Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, ΜΙΚΡΟΠΟΛΕΩΣ, Δ. ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ
Δωδεκαήμερο
Καλικάντζαροι
- Πιστεύουμε στην ύπαρξη που έρχονταν για δώδεκα μέρες στη γη και έκαναν ζημιές στα σπίτια και προκαλούσαν φθορές στην περιουσία μας.
Για να αποφύγουμε τη δράση τους, βάζαμε μόλις σουρούπωνε έξω από την πόρτα μια σίτα, ένα κόσκινο. Πιστεύαμε ότι μόλις οι καλικάντζαροι έβλεπαν κόσκινο, άρχιζαν να μετρούν τις τρύπες του. Αυτό έπαιρνε πολύ χρόνο κι έτσι ξημέρωνε και δεν προλάβαιναν να κάνουν ζημιές στο σπίτι μας.
- Διώξιμο καλικάντζαρων
Όταν τελειώσουν οι γιορτές του δωδεκαημέρου, άγιαζε τα σπίτια μας ο παπάς με την αγιαστούρα. Έτσι πιστεύουμε πως έφευγαν όλοι οι καλικάντζαροι.
Αυτούς έπρεπε να τους διώξει η ίδια η νοικοκυρά από τα σπίτια μας. Γι’ αυτό το βράδυ των Φώτων φτιάχναμε δίπλες και όταν τελειώναμε με το τηγάνισμα, βγαίναμε με το τηγάνι και το καμένο λάδι στον κήπο και φωνάζαμε «φύγε γιατί σε καίω». Τέλος, αδειάζαμε το λάδι στα σπαρμένα σημεία της αυλής όπου πιστεύαμε πως κρυβόταν ο ζαβολιάρης καλικάντζαρος.
- Άη Βασίλης
Την ημέρα που γιορτάζουμε τον Αη Βασίλη ντυνόμασταν καρναβάλια και πηγαίναμε όλοι στο μοναστήρι του Άη Βασίλη, λίγο έξω από το χωριό, κρατώντας σακούλια πάντα με στάχτη, που πετάγαμε ο ένας πάνω στον άλλο ώσπου να γίνουμε όλοι αγνώριστοι από τη στάχτη που μας σκέπαζε.
Γ. Αγία Βαρβάρα
Εκείνη τη μέρα τρώγαμε μπαμπαλιόνι. Ήταν βραστό καλαμπόκι που αφού το στραγγίζαμε καλά, προσθέταμε καρύδια και ζάχαρη ή σταφίδες και ανακατεύαμε.
Δ. Δεκαπενταύγουστος
Την ημέρα πριν τον δεκαπενταύγουστο, που ήταν νηστεία, τρώγαμε ρεβυθένιο ψωμί. Θεωρούνταν πως έπρεπε να φάμε κάτι διαφορετικό από το σταρένιο ψωμί που τρώμε όλο το χρόνο.
Ε. Κάλαντα Χριστουγέννων
Την παραμονή των Χριστουγέννων το βράδυ, βγαίναμε τα παιδιά κρατώντας μια μαγκούρα στο χέρι και χτυπούσαμε τις πόρτες των σπιτιών λέγοντας «Κάλαντα, μπάμπου, κάλαντα». Οι νοικοκυρές μας έδιναν καρύδια, σύκα και ξυλοκέρατα.
ΣΤ. Ποδαρικό
Το ποδαρικό το υπολογίζαμε δεύτερη μέρα του χρόνου. Στις 2 Ιανουαρίου, όποιος ερχόταν πρώτος στο σπίτι μας, τον βάζαμε να καθίσει πάνω σε μια σκούπα και να μας πει ευχές για το σπίτι και την οικογένεια. Έπειτα πηγαίναμε μαζί του στο τζάκι ή στη σόμπα και του δίναμε μια χούφτα αλάτι για να πετάξει στην αναμμένη φωτιά. Καθώς έσκαγε το αλάτι και καιγόταν λόγω της επαφής με τη φωτιάς, έπρεπε αυτός που πέταξε το αλάτι τρεις φορές: «Όπως σκάει το αλάτι, έτσι να σκάσουν και οι εχθροί σας». Μετά κερνούσαμε ό,τι είχαμε.
Ζ. Παραμονή Χριστουγέννων
Το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, όλη η οικογένεια και μόνο αυτή (χωρίς καλεσμένους) συγκεντρωνόταν γύρω από το τραπέζι. Ο νοικοκύρης έβαζε σε ένα πιάτο όλα τα προϊόντα του σπιτιού (σιτάρι, κριθάρι, ένα φύλλο καπνού και τυρί) και το Χριστόψωμο.
Το Χριστόψωμο ήταν φτιαγμένο από απλή ζύμη ψωμιού και έμοιαζε κάπως με λουλούδι. Είχε μια μεγάλη μπάλα στη μέση και γύρω του άλλες μικρές. Σε κάποιο από τα μπαλάκια υπήρχε ένα νόμισμα και όποιος το έβρισκε ήταν ο τυχερός των Χριστουγέννων.
Αφού θύμιαζε το τραπέζι, ο πατέρας έπαιρνε ένα κερί και με το θυμιατό, θύμιαζε το στάβλο, τα ζώα, τον μπάξε και τη γη.
Κόβαμε το πρώτο κομμάτι από το Χριστόψωμο, το βουτούσαμε σε ένα ποτηράκι κρασί που υπήρχε στο τραπέζι. Έπειτα ξεκινούσαμε να τρώμε.
Η. Παραμονή Πρωτοχρονιάς
Το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς γινόταν ό ,τι και την παραμονή των Χριστουγέννων. Η διαφορά ήταν ότι αντί για Χριστόψωμο είχαμε τη Βασιλόπιτα, η οποία όμως ήταν φτιαγμένη με πλούσια υλικά. Είχαμε επίσης τυρόπιτα ψημένη σε ταψί, μέσα στο φούρνο και όχι σε σινί όπως συνηθίζαμε με τις υπόλοιπες πίτες.
Θ. Απόκριες
Ανάβαμε τις Απόκριες μεγάλες φωτιές σε όλες τις γειτονιές, τις λεγόμενες «στριάλες». Οι νεώτεροι πηδούσαν πάνω από τις φωτιές, όσο οι υπόλοιποι χορεύαμε και γλεντούσαμε.
Οι γονείς που είχαν μικρά παιδιά παίζανε στα σπίτια τον «Χάτσκα». Δέναμε στον πλάστη έναν σπάγκο και στην άλλη άκρη του σπάγκου δέναμε ένα βραστό αυγό. Τα παιδιά της οικογένειας κάθονταν στη σειρά με τα χέρια πίσω στην πλάτη. Ο πατέρας κουνούσε από μακριά τον πλάστη με τον σπάγκο, όσο τα παιδιά προσπαθούσαν με το στόμα να πιάσουν το αυγό.
Πηγή: Σμοχοχτός Αθανάσιος (ετών 86, ντόπιος)