Τελετουργίες από Π.Ε. ΡΟΔΟΠΗΣ, Δ. ΜΑΡΩΝΕΙΑΣ-ΣΑΠΩΝ, ΣΑΠΩΝ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ

Β. ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΪΚΟΥ ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟΥ

Ένα καιρό, τα Χριστούγεννα τα περίμενε ο αγρότης ειδικά, ένα χρόνο να ‘ρθουν. Όλοι τρέφαν από ένα γουρουνάκι. Μικρό το παίρναν, το αγόραζαν και το τρέφαν με καλαμπόκι, με κριθάρι. Τα Χριστούγεννα το σφάζανε, του κόβανε το κεφάλι για να το φάνε. Αλλά δεν είχαν ψυγεία να το βάλουν μέσα, το κρεμούσαν λοιπόν έξω, εκεί σε ένα μέρος, κρύο έχει. Φτιάχνανε μετά καβουρμά, λουκάνικα φτιάχνανε. Τώρα Χριστούγεννα κάθε μέρα κάνουμε, αφού κρέας έχουμε, ποτά έχουμε. Βασιλόπιτα φτιάχναμε με φύλλα, έβαζαν μια δραχμή μέσα. Έβαζαν για το ζευγάρι, το αφεντικό, τα χωράφια, την αφεντικίνα. Ένα σημάδι τελοσπάντων εκεί μέσα ποιος θα το πάρει αυτό τώρα. Ή και οι αγρότες έβαζαν συνήθως ένα σπυρί καλαμπόκι, έλεγε αυτό είναι για τον Χριστό, ένα σπυρί κριθάρι για τα χωράφια, φασόλι, φακή. Αυτό γινόταν για τον αγρότη.

[Φώτογλου Φώτιος]

Το καρναβάλι εμείς το κάναμε, οι επτά τρελοί, εγώ και άλλοι έξι. Λέμε θα κάνουμε φέτος καρναβάλι. Είχε ένας ένα σπίτι, το κατεδάφισαν, το ρίξανε αλλά πήρε αυτός την ξυλεία από το σπίτι. Είχα εγώ το τρακτέρ, την πλατφόρμα. Έτσι κάναμε ένα άρμα, κάναμε μια βλαχοπούλα, βρήκαμε ρούχα, ένα σαρακατσάνο, μια καλύβα βλάχικη. Βγήκαμε λοιπόν και κάναμε παρέλαση ένα άρμα και μετά το συνεχίσαμε 3-4 χρόνια. Αλλά δεν μας επιδοτούσαν, δεν μας δίναν χρήματα, παίρναμε χρήματα με το στανιό. Γνώριζα εγώ μέσα στην Κομοτηνή ανθρώπους, πηγαίναμε, ζητούσαμε ξέρω γω 20 χιλιάρικα, για το καρναβάλι δεν έλεγε όχι. Πάρε, πάρε, πάρε, κάναμε το μεγαλύτερο καρναβάλι. Μετά μας το πήρε ο δήμος και έκτοτε παραμένει στο δήμο. Κάναμε και ένα μπουκάλι και γράψαμε “7 τρελοί” και το μπουκάλι αυτό, το “ούζο 7” που βγήκε στην Κομοτηνή εννοεί οι “7 τρελοί”. Όταν το είδε το μπουκάλι (μιλάμε για μπουκάλι μεγάλο 2-3 μέτρα) είπε αυτός: εγώ θα το κάνω αυτό φίρμα. Είχε ποτοποιία αυτός, αλλά δεν είχε “ούζο 7”. Εκείνη τη χρονιά λοιπόν το βάφτισε. Αυτό έγινε 23 χρόνια πίσω, 76’-77’, εκεί μέσα.

[Φώτογλου Φώτιος]

Οι Μωμόγεροι είναι ένα έθιμο που το κάναμε και στην Γεωργία, από εκεί προέρχεται και συγκεκριμένα από την Τσάλκα. Ε, όταν ήρθαμε στις Σάπες, είπαμε να το συνεχίσουμε και εδώ, άρχισε από το 1997 εδώ. Το έθιμο αυτό γίνεται την παραμονή των Χριστουγέννων, είναι σαν ένα πανηγύρι στο οποίο όλο το χωριό βγαίνει έξω και συμμετέχει. Οι Μωμόγεροι είναι επτά. Έτσι επτά άντρες φοράνε τα κουστούμια και βγαίνουν έξω. Είναι η αρκούδα που συμβολίζει τη δύναμη, η γριά που συμβολίζει το παρελθόν, η νύφη που είναι το μέλλον, το άλογο συμβολίζει την ανάπτυξη, ο γιατρός την υγεία, ο στρατιώτης την άμυνα, η κατσίκα την τροφή και τέλος ο Άι-Βασίλης τη νέα χρονιά. Οι μεταμφιεσμένοι γυρνούν όλη την μέρα μαζί με ζουρνάδες και νταούλια. Οι μωμόγεροι παίζουν μεταξύ τους, αστειεύονται, από πίσω έρχεται πλήθος ανθρώπων. Η κάθε φιγούρα πλησίαζε κάποιον από τους ανθρώπους και δεν τον άφηνε αν δεν τον πλήρωνε. Αν δεν τον πλήρωνε, του άλειφαν το πρόσωπο με βρώμικο γιαούρτι. Μερικές φορές γίνονται και παραγγελίες, δηλαδή ένας άνθρωπος μπορεί να πληρώσει έναν από τους πρωταγωνιστές για να αλείψει αυτός το πρόσωπο αυτού που ήθελε. Η παραγγελία γινόταν με πληρωμή και τότε ούτε με λεφτά δεν μπορούσε να σταματήσει κανείς τον πρωταγωνιστή. Επίσης υπήρχε η παράσταση όταν η αρκούδα έπεφτε στο δρόμο, δήθεν ψόφια, η νύφη έκλαιγε, ενώ η γριά άλειφε το βρώμικο γιαούρτι στο πρόσωπο των άλλων ανθρώπων. Τότε όλοι φώναζαν τον γιατρό που ήταν ανάμεσα στο πλήθος. Ο γιατρός ερχόταν και έδινε στην αρκούδα φάρμακο και τότε αυτή ξαναζωντάνευε. Τότε στηνόταν χορός. Αφού οι μωμόγεροι περνούσαν από όλο το χωριό, έκαναν ένα γλέντι με τα λεφτά που μαζεύονταν. Για τους κατοίκους το έθιμο σημαίνει καλοτυχία.

[Τσαντικίδης Αχιλλέας]