Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, Δ. ΔΡΑΜΑΣ, ΔΡΑΜΑΣ

α) Η Σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα
Πριν από τη γιορτή των Χριστουγέννων οι πιστοί για σαράντα μέρες έκαναν νηστεία. Η νηστεία ξεκινούσε από τις δεκατέσσερις Νοεμβρίου που είναι η γιορτή του Απόστολου Φιλίππου. Εκείνη η μέρα χαρακτηρίζεται ως μικρή αποκριά, επειδή από την επόμενη μέρα και μετά – επισήμως – αρχίζει η νηστεία των σαράντα ημερών. Στη παλιά Δράμα, οι πιστοί τηρούσαν τις νηστείες που όριζε η εκκλησία, γι’ αυτό και πάντα τηρούσαν και αυτή τη νηστεία.
Γενικά, οι γιορτές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανίων καθώς και ό, τι συμπεριλαμβάνεται μεταξύ αυτών ονομάζεται «Δωδεκαήμερο». Ωστόσο, η γιορτή των Χριστουγέννων είναι η πιο σημαντική εορτή της ορθόδοξης εκκλησίας. Τέλος, την ημέρα των Χριστουγέννων γιορτάζουν πολλά ονόματα όπως  Χρύσα, Χριστίνα, Χρήστος, Εμμανουήλ, Εμμανουέλα και Χρυσαυγή.
(Γιαγιά)
β) Το δωδεκαήμερο (25/12 – 05/01)
Τα έθιμα του δωδεκαημέρου είναι το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο συμπεριλαμβάνονται τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά και τα Φώτα. Ωστόσο, η Πρωτοχρονιά δεν είχε τόσο μεγάλη σημασία. Αυτό συνέβαινε, γιατί κανονικά το θρησκευτικό γεγονός που γιορτάζεται τότε είναι η περιτομή του Χριστού και όχι ο ερχομός του Αϊ Βασίλη, όπως γίνεται σήμερα. Συγκεκριμένα στη Δράμα δεν υπήρχε κάποια πιο ιδιαίτερη αντιμετώπιση ή εορτασμός αυτών των εορτών που να μην ακολουθούσαν άλλες πόλεις. Στο δωδεκαήμερο συμπεριλαμβάνεται και η γιορτή των Θεοφανίων ή αλλιώς «Φώτα». Τόσο στη Δράμα, όσο και σε άλλες πόλεις εκείνη τη μέρα ο πάτερ γυρίζει από σπίτι σε σπίτι, αγιάζοντας όλους τους χώρους και ευλογεί τους ιδιοκτήτες του. Στη γιορτή αυτή γιορτάζουν ονόματα όπως Φωτεινή, Φώτης, Ουρανία, Ιορδάνης, Θεοφάνης και Θεοχάρης. Στο σημείο αυτό με πληροφόρησε πως τα Χριστούγεννα – όπως και ο δεκαπενταύγουστος – είναι οι δύο μεγάλες γιορτές της εκκλησίας μας και μάλιστα δεν είναι κινητές. Με βάση τα Χριστούγεννα και τα Θεοφάνια που δεν είναι επίσης κινητή γιορτή, έρχεται το Πάσχα και του Αγίου Πνεύματος που είναι κινητές γιορτές.
(Γιαγιά)
γ) Γιορτές του Φεβρουαρίου
Ο Φεβρουάριος έχει δύο – τρεις μέρες λιγότερες από τους άλλους μήνες του χρόνου, γι’ αυτό και τον ονομάζουν «Κουτσοφλέβαρο». Αυτή η ονομασία έχει δοθεί εξαιτίας της αναπηρίας του στις μέρες, γιατί αυτόν τον μήνα έχουμε πολλές βροχές και μεταβολές των καιρικών συνθηκών από ηλιοφάνεια σε χιόνια ή σε τσουχτερό κρύο. Για τον μήνα αυτό έχει βγει και η παροιμία «Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει, μα αν σώσει και κακιώσει μες το χιόνι θα μας χώσει». Δηλώνεται δηλαδή έτσι η περίεργη συμπεριφορά του. Αρχικά στη 1η Φεβρουαρίου γιορτάζει ο άγιος Τρύφωνας, που θεωρείται προστάτης των αμπελιών. Επειδή λοιπόν η Δράμα είχε πολλά αμπέλια, στη γιορτή αυτή ετοίμαζαν πανηγύρι προς τιμήν του, όπου έρεε άφθονο κρασί. Ακόμη εν παρουσία ιερέα δινόταν ευλογία στο
νέο κρασί, καθώς και στα αμπέλια, ώστε να πάει καλά η σοδειά. Τέλος το πρώτο κρασί το έδιναν πάντα στον πάτερ.
Στις 2 Φεβρουαρίου είναι η γιορτή της Υπαπαντής. Παλιά οι άνθρωποι πίστευαν πως αν εκείνη την ημέρα έχει ήλιο, τότε για σαράντα μέρες θα συνεχίσει να έχει ήλιο. Το ίδιο συνέβαινε κι αν εκείνη την ημέρα έβρεχε ή είχε κάποιο άλλο καιρικό φαινόμενο. Η μέρα της Υπαπαντής ήταν η μέρα της «Παναγίας της Φλεβαριώτισσας». Εκτός από την πρόγνωση για τον καιρό των επόμενων σαράντα ημερών. Θεωρούσαν οι άνθρωποι πως εκείνη τη μέρα παντρεύονταν τα πουλιά. Στις 3 Φεβρουαρίου είναι η γιορτή του Αγίου Συμεών. Ο Άγιος αυτός τιμάται πολύ από τις εγκυμονούσες γυναίκες. Αυτό συμβαίνει – ιδίως τα παλιά χρόνια – γιατί πίστευαν πως αν δεν γιορτάζουν προς τιμήν του, το παιδί που θα γεννιόταν θα ήταν σημαδεμένο. Ακόμη, για την προστασία του παιδιού από την ίδια κατάληξη, εκείνη την ημέρα, από φόβο, απέφευγαν να εργασθούν. Βέβαια, κάτι τέτοιο δεν ίσχυε αλλά αποτελούσε κακή ερμηνεία με βάση το όνομα του, το οποίο σήμαινε «σημαδεύω». Γενικά, στις 10 Φεβρουαρίου σε κάποια χωριά γιορτάζεται ο Άγιος Χαράλαμπος. Ωστόσο στη Δράμα δεν υπήρχε κάποιος ιδιαίτερος εορτασμός προς τιμήν του, ούτε προς τιμήν της Αγίας Παρασκευής που γιορτάζονταν την ίδια ημέρα τη Μυτιλήνη. Τέλος, κάθε τέσσερα χρόνια ο μήνας Φεβρουάριος έχει μία μέρα παραπάνω από ότι συνήθως.
δ) Απόκριες
Απόκριες ονομάζονται οι τρεις εβδομάδες πριν από τη Καθαρά Δευτέρα που αρχίζει η μεγάλη νηστεία της Σαρακοστής. Η λέξη Απόκριες βγαίνει από το από + κρέας. Δηλαδή εκείνη τη περίοδο δεν έτρωγαν οι Χριστιανοί κρέας. Από πολύ παλιά μέχρι και σήμερα συνηθίζεται τις Απόκριες οι άνθρωποι να μεταμφιέζονται. Ωστόσο, σε κάθε τόπο υπήρχε και διαφορετική – παραδοσιακή – μεταμφίεση. Αυτές οι μεταμφιέσεις αποτελούν ένα έθιμο αρκετά διαδεδομένο σε όλη την Ελλάδα. Στη Δράμα παλιά την ημέρα της Καθαρά Δευτέρας οι ντόπιοι – όχι όλοι ντύνονταν «καλόγεροι». Αυτό το έθιμο σύμφωνα με την εξέλιξή του έχει ως στόχο να υπενθυμίζει στους ανθρώπους την εξάρτηση τους από την φύση. Ο «καλόγερος» φοράει δέρματα ζώων και η μορφή του παριστάνει το ζώο. Ακόμη, στη μέση έχει δεμένα κουδούνια. Ένα από αυτά τα κουδούνια συμβολίζει την γονιμότητα. Παλαιότερα – σήμερα δε το κάνουν, τουλάχιστον όχι στη Δράμα – ο μεταμφιεσμένος που είχε το κουδούνι που συμβόλιζε τη γονιμότητα, επισκεπτόταν μαζί με τους υπόλοιπους μεταμφιεσμένους τα σπίτια του χωριού. Μετά τις επισκέψεις, ο «καλόγερος» συνεχίζει με την αναπαράσταση του οργώματος και της σποράς των χωραφιών της πόλης. Τέλος, αυτό το έθιμο τελειώνει με τον εικονικό θάνατο και την ανάστασή του. Ωστόσο, εκτός από το έθιμο του «Καλόγερου», τα παλιά χρόνια στη Δράμα γινόταν η περιφορά της εικόνας της Αναστάσεως η οποία ξεκινούσε από την εκκλησία και κατέληγε στη πλατεία Ελευθερίας. Βέβαια, ακόμη και σήμερα γίνεται αυτό τόσο στη Δράμα, όσο και σε άλλες περιοχές – πιθανότατα. Δεν αποτελεί δηλαδή αποκλειστικά Δραμινό έθιμο. Παρ’ όλα αυτά παλαιότερα η περιφορά της εικόνας είχε ως στόχο να προστατευτεί η πόλη από το κακό και τις δυσκολίες –κυρίως σχετίζεται με τα καιρικά φαινόμενα – που πιθανότατα να δυσκόλευαν τη ζωή των ανθρώπων.
(Παππούς)
ε) Κινητές εορτές
Σαρακοστή Πάσχα: Μεγάλη Σαρακοστή ονομάζεται η νηστεία που προηγείται του Πάσχα. Ωστόσο, αυτή τη νηστεία την ονομάζουμε «μεγάλη», γιατί ξεχωρίζει από αυτή πριν τα Χριστούγεννα που αποκαλείται «μικρή», επειδή η πρώτη είναι πιο αυστηρή. Η νηστεία αυτή γίνεται προς τιμήν της σαρανταήμερης νηστείας που έκανε ο Χριστός στην έρημο. Αρχικά, η διάρκειά της ήταν έξι εβδομάδες, ενώ αργότερα προστέθηκε ακόμη μία. Έτσι, πλέον η νηστεία αυτή ξεκινάει τη Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει το Μεγάλο Σάββατο. Καθ’ όλη τη διάρκεια της Σαρακοστής, κάθε Τετάρτη και Παρασκευή στην εκκλησία, η Ακολουθία. Κατά την Ακολουθία, οι πιστοί μεταλαμβάνουν, αλλά η
Θεία Κοινωνία έχει ήδη αγιασθεί από τη Κυριακή. Τη Μεγάλη Σαρακοστή υπάρχουν κάποιες μέρες πιο ξεχωριστές. Αυτές είναι οι εξής. Αρχικά, τη πρώτη Κυριακή της νηστείας, την Κυριακή της Ορθοδοξίας, γιορτάζεται η αναστήλωση των αγίων εικόνων, που έγινε από την αυτοκράτειρα του Βυζαντίου, Θεοδώρα. Στη συνέχεια, τη δεύτερη Κυριακή της νηστείας γιορτάζει ο Άγιος Γρηγόριος, που ήταν διδάσκαλος της Ορθοδοξίας και προστάτης της Χριστιανικής πίστης από τις αιρέσεις. Τρίτη στη σειρά έρχεται η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως, η τρίτη Κυριακή της νηστείας, όπου τιμάται ο Τίμιος Σταυρός. Αυτή η μέρα θεωρείται πολύ σημαντική, γιατί ο Τίμιος Σταυρός συμβολίζει την ίδια τη πίστη μας. Έπειτα, τη τέταρτη – στη σειρά – Κυριακή της νηστείας, είναι η εορτή του Αγίου Ιωάννη, ο οποίος είχε γράψει ένα βιβλίο με ομιλίες του βασισμένες στη προσωπική άσκηση των μοναχών.
Άλλη ξεχωριστή μέρα είναι η Τετάρτη της πέμπτης εβδομάδας της νηστείας, η Τετάρτη του Μεγάλου Κανόνα. Μέσα στο Μεγάλο Κανόνα βρίσκονται περίπου 250 τροπάρια που μιλούν για τις ιστορίες από τον Αδάμ, έως και τη θυσία του Χριστού και την ανάληψή Του στους ουρανούς. Τη Παρασκευή της ίδιας εβδομάδας είναι ο Ακάθιστος Ύμνος. Η ημέρα αυτή έχει αφιερωθεί στη Παναγία επειδή βοήθησε τους Χριστιανούς να μη χάσουν τη Βασιλεύουσα, που τόσο πολύ ήθελαν να κατακτήσουν. Μετά από αυτή τη νίκη, λοιπόν, οι κάτοικοι της πόλης έψαλλαν έναν ύμνο, αλλά στεκόμενοι όρθιοι.
(Γιαγιά)
Ξεχωριστή ημέρα επίσης θεωρείται η Πέμπτη Κυριακή της νηστείας, που είναι αφιερωμένη στη μνήμη της Οσίας Μαρίας της Αιγύπτιας. Αυτή σε ηλικία 30 ετών ακολούθησε τον Χριστιανισμό, αφού πρώτα μετανόησε για τα σφάλματά της μέχρι πριν. Για το υπόλοιπο της ζωής της ακολούθησε ασκητικό τρόπο ζωής. Προς τιμήν, λοιπόν, αυτής της τής πράξης, γιορτάζουν την ημέρα αυτή. Τέλος, η Κυριακή των Βαΐων – τελευταία εβδομάδα της νηστείας – αφιερώθηκε στην είσοδο του Χριστού στα Ιεροσόλυμα. Εκείνη τη μέρα ο λαός τον υποδέχθηκε με τιμές και
επειδή στο δρόμο έστρωσαν «Βάια φοινίκων» ονομάστηκε και η μέρα έτσι. Στο σημείο αυτό ανέφερε πως επίσης σημαντική μέρα ήταν και το Σάββατο πριν τη Μεγάλη εβδομάδα, που αφιερώθηκε στον Λάζαρο και το θαύμα της ανάστασής του από τον Χριστό. Αν και κατά τη νηστεία δεν επιτρέπεται να τρώμε ψάρια, τη μέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου – 25 Μαρτίου – και τη Κυριακή των Βαΐων, επιτρέπεται η βρώση ψαριών. Σε κάποιες περιοχές, όπως και στη Δράμα, πίστευαν πως την 25η Μαρτίου επιτρεπόταν η βρώση μπακαλιάρου κι όχι οποιουδήποτε ψαριού, γιατί η Παναγία όταν ήταν έγκυος θέλησε να φάει μπακαλιάρο, γιατί της είχε έρθει η μυρωδιά του. Ωστόσο, αλλού λέγεται πως αυτό γινόταν καθαρά για λόγους υγείας και για να είναι ο οργανισμός των ανθρώπων υγιείς. Οι κάτοικοι της Δράμας, όπως και κάθε άλλης πόλης, ήταν πολύ κοντά με την εκκλησία και πίστευαν ακράδαντα στον Θεό. Έτσι, αν και δεν είχαν παραδόσεις και έθιμα που να γιόρταζαν και να τιμούσαν με κάποιο τρόπο αυτές τις μέρες, πήγαιναν
πάντα στην εκκλησία, νήστευαν, κοινωνούσαν και ακολουθούσαν πιστά όσα έλεγε η Θρησκεία.

Πάσχα: Παλαιότερα στη Δράμα, τη Μεγάλη Παρασκευή, λίγο μετά τις εννέα το βράδυ, όλοι οι επιτάφιοι από όλες τις κεντρικές ενορίες της πόλης, ξεκινούσαν τη περιφορά και τελικά συναντιόντουσαν στη κεντρική πλατεία, όπου ολοκληρωνόταν η λειτουργία με κάποιους ύμνους από τον ιερέα και μία ομιλία του ίδιου Η δράμα είχε ένα ξεχωριστό έθιμο για εκείνες τις μέρες. Το Σάββατο του Λαζάρου, ομάδες παιδιών έβγαιναν στους δρόμους και τραγουδούσαν τα πάθη του Λαζάρου. Τα παιδιά γυρνούσαν από σπίτι σε σπίτι και τραγουδούσαν το μοιρολόι «Σήμερα μαύρος ουρανός» ή αλλιώς «Μοιρολόι της Παναγίας». Ακόμη, τα κορίτσια κρατούσαν ένα στεφάνι πλεγμένο με λουλούδια, το οποίο μετά τοποθετούσαν στον Επιτάφιο. Ωστόσο, τα κάλαντα της Παρασκευής – η γιορτή ήταν το Σάββατο, αλλά
τα κάλαντα τα έλεγαν τη παραμονή – σήμερα τείνουν να εκλείψουν. Ένα άλλο έθιμο της Δράμας λάμβανε χώρα την ημέρα του Αγίου Γεωργίου. Το έθιμο αυτό λεγόταν «κούνια». Τα αγόρια, λοιπόν, σε ομάδες πήγαιναν όπου έβρισκαν μεγάλα δέντρα και έφτιαχναν μία κούνια με σκοινί και κιλίμι ή κουβέρτα αντί για κάθισμα. Σε αυτή τη «κούνια», ανέβαιναν τα κορίτσια και έλεγαν το ποιον αγαπάνε. Ήταν ένα – παιδικού χαρακτήρα – έθιμο, που δήλωνε – βάση της ανεμελιάς που το διέπει – ότι έφτανε η άνοιξη. Τέλος, στη Δράμα, η πεντηκοστή δεν είχε κάποιον ιδιαίτερο τρόπο εορτασμού. Οι κάτοικοι συνήθιζαν να πηγαίνουν στην εκκλησία και μετά επέστρεφαν σπίτι τους. Παρ’ όλ' αυτά, το γεγονός ότι δεν εορταζόταν με κάποιον ιδιαίτερο τρόπο δεν υποβιβάζει την αξία της, καθώς ήταν η μέρα που εμφανίστηκε το Άγιο Πνεύμα στους μαθητές του Χριστού, 50 ημέρες μετά την ανάληψή Του στον ουρανό.
(Γιαγιά)
στ) Ακίνητες εορτές της άνοιξης
Μαζί με τον εορτασμό της επανάστασης του 1821, οι πιστοί γιόρταζαν την 25η Μαρτίου και τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Κατά τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, γιορτάζουμε τη σύλληψη του Χριστού. Ο λόγος που καθιερώθηκε να είναι αυτή η μέρα που θα γιορτάζουν τη σύλληψη του, είναι γιατί η γέννηση του καθορίστηκε εννέα μήνες μετά, δηλαδή 25 Δεκεμβρίου. Η χαρμόσυνη αυτή γιορτή, βρίσκεται μέσα στη Μεγάλη Σαρακοστή, που θεωρείται περίοδος πένθους. Έτσι, απαγορεύεται η τέλεση οποιασδήποτε παράδοσης ή εθίμου. Με το πέρασμα του χρόνου άρχισε να γίνεται λειτουργία την ημέρα αυτή και ορίστηκε, χωρίς να αποτελεί αυστηρό κανόνα, να τρώνε ψάρι κατά τη γιορτή αυτή. Όσο περνούσανε τα χρόνια, άρχισαν να γιορτάζουν την ημέρα αυτή και τελικά άρχισαν να την αντιμετωπίζουν όπως και τις άλλες γιορτές. Πριν από μισό περίπου αιώνα, για παράδειγμα, την 25η Μαρτίου την υποδέχονταν με τραγούδια. Ακόμη, την ημέρα αυτή οι νοικοκυρές δεν έκαναν δουλειές στο σπίτι, ούτε βέβαια μπορούσαν να μαγειρέψουν ακόμη κι αν ήταν για να φτιάξουν κάποια πίτα που πιθανότατα να συνδεόταν με την ημέρα αυτή. Λίγα χρόνια αργότερα, άρχισαν να φτιάχνουν μικρές πίτες στις οποίες έβαζαν – στη μία από αυτές – ένα νόμισμα, το
οποίο έβρισκε ένας τυχερός. Τέλος, για τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου, καθιερώθηκε η βρώση μπακαλιάρου με σκορδαλιά. Αν και ήταν νηστεία και δεν επιτρεπόταν γενικά να τρώνε ψάρι, την ημέρα του Ευαγγελισμού και τη Κυριακή των Βαΐων, επιτρεπόταν.
(Γιαγιά)
Ζ) Γιορτές του καλοκαιριού
Στις 24 Ιουνίου είναι η γιορτή του Αϊ – Γιαννιού. Την ημέρα εκείνη, η μέρα έχει τη μεγαλύτερη χρονική της διάρκεια. Στη γιορτή αυτή οι πολίτες κάνουν κάποιες προγνώσεις. Θεωρούν πως αν εκείνη τη μέρα έχει ήλιο, τότε για τις επόμενες ημέρες, σαράντα στον αριθμό, θα έχει πάλι ήλιο. Ακόμη, πιο γενικά, προσπαθούσαν βάση του καιρού εκείνη την ημέρα, να κάνουν μια πρόγνωση για το πως θα είναι γενικά η χρονιά. Αν δηλαδή έβρεχε, τότε θα ήταν δύσκολη χρονιά και το αντίστροφο. Επίσης, τη μέρα εκείνη άναβαν φωτιά και έριχναν σ’ αυτή τα στεφάνια της πρωτομαγιάς για υγεία και καλοτυχία. Στις 29 και 30 Ιουνίου, ήταν περίοδος νηστείας των Αγίων Αποστόλων. Από τότε, μέχρι και στις 29 Αυγούστου, ακολουθούσε μια σειρά από πανηγύρια. Τα πανηγύρια, γίνονταν προς τιμή κάποιων αγίων και είχαν ως στόχο την επικοινωνία των κατοίκων της κοινότητας. Οι γιορτές στις οποίες έκαναν πανηγύρια, ήταν οι εξής. Ξεκινούσαν για τον μήνα Ιούλιο με τη γιορτή των Αγίων Αναργύρων, Κοσμά και
Δαμιανού στη 1 του μηνός. Στη συνέχεια, στις 7 Ιουλίου ήταν της Αγίας Κυριακής και στις 17 της αγίας Μαρίνας. Έπειτα, ακολουθούσαν η γιορτή του Προφήτη Ηλία στις 20 Ιουλίου, της Αγίας Παρασκευής στις 26 Ιουλίου, του Αγίου Παντελεήμωνος στις 27 Ιουλίου και έπειτα συνέχιζαν με τον μήνα Αύγουστο. Εκεί, είχαμε τη γιορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στις 6 Αυγούστου, της κοίμησης της Θεοτόκου τον 15άυγουστο, τα εννιάμερα της Παναγίας στις 23 Αυγούστου, στις 27 του μηνός του Αγίου Φανουρίου, στις 29 του Αγίου Ιωάννη του Ριγολόγου και τέλος στις 30 του Αγίου Αλεξάνδρου. Σε όλες αυτές τις εορτές, γίνονταν πανηγύρια σε πολλές περιοχές, όπως και στη Δράμα. Τέλος, στη μία Αυγούστου, ήταν η γιορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου. Αυτή αποτελεί τη σημαντικότερη από τις θεομητρικές εορτές και προηγείται αυτής, νηστεία. Αρχικά, η νηστεία ήταν χωρισμένη σε δύο περιόδους, που όμως αργότερα έγιναν μία που θα διαρκέσει 14 ημέρες. Η νηστεία αυτή ξεκινάει από τη μία Αυγούστου, αλλά είναι λίγο διαφορετική από άλλες. Όλες τις μέρες εκτός του Σαββάτου και της Κυριακής, νηστεύεται το λάδι, ενώ τη μέρα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρα, επιτρέπεται η βρώση ψαριού. Ανήμερα όμως της γιορτής, επιτρέπονται τα πάντα.
Η εορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου, γιορτάζεται με λιγότερο εμφατικό τρόπο από άλλες χριστιανικές γιορτές. Αποτελεί η μέρα του δεκαπενταύγουστου επίσημη αργία, ενώ κατά τη διάρκεια της νηστείας ακολουθείται πολύ λιτός τρόπος βρώσης και νηστείας. Σε κάποιες από τις παραπάνω εορτές, οι άνθρωποι ακολουθούσαν κάποια μικρά
έθιμα. Για παράδειγμα, για τη κοίμηση της Θεοτόκου ακολουθούσε δεκαπενθήμερη νηστεία. Η εορτή του δεκαπενταύγουστου προεκτείνεται ως την Απόδοση ή τα «εννιάμερα» της Παναγίας, στις 23 Αυγούστου. Του Αγίου Φανουρίου, στις 27 Αυγούστου, οι πιστοί φτιάχνουν φανουρόπιτα για να συγχωρεθεί η ψυχή της μητέρας του Χριστού. Ακόμη, με τη πίτα αυτή μπορούσε κάποιος να βρει ένα χαμένο αντικείμενό του. Ακόμη, στις 29 Αυγούστου, λόγω της αποτομής του κεφαλιού του Αγίου Προδρόμου, οι πιστοί ακολουθούσαν αυστηρή νηστεία.
(γιαγιά)
η) Γιορτές του Φθινοπώρου έως τη εορτή του Αγίου Φιλίππου
Πρώτος μήνας του φθινοπώρου είναι ο Σεπτέμβριος. Από τις γιορτές που συναντάμε σε αυτόν, ονομάζεται και «Σταυρός» ή και «Τρυγητής» ή «Σποριάρης», επειδή τότε ετοιμάζονται οι άνθρωποι για τη σπορά. Το Σεπτέμβρη έχουμε δύο μεγάλες χριστιανικές γιορτές. Η μία είναι στις 8 Σεπτεμβρίου, που γιορτάζει η εκκλησία τα γενέθλια της Παναγίας. Εκείνη τη μέρα τελείται Θεία Λειτουργία. Η δεύτερη μεγάλη χριστιανική γιορτή του Σεπτεμβρίου είναι στις 14 του μηνός, που γιορτάζεται η ύψωση του Τίμιου Σταυρού. Τη μέρα αυτή οι πιστοί νηστεύουν και δεν κάνουν καμία δουλειά. Ο δεύτερος μήνας του φθινοπώρου είναι ο Οκτώβριος. Η μεγάλη γιορτή του Οκτωβρίου, είναι αυτή του Αγίου Δημητρίου στις 26 του μηνός. Γι’ αυτό το λόγο «ΑγιοΔημήτρη». Η γιορτή του Αγίου Δημητρίου σχετίζεται με την αγροτική ζωή. Ακόμη, ήταν η μέρα που ανοιγόταν και δοκίμαζαν για πρώτη φορά το καινούριο κρασί, αφού όμως πρώτα πάνε ένα μπουκάλι στον πάτερ για να το ευλογήσει. Ο τρίτος μήνας του φθινοπώρου, είναι ο Νοέμβριος. Αυτός ο μήνας, αρχίζει με τη γιορτή του Αγίου Φιλίππου, το σαρανταήμερο και τη προετοιμασία των πιστών, μέσω νηστείας και προσευχής, για τα Χριστούγεννα. Τον μήνα αυτό, τον αποκαλούν «Βροχάρη», επειδή βρέχει πολύ. Ακόμη, λόγω των εορτών του, τον αποκαλούν και «Αϊ – Φίλιππα». Τέλος, τον αποκαλούν και «Μέσο – Σπορίτη», εξαιτίας της γιορτής της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας στις 21 του μηνός. Εκείνη τη μέρα, ο γεωργός, μαζεύει και λογαριάζει το εισόδημά του. Τελειώνοντας, ο αγρότης εμπιστευόταν το εισόδημα και τη σπορά του στη Παναγία, καθώς την είχε για προστάτιδα της παραγωγής του. Έτσι, της προσέφερε ευχαριστήρια πανσπερμία. Η πανσπερμία, ήταν βρασμένο σιτάρι ανακατεμένο με ροϊδόσπορους, αμύγδαλα, σταφίδες και τα πήγαινε στην εκκλησία να τα ευλογήσει ο πάτερ.
(γιαγιά)