Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, ΞΗΡΟΠΟΤΑΜΟΥ, Δ. ΔΡΑΜΑΣ

1) Αγία Βαρβάρα
Το πάρκο των πηγών της Αγίας Βαρβάρας, έχει έκταση περίπου 60 στρέμματα και βρίσκεται στη «καρδιά» της πόλης. Το όνομά του το έχει πάρει από την εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας που βρίσκεται εκεί και έχει συμπεριληφθεί στα 60 πιο όμορφα πάρκα της Ευρώπης, στα πλαίσια του προγράμματος Culture 2000. Το πάρκο αποτελείται από αιωνόβια δέντρα, ποτάμια, λίμνες και ξύλινα γεφυράκια που βοηθούν στη περιήγηση του τόπου. Στις πηγές φιλοξενούνται πάπιες, χήνες, αλλά και κύκνοι που ζουν εκεί και οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να τα ταΐσουν με λίγο ψωμί.
Στην περιοχή υπάρχει ανοιχτό αμφιθέατρο όπου γίνονται εκδηλώσεις παραδοσιακών συλλόγων κατά τους καλοκαιρινούς μήνες και αίθουσα που διοργανώνεται το φεστιβάλ κινηματογράφου ταινιών μικρού μήκους με συμμετοχές από όλη την Ελλάδα. Επιπλέον, το καλοκαίρι γίνονται εκδηλώσεις μέσα στο πάρκο στα γρασίδια του (έχει τοποθετήσει ο Δήμος μία ξύλινη σκηνή για τους καλλιτέχνες) και τέλος στους πρόποδες του πάρκου βρίσκεται η καπναποθήκη Σπήρερ που χτίστηκε το 1920 από τον Ελβετό-Εβραίο Χέρμαν Σπήρερ, η οποία έχει μετατραπεί  σε 5άστερο ξενοδοχείο από το 2012 με όνομα «Hydrama Grand Hotel» βασισμένη στη πρώτη ονομασία που είχε η πόλη.
Όσον αφορά για τις πηγές της Αγίας Βαρβάρας, υπάρχει και ένα ιστορικό υπόβαθρο το οποίο τιμάται πλέον ως έθιμο, ανήμερα και παραμονή της εορτής της πολιούχου (3 και 4 Δεκεμβρίου) και γιορτάζεται με τη ρήξη καραβιών και με το γλυκό «Βαρβάρα».
1.α) Το έθιμο με τα καραβάκια και το γλυκό «Βαρβαρά».
Σύμφωνα με τα ιστορικά γεγονότα, η τοποθεσία των πηγών έχει μία εντυπωσιακή ιστορία για να «διηγηθεί» στους επισκέπτες της. Η Δράμα κατακτήθηκε το 1380 από τους Τούρκους, οι οποίοι ήθελαν να γκρεμίσουν την εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας και στη θέση της να χτιστεί ένα τζαμί. Ανήμερα της εορτής της Αγίας Βαρβάρας, βυθίστηκε το εκκλησάκι και όλο το τοπίο πλημμύρισε με νερό, ως αποτέλεσμα οι κατακτητές να μη μπορούν τελικά να χτίσουν το τζαμί. Από τότε η Αγία Βαρβάρα, έγινε η πολιούχος της πόλης και έπειτα από πολλά χρόνια το 1920 ακριβώς απέναντι από τη λίμνη δημιουργήθηκε ένα εκκλησάκι για την Αγία, αφού έσωσε το εκκλησάκι της από τους κατακτητές τους Τούρκους. Έπειτα από αυτό ξεκίνησε το έθιμο με τα καραβάκια, στο οποίο υπάρχουν δύο εκδοχές. Η πρώτη, τη παραμονή της Αγίας Βαρβάρας μετά τη λιτανεία, ο κόσμος έστελνε στο βυθισμένο εκκλησάκι το κεράκι του για την Αγία πάνω σε ένα ξύλο.

Σύμφωνα με τη δεύτερη εκδοχή, η Αγία Βαρβάρα, εκτός από προστάτιδα του πυροβολικού, ήταν και η προστάτιδα των κοριτσιών από τη «γλωσσοφαγιά» και τις βοηθούσε με τα «τυχερά» του γάμου. Στις 3 Δεκεμβρίου, ανήμερα της Αγίας, όλες οι ελεύθερες κοπέλες μετά τον εσπερινό, άναβαν κεριά στο ανατολικό τοίχο της λίμνης. Μερικά κορίτσια τοποθετούσαν τα κεριά πάνω σε σανίδες ξύλου, έκαναν μία ευχή και τα έστελναν προς το βυθισμένο εκκλησάκι. Ανάλογα το πως κατευθυνόταν η σανίδα, θα μπορούσαν να καταλάβουν αν θα πραγματοποιηθεί η ευχή τους ή όχι. Αν το κερί έσβηνε, η ευχή δε γινόταν, αλλά οι κοπέλες δεν έχαναν την ελπίδα τους, καθώς ξαναπήγαιναν και πάλι το επόμενο πρωί στη λίμνη για να πλυθούν με το νερό, το οποίο ήταν αγιασμένο από το προηγούμενο βράδυ από την
Αγία. Μερικές φορές το ομαδικό πλύσιμο κατέληγε σαν μιας μορφής διαγωνισμού, καθώς σε κάθε γειτονιά διαγωνίζονταν τα κορίτσια για το ποια θα σηκωθεί πρωί και θα είναι η πρώτη που θα πλυθεί με τα καθαγιασμένα νερά. Το επόμενο βήμα ήταν να «γλυκάνουν» την Αγία, προσφέροντας την ημέρα της γιορτής της, τη Βαρβάρα.
    Ανήμερα της εορτής φτιάχνεται και το γλυκό «Βαρβάρα». Είναι μία γλυκιά νηστίσιμη σούπα όπου τα υλικά της αποτελούνται από σιτάρι, σταφίδες, σουσάμι, καρύδια, ρόδια, αμύγδαλα, κανέλα και ξηρά σύκα. Είναι ένα πολύ παλιό έθιμο και θυμίζει τη πανσπερμία ή το κολυβόζουμο. Η παρασκευή του γλυκού καθιερώθηκε από την κόρη του Διόσκουρου, την Αγία Βαρβάρα. Ο Διόσκουρος ήταν ειδωλολάτρης και ήθελε να εξοντώσει τους χριστιανούς. Έδωσε εντολή να ρίξουν οι στρατιώτες δηλητήριο στα ψωμιά όλων των χριστιανών τα οποία βρίσκονται έξω από τα σπίτια τους. Η Αγία Βαρβάρα έμαθε το σχέδιο του πατέρα της και παρότρυνε τους Χριστιανούς να μην αγοράσουν ψωμί και τρόφιμα, αλλά να τρώνε μόνο ό,τι έχουν στα σπίτια τους ώστε να μην δηλητηριαστούν. Επειδή τα τρόφιμα που είχαν ήταν λίγα και δεν μπορούσαν μαγειρευτούν σωστά, έριξαν λίγο από το κάθε υλικό που είχαν στην κατσαρόλα. Χάρη σε αυτή τη συμπεριφορά της Βαρβάρας, οι Χριστιανοί σώθηκαν και εις μνήμην της καθιερώθηκε να μαγειρεύεται αυτό το τρόφιμο που είναι και γλυκό και φαγητό μαζί την ημέρα της εορτής της.
 Ήθη και έθιμα
Τα περισσότερα από τα ήθη και τα έθιμα του Νομού Δράμας, έχουν υιοθετηθεί από την Ανατολική Ρωμυλία (σημερινή Βουλγαρία) και τη Θράκη, όμως έχουν φέρει και μαζί τους οι πρόσφυγες όπως είναι για παράδειγμα οι Πόντιοι. Κυρίως, τα έθιμα που διαδραματίζονται, βασίζονται στο Δωδεκαήμερο, δηλαδή από τη παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι τα Θεοφάνια και εξυμνούσαν το θεό Διόνυσο κάποιο από αυτά και καλωσόριζαν σιγά-σιγά την άνοιξη αφήνοντας το χειμώνα πίσω.
 Μωμόγεροι ή Μωμογέρια
   Οι Μωμόγεροι είναι ένα λαϊκό σατυρικό δρώμενο με προ – θεατρική μορφή. Αυτό το έθιμο προέρχεται από τους Πόντιους και σήμερα τελείται με αρκετές παραλλαγές όπου αυτοί έχουν εγκατασταθεί. Το όνομα του εθίμου προέρχεται από τις λέξεις μίμος ή μώμος και γέρος, και συνδέεται με τις μιμητικές κινήσεις των πρωταγωνιστών. Τα χωριά στα οποία γίνεται το έθιμο αυτό είναι η Πλατανιά και οι Σιταγροί, αλλά και στο χωριό Θρυλόριο του Νομού Ροδόπης που όμως δυστυχώς δεν τελείται πλέον στη Δράμα. Αναπαρίσταται στις αυλές των σπιτιών και στις γειτονιές όλων των ημερών του Δωδεκαημέρου μεταξύ 17 Δεκεμβρίου και 1η Ιανουαρίου.
   Οι φορεσιές τους είναι από τομάρια ζώων – λύκων, τράγων ή άλλων ή είναι ντυμένοι με στολές ανθρώπων οπλισμένων με σπαθιά και έχουν γεροντική μορφή. Δίνοντας τύχη για το νέο έτος γυρίζουν ως παρέες στους δρόμους και τραγουδούν τα κάλαντα ή άλλους ευχετικούς στίχους: «Αρχή κάλαντα και αρχή του χρόνου, πάντα κάλαντα, πάντα του χρόνου». Υπάρχουν περιπτώσεις που μπορεί να συναντηθούν δύο παρέες, τότε κάνουν έναν ψευτοπόλεμο μέχρι η μία παρέα να νικήσει και η άλλη να υποταχθεί.
Κεντρικό πρόσωπο του θιάσου των τελεστών είναι ο Μωμόγερος ή Κιτί Γοτσάς ή Πορδαλάς (θρυλόριο), ο οποίος με τη δύση του ηλίου εισβάλλει με την ακολουθία του στα σπίτια και εμπλέκει τους σπιτονοικοκύρηδες σε διάφορες περιπέτειες μέσω «εξαπάτησης». Η απαγωγή της νύφης παίζει καθοριστικό ρόλο όπως και στους καλόγερους που θα γίνει αναφορά μετά καθώς από αλλεπάλληλες εικονικές συμπλοκές μεταξύ των τελεστών, το νέο ζευγάρι κατορθώνει να σμίξει και στεφανώνεται από τον παπά που εισέρχεται στο τέλος, επιβάλλοντας με αυτό τον τρόπο, την τάξη. Με τη συνοδεία ποντιακής λύρας και νταουλιού, χορεύοντας και διασκεδάζοντας τα μωμογέρια, εγκαταλείποντας το σπίτι για να επισκεφτούν το επόμενο, όπου θα προβούν σε ανάλογους, νέους αυτοσχεδιασμούς και μιμικές πράξεις. Τέλος, είναι καλό να αναφερθεί ότι άλλοι συντελεστές του έργου είναι ο Αλής (έφιππος), ο πατέρας, ο γιατρός, ο οργανοπαίχτης, ο κουμπάρος, ο χωροφύλακας, δύο μικροί διάβολοι, η έγκυος γυναίκα και φυσικά, η ορχήστρα.
)Καλόγεροι
  Έθιμο κυρίως θρακιώτικης καταγωγής, που τελείται τη Καθαρά Δευτέρα στα χωριά της Μακεδονίας, αλλά και τη μέρα που γιορτάζει ο Άγιος Ιωάννης στις 7 Ιανουαρίου. Ξηροπόταμος και Μαυρολεύκη είναι δύο από τα κυριότερα χωριά στα οποία εμφανίζονται αυτές οι «προσωπικότητες» και αυτό γιατί έχουν εγκατασταθεί πρόσφυγες από το Κωστί και τη γύρω περιοχή της Ανατολικής Ρωμυλίας. Παλαιότερα γινόταν και στο Μεσοχώρι της Ροδόπης.
Πρόκειται για ένα κεφάτο θίασο μεταμφιεσμένων τελεστών που δίνει το μήνυμα της καλοχρονιάς, της υγείας, της καλής σοδειάς και τη γονιμότητας της φύσης μέσα από ένα σύνθετο, πολύπλευρο και εξαιρετικά δραματοποιημένο τελετουργικό. Το δρώμενο περιλαμβάνει σπορά και αροτρίωση, όπως εικονικό θάνατο και ανάσταση του καλόγερου. Το έθιμο κλείνει με οινοποσία, γλέντι και χορό με τη συνοδεία οργάνων και τη συμμετοχή όλων των παρευρισκόμενων, ως αργά το βράδυ. Αφού ο θίασος του Καλόγερου επισκεφτεί όλα τα σπίτια, συγκεντρώνονται όλοι στη πλατεία, όπου γίνεται η προετοιμασία του συμβολικού αγρού για τη σπορά και ακολουθεί η πολύ σημαντική σκηνή θανάτου και της ανάστασης του πρωταγωνιστή Καλόγερου. Μόλις αναγγελθεί η ανάσταση του πρωταγωνιστή, ο θίασος αρχίζει  κυκλικό χορό γύρω από το συμβολικά σπασμένο χωράφι με το Βασιλιά – Σπορέα στην κορυφή του χορού. Μετά το χορό ο «Αναστενάρης» δίνει τις ευχές του και το πλήθος ευχόμενο «κι από χρόνου», διαλύεται. Η λαϊκή αυτή λατρεία παρουσιάζει επίσης εμφανή τα γνωστά στοιχεία του αρχαίου Διονυσιασμού. Οι ερευνητές του εθίμου, βλέπουν στα πάθη και την Ανάσταση του Καλόγερου την επιβίωση από τα πάθη και την παλιγγενεσία του θεού Διονύσου.
ΕΡΩΤΗΘΕΝΤΕΣ:
1. Αναστασία Μελιάδου, νηπιαγωγός, 35 ετών
2. Ραφαήλ – Ιωάννης Κυριακίδης, στρατιωτικός, 27 ετών
3. Βαΐα Πλεξίδα, καθηγήτρια, 38 ετών
4. Πασχάλης Ζαχαριάδης, μαθηματικός, 30 ετών
5. Αικατερίνη Καραφουλίδου, συνταξιούχος, 68 ετών
6. Κωνσταντίνος Κοντόπουλος, μηχανικός, 66 ετών
7. Σοφία Κοτρίδου, οινολόγος, 29 ετών