Τελετουργίες από Π.Ε. ΡΟΔΟΠΗΣ, Δ. ΙΑΣΜΟΥ, ΙΑΣΜΟΥ

Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου 

Α . σαρακοστή  πριν τα Χριστούγεννα 

« Η σαρακοστή αρχίζει από τις 14 Νοεμβρίου την ημέρα του Αγίου Φιλίππου μέχρι και την παραμονή των Χριστουγέννων . Μέχρι και τις 17 Δεκεμβριού έτρωγαν ψάρι μετά σταματούσαν και τα ψάρια . Την παραμονή των Χριστουγέννων ετοίμαζαν το Χριστόψωμο , όπως φτιάχνεται το ψωμί αλλά με το ζυμάρι πάνω έκαναν το σημάδι του Σταυρού και με το πιρούνι διάφορα στα σχέδια . Μέσα στο Χριστόψωμο έβαζαν ένα νόμισμα τυλιγμένο με κόκκινη κλωστή που ήταν συνήθως μέσα , επειδή ήταν είδος πολυτελείας και κόκκινη γιατί είναι σήμα ευτυχίας .   Στο τραπέζι την ίδια μέρα έβαζαν 2 είδη φαγητών , όλα νηστίσιμα και ένα ειδικό φαγητό που το λέγανε κοφτό (βρασμένο πλιγούρι ). Γι αυτό και αυτή η μέρα λέγεται του κοφτού . Άναβαν κερί , είχαν ένα ρόδι και κρασί. 

    Ο νοικοκύρης θύμιαζε όλο το τραπέζι και έκοβε το Χριστόψωμο τα πρώτα  κομμάτια πήγαιναν στο Χριστό και στη Παναγία και μετά σ όλη την οικογένεια  με σειρά ηλικίας . Δεν σήκωναν το τραπέζι την ίδια μέρα αλλά  το άφηναν να κατέβει ο Χριστός να φάει. Τα ξημερώματα της άλλης μέρας στις 5 χτυπούσε η καμπάνα και όλοι πήγαιναν στην εκκλησία και μετά όλοι έπρεπε να γυρίσουν στα σπίτια τους . Δεν έπρεπε να κάνουν επισκέψεις ». 

                                                                                           { Μόσχος Μυλώνας }

 

Β. Το Δωδεκαήμερο ( 25 Δεκεμβρίου – 5 Φεβρουαρίου )

 Το Δωδεκαήμερο μέχρι και τα Θεοφάνια δεν έκαναν μπάνιο και ούτε έπλεναν ρούχα . Αν ήταν ανάγκη να πλύνουν θα έπρεπε να βάλουν μέσα στη σκάφη ένα σίδερο για να είναι γερό σαν αυτό . Έπρεπε να αγιαστούν τα νερά και μετά να πλυθούν . Ακόμη πίστευαν στους καλικαντζάρους που έβγαιναν τη νύχτα και έκαναν κακό στους ανθρώπους , για αυτό δεν κυκλοφορούσαν μετά τις 12 , αν πιανόταν κάποιος έξω θα έπρεπε να έχει κάποιο  φανάρι ή κερί . Τα Χριστούγεννα δεν έλεγαν κάλαντα αλλά την Πρωτοχρονιά μόλις άρχιζε να βασιλεύει ο ήλιος γυρνούσαν τα παιδιά αλλά και μεγάλα παλικάρια και έλεγαν τα κάλαντα . Στα χέρια τους είχαν από ένα μεγάλο κάλιντο ( ξύλινο ραβδί ) με αυτό χτυπούσαν τις πόρτες . Οι νοικοκυρές συνήθως έδινα ξηρούς καρπούς , καρύδια , αμύγδαλα . Από τα καλαντίσματα αυτά έπαιρναν οι νοικοκυρές και έβαζαν στις φωλιές για να μπορούν γεννούν οι κότες . Εκείνη τη μέρα έκαναν και τη κρεατόπιτα . Η βασιλόπιτα που λέμε σήμερα είναι φερμένη από έξω . Η κρεατόπιτα λοιπόν ήταν με πράσα και κρέας , μέσα στη πίτα έβαζαν ένα νόμισμα τυλιγμένο με κόκκινη κλωστή με διάφορα σημάδια είτε αμπέλι είτε κλαδί ελιάς .  Επάνω ήταν φτιαγμένος ένας Σταυρός από ζυμάρι . Το βράδυ έβαζαν τραπέζι και ακολουθούσε ότι και το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων . Κατά της 12 όταν δηλαδή ήταν να αλλάξει ο χρόνος , πήγαιναν στη βρύση και έριχναν από εκεί που έτρεχε το νερό καλαμπόκι , σιτάρι , ρεβίθια , φασολάκια και γενικά ότι παρήγαγε ο καθένας για να τρέχει  όπως το νερό και το μπερεκέτι ( τα καλά , τα πολλά ) .Την άλλη μέρα πήγαιναν στην εκκλησία κρατώντας και το ρόδι που είχαν βάλει την παραμονή των Χριστουγέννων και την Πρωτοχρονιά στο τραπέζι.  Μετά γυρνούσαν κατευθείαν στα σπίτια τους και δεν πήγαιναν καθόλου επισκέψεις . Μπαίνοντας πρώτος ο νοικοκύρης στο σπίτι έσπαζε το ρόδι και κουβαλούσε μαζί του μία άσπρη πέτρα για να είναι όλοι γεροί σαν αυτή . Όπως σκορπάει το ρόδι έτσι να σκορπήσει το μπερεκέτι στο σπίτι . Στη συνέχεια πήγαιναν στο τζάκι , αν δεν τον είχε προλάβει κανένα παιδί και με τη μασιά ανακάτευαν τη φωτιά για να έχουν ζώα , υγεία και αν υπήρχε κάποιο ανύπαντρο παιδί να παντρευτεί. Μόνο μετά μπορούσαν να πάνε επισκέψεις σε συγγενείς και φίλους ». 

                                                                                            { Μόσχος Μυλωνάς }

Γ. Γιορτές του Φεβρουαρίου  

« Είναι το τριήμερο Τρύφων , Υπαπαντής και Συμεών »

Την πρώτη ημέρα γιόρταζαν οι αμπελουργοί καθώς ο Τρύφων είναι ο προστάτης τους . Κυρίως όσοι είχαν αμπέλια έπαιρναν αγιασμό που δεν πίνεται και τον έριχναν στα αμπέλια τους . Την ίδια μέρα που έπαιρναν τον αγιασμό αν το επέτρεπε ο καιρός βέβαια πήγαιναν στη μέση του αμπελιού και έριχναν τον αγιασμό σε σχήμα Σταυρού. Αφού τελείωναν εκείνο το κομμάτι πρώτα ,έκαναν και το υπόλοιπο χωράφι γι να έχουν καλή σοδιά . Της Υπαπαντής  ήταν η μέρα για τις μάνες , όλες οι μητέρες πήγαιναν στην εκκλησία και συνήθως  αφού εκκλησιαζόταν δεχόταν τις κόρες τους και τις ευχές τους . Του Αγίου Συμεών γιόρταζαν οι έγγυες , όποια από αυτές έκανε κάποια δουλειά εκείνη τη μέρα σημαδευόταν . Για αυτό πρόσεχαν , είτε άνδρας είτε γυναίκα εκείνη τη μέρα να μην κάνουν καμία δουλειά . Κάποιος άλλος μεγαλύτερος θα έπρεπε να τις κάνει όλες , δεν θα έπρεπε να ανοίγουν  μαχαίρι ή να κόψουν με μαχαίρι. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα στο χωριό μας με σημάδια από τη δουλειά που έκαναν εκείνη τη μέρα . Το ηλιοβασίλεμα πήγαιναν στον ορνιθώνα  και από εκεί που οι κότες έπιναν νερό έπλεναν τα χέρια τους και τα σκούπιζαν πίσω τους ώστε αν κάνουν τίποτα να ξεπλυθεί και να μην φαίνεται. 

    Τέλος είναι του Αγίου Βλασίου που γίνεται εσπερινός στο ξωκλήσι του Αγίου Βλασίου » . 

                                                                                        { Μόσχος Μυλωνάς }

 Δ . Απόκριες

« Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς , το βράδυ έπρεπε να πάνε όλοι στην εκκλησία να συγχωρεθούν με τον παπά και μεταξύ τους . Έπειτα όλοι οι συγγενείς πήγαιναν στον  μεγαλύτερο της οικογένειας για να ζητήσουν συγχώρεση του φιλώντας το χέρι του . . Αν υπήρχαν και μικρά παιδιά κρεμούσαν το χαλβά στα ταβάνια { παλιά στα ταβάνια είχαν κρίκους όπου κρεμούσαν διάφορα πράγματα ) ή ένα βρασμένο αυγό με μια κλωστή . Τα παιδιά προσπαθούσαν καθισμένα κάτω στα γόνατα , με τα χέρια πίσω και το στόμα ανοιχτό να πιάσουν το αυγό ή τον χαλβά .  Τελευταίο αρτίσιμο , λιγδερό ήταν το αυγό, εκείνο το βράδυ έτρωγαν το αυγό και έλεγαν ‘’ με το αυγό το βουλώνουμε ( αρχίζει η νηστεία ) , με το αυγό το ξεβουλώνουμε ( τελειώνει η νηστεία ) ‘’ το βράδυ της Ανάστασης .

Την Καθαρή Δευτέρα τα σπίτια έπρεπε να πλύνουν ότι λαδωμένο υπήρχε . Έβαζαν καζάνια , νταβάδες ( σιδερένια λεκάνη ) και με στάχτη έπλεναν όλα τα οικιακά σκεύη. Για αυτό λέγεται και Καθαρή Δευτέρα. Γυρνούσαν πολλά καρναβάλια και ότι περίσσευε από τις προηγούμενες μέρες είτε τυριά είτε κρέας τους τα έδιναν οι νοικοκυραιόι για να μην τα φάνε οι ίδιοι ». 

                                                                                             { Μόσχος Μυλωνάς }

Ε. Κινητήριες γιορτές 

Σαρακοστή Πάσχα , Πάσχα μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή 

 « Αυτή η σαρακοστή δεν είναι σταθερή μπορεί να κρατήσει 40 ή και 50 μέρες . Οι Ιασμιώτες πάντα την κρατούσαν , την Τετάρτη και την Παρασκευή δεν έτρωγαν λάδι μέχρι και τη Μεγάλη Εβδομάδα . Κάθε βράδυ εκκλησιαζόταν στους χαιρετισμούς και τ Μεγάλη Τετάρτη το βράδυ με το που ηλιοβασίλευε έβαζαν όλοι ένα πανί κόκκινο στην αυλή , πιθανό σημάδι του αίματος για το Πάσχα. Την Μεγάλη Πέμπτη μετά την εκκλησία έβαφαν τα αυγά . Το πρώτο αυγό το κρατούσαν για  την Παναγία και το επόμενο για το Χριστό . Το βράδυ ακουγόταν τα 12 Ευαγγέλια και το τραγούδι του Χριστού , το οποίο το λένε μόνο στον Ίασμο :

 ‘’ Σήμερα μαύρος ουρανός , σήμερα μαύρη μέρα 

    Σήμερα όλοι θλίβονται και τα πουλιά λυπούνται 

 Σήμερα βάλανε βουλή οι άνομοι Εβραίοι ,

οι άνομοι και τα σκυλιά  οι τρισκαταραμένοι

 Για να σταυρώσουν τον Χριστό των πάντων βασιλέα

 Ο Κύριος εθέλησε να μπει σε περιβόλι ,

 νεράκι  ρίχνει μυστικό για να το λάβουν όλοι

σαν κλέφτη τον επιάσανε και σαν φονιά τον πάνε 

Και στου Πιλάτου τις αυλές εκεί τον τυραννάνε

Χάλκε , χάλκε φτιάξε καρφιά , φτιάξε πιρούνια  

Και εκείνος ο παράνομος παίρνει να φτιάχνει πέντε 

Εσύ Χάλκε που τα έφτιαξες πρέπει να μας διδάξεις 

Τα δυο βάλε στα χέρια του και τα άλλα δυο στα πόδια 

Το πέμπτο το φαρμακερό βάλτο στην καρδιά του να τρέξει αίμα 

Και νερό να λιγωθεί η μάχη του 

Η Παναγιά η Δέσποινα κάθεται μοναχή της , τις προσευχές 

έκανε για τον μονογενή της 

φωνή ακούει εξ ουρανού και από αρχαγγέλου στόμα 

 Σώνει κυρά μου οι προσευχές , σώνει και οι μετάνοιες 

 Τον γιο σου τον επιάσανε και σαν φονιά τον πάνε 

 Και στου Πιλάτου τις αυλές εκεί τον σταυρώσανε 

 Η Παναγιά σαν το άκουσε πέφτει λιποθυμάει 

 Στάμνες νερά τις ρίξανε , τρία κομμάτια μόσχο , τρία νεροδόσταμα

 Ώσπου να μπει στο νου της ,σαν  της ήρθε ο λογισμός 

Και σαν της ήρθε ο νους της 

Ζητεί μαχαίρι να σφαχτεί ,  ζητεί σκοινί να κρεμαστεί για τον   μονογενή της  

Η Μάρθα η Μαγδαληνή του Ιακώβ η μάνα  και του Λαζάρου οι 

 δερφές και οι τέσσερις αντάμα παίρνουν το δρόμο , το δρομί 

 και το δρομί της έβγαλε μπροστά στην πόρτα του Πιλάτου 

 Άνοιξε την πόρτα του ληστή , οι πόρτες του Πιλάτου 

Και η πόρτα από το φόβο της ανοίγει μοναχή της 

Βλέπουν δεξιά , βλέπουν  ζερβά 

Κανέναν δεν γνωρίζουν , βλέπουν και δεξιότερα θορούν τον Αι- Γιάννη 

Αι Γιάννη Πρόδρομε και βαπτιστή του γιου μου μην είδες μου τον 

γιόκα μου και το μονογενή μου  

Δεν έχω στόμα να σου πω γλώσσα να σου μιλήσω 

Δεν έχω χειροκάλαμο να στο αποδείξω 

Βλέπεις εκείνο το ντουνιά τον παραπονεμένο 

Που φορεί πουκάμισο στο αίμα βουτηγμένο

Εκείνος ο γίοκας και εμένα ο δάσκαλος μου 

 Η Παναγιά τον επλησίασε γλυκά τον εμιλάει

 Δεν με μιλάς δεν με μιλάς παιδί μου 

 Τι να σου πω μανούλα μου και δεν έχεις 

 

 Μόνο το Μεγά Σάββατο μετά τα μεσάνυχτα που θα λαλήσει 

 Ο πετεινός και θα σημάνουν οι καμπάνες , 

Σημάνει και η Αγία Σοφιά με τις χρυσές καμπάνες

Σύρε μάνα στο σπίτι μας και στρώσε το τραπέζι 

Και βάλε από το γλυκό κρασί και αφράτο παξιμάδι

Κάνε μανούλα υπομονή να κάνει και όλος ο κόσμος 

Να κάνουν οι μάνες για τα παιδιά και τα παιδιά για τις μάνες 

Να κάνουν και οι νιόπαντρες για τους καλούς τους άνδρες 

Όποιος το ακούσει σώζεται και όποιος το πει αγιάζει 

Και όποιος το  καλονυκριστεί παράδεισο θα λάβει , 

Παράδεισο και λίβανο από τον Άγιο Πάπα » .   

    *καλονυκριστεί= ακούσει καλά 

Την Μεγάλη Παρασκευή λοιπόν γραφική είναι η περιφορά που γίνεται γύρω γύρω  από το χωριό για να το προστατεύει . Λειτουργούσαν και οι δυο ενορίες  ταυτόχρονα και οι δυο επιτάφιοι συναντιόντουσαν στην πλατεία .  Την πρώτη μέρα γινόταν η δεύτερη Ανάσταση το απόγευμα , σήμερα γίνεται το πρωί. Ο εσπερινός γινόταν στον αυλόγυρο της εκκλησίας και το ευαγγέλιο διαβάζοταν σε πολλές γλώσσες.  Να αναφέρω ότι το Μεγάλο Σάββατο είναι και των ψυχών . Εκείνη την ημέρα λοιπόν έκαναν τρισάγιο στα νεκροταφεία , όλη αυτήν την ημέρα γυρνούσαν οι ψυχές στον πάνω κόσμο . Της Αναλήψεως σε όλα τα σπίτια έθαβαν λουλούδια γιατί πίστευαν ότι οι ψυχές περνούσαν από τα σημεία που έζησαν για να δουν τους δικούς τους . Την Πεντηκοστή μετά την λειτουργία είναι ο εσπερινός της γονυκκλησίας και όλοι πήγαιναν με καρυδόφυλλα και όταν ο παπάς διάβαζε τις ευχές γονάτιζαν σε αυτά . Την ώρα όμως που ο παπάς διάβαζε για τις ψυχές δεν έπρεπε κανείς να κουνηθεί γιατί αυτή την ώρα περνούσαν οι ψυχές πάνω από τη γέφυρα και  αν κουνιόταν κανείς  υπήρχε φόβος να πέσει η ψυχή .  Στο τέλος έπαιρναν τα καρυδόφυλλα στα σπίτια τους και τα έβαζαν στα μπαούλα » .    

                                                                                        { Μούχος Μυλωνάς } 

Στ.Γιορτές του καλοκαιριού 

{ Ύπαρξη φωτογραφίας } 

Πανηγύρι καλοκαιριού 

« Στις 22 Ιουνίου γιόρταζαν του Αι-Γιάννη του Κλείδωνα . Την παραμονή μία κοπέλα που  να ζούσε και  ο πατέρας και η μητέρα της πήγαινε με μία στάμνα ή ένα τσουκάλι και έπαιρνε το αμίλητο νερό , δηλαδή έπαιρνε το νερό από τη βρύση χωρίς να μιλήσει σε κανέναν .Έπειτα το πήγαινε στο σπίτι που είχαν μαζευτεί όλες οι κοπέλες του χωριού. Έβαζαν το νερό κάτω από μία τριανταφυλλιά  και έριχναν μέσα διάφορα δικά τους πράγματα ( δαχτυλίδια , σταυρούς ) το σκέπαζαν με ένα κόκκινο πανί και από πάνω μία κλειδαριά και έλεγαν ‘’ Κλειδώνουμε τον Κλείδωνα με του Αί –Γιάννη τη χαρά ’’. Εκεί   το άφηναν όλη τη νύχτα . Την επόμενη μετά την εκκλησία μαζευόταν πάλι τα κορίτσια άνοιγαν τον Κλείδωνα και η κοπέλα που είχε πάρει το αμίλητο  νερό έβγαζε από μέσα τα πράγματα λέγοντας διάφορα στιχάκια και τα μοίραζε πάλι στα κορίτσια .Η βασικότερη γιορτή είναι αυτή του Προφήτη Ηλία , το χωριό όλο το χρόνο έθρεφε έναν ταύρο . Την παραμονή του Προφήτη Ηλία  ανέβαζαν τον ταύρο επάνω στο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία ,έχοντας βαμμένα τα κέρατα του ταύρου χρυσά και ένα στεφάνι περασμένο στο λαιμό ου . Στον εσπερινό κάποια στιγμή έβγαινε ο παπάς και διάβαζα τον ταύρο, του κολλούσαν  στα κέρατα ένα καμμένο κερί . Έπειτα πίσω από την εκκλησία αφού θύμιαζαν έναν λάκκο έσφαζαν τον ταύρο , τον τεμάχιζαν και τον έβραζαν όλη νύχτα εκεί . Την επόμενη μέρα  μετά τη λειτουργία ο ιερέας μοίραζε  στον κόσμο λίγο κουρμπάνι και ακολουθούσε γλέντι ».   

                                                                          { Μόσχος Μυλωνάς}

 Η. Γιορτές του φθινοπώρου ως την γιορτή του Αγίου Φιλίππου 

« Της Αγίας Βαρβάρας έβραζαν καλαμπόκια για να προστατεύονται τα παιδιά από τις παιδικές αρρώστιες και ειδικά από την ανεμοβλογιά . Όταν έσκαγε το καλαμπόκι έβαζαν αλάτι ώστε αν έρθει η ανεμοβλογιά να είναι γλυκιά .Του Αγίου Νικολάου κάθε σπίτι έκανε βοήθεια ( κόλυβα ) , πρόσφορά στον άγιο. Γινόταν περιφορά μέσα στην εκκλησία σε αντίθεση με σήμερα που γίνεται περιφορά σε όλη την ενορία και δεν γίνονται κόλυβα . Του Αγίου Στυλιανού κάποιοι έκαναν κόλυβα και όσοι είχαν εικόνα του αγίου στο σπίτι τους την πήγαιναν στην εκκλησία την παραμονή και την επόμενη την μοίραζαν κυρίως στα παιδιά για να τα προστατεύει ο άγιος» .