσόν πουλάρι

κι εκατήθεν το σταυροδρόμι
σταυροδρόμι και μυροδρόμι.
Έρπαξάν αυτόν οι χιλ Εβραίοι
Χιλ Εβραίοι και μυρί Εβραίοι
Χιλ Εβραίοι και μυρί Εβραίοι
Εμύριστεν αυτό ο κόσμος όλος
για μύρισε και αυτό κι εάν αφεντιμ
ου αφεντάμ καλέμ αφένταμ
Έρθαν τη Χριστού τα παλικάρια
και θύμιζε τον νοικοκύρη
νοικοκύρην και βουλέαν.