Τοπικές ενδυμασίες από ΝΙΨΗΣ, Δ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ, Π.Ε. ΕΒΡΟΥ

Επώνυμο: Κούγκουλος

Όνομα: Βασίλειος

Έτος: 2014-2015

Εξάμηνο: Α’ Εξάμηνο

Τμήμα: Ιστορίας και Εθνολογίας

Α.ΕΜ.: 553852

Εργασία: Επιτόπια έρευνα με θέμα ¨Οι Σαρακατσάνοι της Νίψας του Ν. Έβρου¨
 Υπεύθυνος καθηγητής: Μ.Γ. Βαρβούνης

Συλλογή Λαογραφικού υλικού: Από το χωριό Νίψα του Νομού Έβρου

Ε. Ενδυμασία-Αμφίεση

Τα ρούχα, η ενδυμασία τους προέρχεται από τα δέρματα των ζώων τους. Ο μπάρμπα Θανάσης αναφέρει «Οι άνδρες τότες φορούσαν κιλότες, βράκες, τα ρούχα ήταν όλα μάλλινα-υφαντά. Παλαιότερα φορούσαν ¨ντοπραξάφια¨, είδος πουκαμίσας.

Οι γυναίκες κεντούσαν τα ρούχα με τον αργαλειό, τα έγναθαν, τα άπλωναν, τα ύφαιναν και στις μετακινήσεις κουβαλούσαν μαζί και τον αργαλειό. Στο κέντημα μπορούσαν να βοηθήσουν και οι άντρες αν το επιθυμούσαν.

Οι άνδρες ακόμη φορούσαν και φουστανέλες, την παραδοσιακή ενδυμασία. Πιο μπροστά τη φορούσαν όλοι, όμως μετά την κατάργησαν. Άρχισαν όλοι δειλά – δειλά να φοράνε τα ρούχα των πολιτισμένων.

Οι γυναίκες φορούσαν μια μάλλινη μαντίλα στο κεφάλι ενώ οι άνδρες φορούσαν καπέλα.

Γενικά η ανδρική φορεσιά περιλαμβάνει πουκάμισο, γιλέκο. Επίσης φορούσαν μια ¨κοντόπα¨ , δηλαδή ένα εσωθερμικό όταν φύλαγαν τα πρόβατα για να μην αρρωσταίνουν πολύ συχνά. Φορούσαν και κάτι παπούτσια λαστιχένια.  Πλην αυτών που τα έφτιαχναν οι γυναίκες στον αργαλειό , τα υπόλοιπα ρούχα τα αγόραζαν από άλλα χωριά ή πόλεις ή από πλανόδιους εμπόρους.

Με αργαλειό φτιάχναν και βελετζές , φορεσιές και κάποιες που ήταν το κυριότερο για τον τσομπάνη. Η κάπα όταν ήταν καινούργια, μέρα νύχτα και να έβρεχε, ήταν τόσο καλά φτιαγμένη και κομψοτεχνημένη που δεν βρεχόταν σχεδόν ποτέ ο βοσκός. Το πρόβλημα ήταν η ταλαιπωρία που περνούσαν φορώντας αυτό το βαρύ ύφασμα, όταν είχε κακοκαιρία.

«Για να φτιάξουν την κάπα, πλένανε καλά το μαλλί από πρόβατο ή από γίδι ( το δέρμα από κατσίκι το αγόραζαν συνήθως, διότι τότε δεν είχαν πολλά φίδια , όπως στις μέρες μας ) και μετά το γνέθανε οι γυναίκες, το χτυπούσαν για να γίνει πιο πηχτό ας πούμε, πιο χοντρό , πιο ανθεκτικό» λέει ο Δημήτρης.

Ακόμη «Συγκεκριμένα τις Βελέτζες , δηλαδή τις κουβέρτες που στρώναμε κάτω στην καλύβα , τις βάθανε οι γυναίκες. Παίρνανε κλωστή στον αργαλειό και καθώς κεντούσαν αυτή περνούσε κάτω από ένα ξύλο , ένα μαλακό ξύλο και ράβε, ξήλωνε έτσι τις φτιάχναν.

Μάλιστα αν είχαν έμπνευση μπορούσαν να κάνουν και διάφορα σχήματα από πάνω, γεωμετρικά σχήματα για να γίνει πιο όμορφη η κατασκευή. Και μάλιστα τα σχήματα τα είχαν με αντίθετο χρώμα έτσι για να κάθεται καλύτερα η εικόνα της κουβέρτας μέσα στην καλύβα».

«Για το βάψιμο, αγόραζαν μπογιές, βάζανε ριζαύλερο και ένα σκλύθι και τις βάφανε μαύρες κυρίως , αλλά και με άλλα σκούρα χρώματα. Μύριζε πολύ έντονα όμως δεν  μπορούσες πλησιάσεις. Τις βάφανε κίτρινες, άσπρες, κόκκινες, μπλε…»

    Η Βασιλική Καραχρήστου σχετικά με την ενδυμασία των σχετικών προσθέτει «Οι Σαρακατσάνες φορούσαν μια μακριά φούστα , που είχε πάνω πολλά φλουριά, τέτοια νομίσματα, δηλαδή 40 τέτοιες πιετούλες. Όταν η Σαρακατσάνα χόρευε όλος ο ντουνιάς τη θαύμαζε, διότι κουνιόταν με τέτοια χάρη που ανέμιζε τη φούστα , που πήγαινε μια εδώ μια εκεί κι ήταν πολύ όμορφο το θέαμα».

Η φορεσιά εκείνη θύμιζε πολύ την Βλάχικη που φορούσαν οι γυναίκες. Οι νεότερες Σαρακατσάνες χορεύουν άτσαλα πια, δεν σέβονται τον χορό, το πνεύμα του χορού ούτε και τη φορεσιά που ανεμίζει με χάρη στο χορό».

Ακόμη μια σημαντική πληροφορία σχετικά με την αμφίεση των Σαρακατσάνων αναφέρει η Βασιλική Καραχρήστου.

« Οι Σαρακατσάνες τότες είχαν τα μαλλιά τους φτιαγμένα με τέτοιο τρόπο , ώστε οι άνδρες να μπορούν να ξεχωρίζουν ποια ήταν παντρεμένη και ποια ελεύθερη.

Οι ελεύθερες κοπέλες είχαν μια κορδέλα στα μαλλιά τους, μια μπλε κορδέλα που το λέγαν ¨συρίτι¨ και έτσι οι νεαροί βλέπαν την κορδέλα και έλεγαν , να αυτήν θέλω.

Οι παντρεμένες από την άλλη είχαν τα μαλλιά τους αλλιώς , τα μάζευαν από πίσω και δεν είχαν κορδέλα. Τα δέναν με έναν κόμπο και άφηναν τις δυο κοτσίδες τους να ανεμίζουν. Δεν ήταν το ¨συρίτι¨.

Το ¨συρίτι¨, η μπλε κορδέλα για να σου δώσω να καταλάβεις είχε σχήμα όπως αυτό του λουκάνικου του χοντρού , τέτοιο σχήμα είχε.

Οι παντρεμένες τα πλέκαν και κάναν έναν κόμπο, έτσι δε χρειαζόταν να ρωτήσεις ποια ήταν παντρεμένη και ποια όχι για να νοικοκυρευτείς».