Τελετουργίες από Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ, Δ. ΜΥΚΗΣ

ΓΟΡΓΟΝΑ< ΣΜΙΝΘΗ<ΕΧΙΝΟΣ<ΜΥΚΗ

 

Ονοματεπώνυμο: Μουράτ Σοφτά

Α.Ε.Μ.: 554862

Σχολή, Πανεπιστήμιο: Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Τμήμα: Ιστορίας και Εθνολογίας

Έτος: 2018-2019

Ονοματεπώνυμο Καθηγητή: Μ.Γ. Βαρβούνης

Όνομα Μαθήματος: Εισαγωγή στη Λαογραφία

Τόπος προέλευσης υλικού: Πομακοχώρια Ξάνθης, Γοργόνα, Σμίνθη, Εχίνος, Μύκη

 

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου 

 Οι Μουσουλμάνοι έχουν πολλές προσευχές. Πηγαίνουν στο τζαμί ή προσεύχονται στο σπίτι, στο χωράφι ή όπου βρίσκονται, όταν ταξιδεύουν, πέντε φορές την ημέρα. Οι γιορτές τους όμως είναι λίγες και όλες θρησκευτικές: 

• Έχουν την Παρασκευή (τζούμια), όπως οι Χριστιανοί την Κυριακή.
• Γιορτάζουν τα πέντε «καντήλια» και την σωτηρία του Νώε (Νουχ) από τον κατακλυσμό.
• Κρατούν ένα μήνα νηστεία (γιορτή του Ραμαζάν) και πανηγυρίζουν στις μεγάλες γιορτές το Ραμαζάν Μπαϊράμ και το Κουρμπάν Μπαϊράμ.

 

Τζουμαγιά ή Τζουμά   (Παρασκευή)

  Όπως οι Χριστιανοί έχουν την Κυριακή, οι Μουσουλμάνοι έχουν την Παρασκευή. Είναι ημέρα περισσότερης προσευχής και αφοσιώσεως στον Θεό. Η προσέλευση στο τζαμί την Παρασκευή είναι υποχρεωτική. Έτσι οι εργαζόμενοι διακόπτουν την εργασία τους, μεταβαίνουν στο τζαμί τις ώρες της προσευχής κι επανέρχονται πάλι για να συνεχίσουν την εργασία τους. Οι γυναίκες την Παρασκευή δεν πηγαίνουν στο τζαμί, απλά κάνουν την μεσημεριανή προσευχή στα σπίτια.

 

Τα καντήλια 

Πέντε γιορτές της Μουσουλμανικής Θρησκείας λέγονται «καντήλια». Τα πέντε καντήλια είναι τα ακόλουθα: 

1. Μεβλίτ γκετζεσί (Η βραδιά γεννήσεως του Μωάμεθ)

Η βραδιά αυτή είναι η 12η νύχτα του τρίτου μήνα του μουσουλμανικού ημερολογίου (Ρεμπί ουλ Εβέρ). Είναι η βραδιά εκείνη που ο Θεός βάζοντας σε εφαρμογή το μεγαλεπήβολο σχέδιο του για την σωτηρία των ανθρώπων δημιούργησε το φως του προφήτη Μωάμεθ.

2. Ρεγκαΐπ γκετζεσί (Η σύλληψη του Μωάμεθ) 

Η σύλληψη του Μωάμεθ στην κοιλιά της μητέρας του Αμίνα, γιορτάζεται την πρώτη Πέμπτη του δεύτερου μήνα (Σεφέρ). Η γιορτή αυτή είναι αφιερωμένη και στο γεγονός της υποσχέσεως του Θεού προς τον Μωάμεθ για μεγάλη ευφορία σ ’όλους τους πιστούς του Μωάμεθ.

3. Μιράτς γκετζεσί (Η επίσκεψη του Μωάμεθ στους επτά ουρανούς)

Γιορτάζεται στις 27 του μήνα (Ρετζέπ). Είναι η βραδιά εκείνη που ο Θεός πήρε τον Μωάμεθ επάνω στους επτά ουρανούς και τον ξενάγησε σ’ αυτούς. Την βραδιά αυτή ο Μωάμεθ είχε την καλή τύχη να δει από κοντά την κόλαση και τον παράδεισο.

4. Μπεράτ γκετζεσί (Η βραδιά καθορισμού της τύχης του κόσμου) 

Γιορτάζεται στις 15 του μήνα (Σαμπάν). Είναι η βραδιά εκείνη του χρόνου, που ο Θεός με το επιτελείο του (αγγέλους κλπ.) καθορίζει την κίνηση του κόσμου: γεννήσεις, θάνατοι κι ότι θα γίνει στον κόσμο το επόμενο έτος.

 Μία ετήσια δηλαδή εργασία του Θεού κατά την οποία «κόβονται τα εντάλματα» για το έτος που από την ημέρα εκείνη θα ακολουθήσει, η νύχτα δηλαδή κατά την οποία γράφεται η τύχη (κισμέτ) του κόσμου. Την ίδια βραδιά αθωώνονται (συγχωρούνται) όλοι οι Μουσουλμάνοι που καθ’όλο το προηγούμενο έτος στάθηκαν ικανοί και επιδίωξαν τη χάρη των προηγούμενων αμαρτιών τους.

5. Καδίρ γκετζεσί (ο ερχομός του Κορανίου στη γη)

Γιορτάζεται στις 27 του μήνα Ραμαντάν. Είναι η βραδιά εκείνη που ο Θεός κατέβασε το Κοράνιο από τον ουρανό στη γη. Από τον ουρανό της γης το Κοράνιο έκανε 23 χρόνια για να έρθει στην γη. Ο Αρχάγγελος Γαβριήλ στα 23 αυτά χρόνια μετέφερε φράση-φράση, πρόταση-πρόταση το Κοράνιο στο κεφάλι του Μωάμεθ ο οποίος στην συνέχεια το έδινε στους ανθρώπους για να τους σώσει από τις αμαρτίες και να τους κατακτήσει άξιους να απολαύσουν τον παράδεισο στην αιώνια ζωή τους μετά τον θάνατο.

 

Νούχ ( Η γιορτή σωτηρίας του Νώε) 

Γιορτάζεται στις 10 του μήνα Μωχαρέμ. Είναι μια γιορτή αφιερωμένη στη σωτηρία του Νώε από τον κατακλυσμό, που έκανε ο Θεός για να καταστήσει το αμαρτωλό ανθρώπινο γένος.

 Χαρακτηριστικό έθιμο της γιορτής αυτής είναι η παρασκευή αΐσιρο από σαράντα είδη. Είναι φαγητό που φτιάχνουν οι πομάκισσες από πάρα πολλά σαράντα είδη: σπόροι δημητριακών, μικρά κομμάτια από φρούτα, όσπρια, λαχανικά κ.λπ. τα οποία βράζουν μέσα σε νερό γίνονται σούπα, βάζουν και ζάχαρη και γίνεται γλυκό.

  Αΐσιρο τρώνε όλα τα μέλη της οικογένειας και μοιράζουν στην γειτονιά, στους φίλους και στους συγγενείς.

 

Ραμαζάν (ο μήνας της νηστείας) 

Ο ένατος μήνας του Μουσουλμανικού ημερολογίου λέγεται Ραμαντάν. Ο μήνας ολόκληρος είναι αφιερωμένος στη νηστεία των Μουσουλμάνων. 

Οι Μουσουλμάνοι τρώνε το πρωί, πριν από την ανατολή του ήλιου και το βράδυ, μετά την δύση του ηλίου, όλα τα φαγητά . Από την ανατολή όμως του ηλίου ως τη δύση του δεν τρώνε τίποτα, δεν πίνουν ούτε μια σταγόνα νερό και δεν καπνίζουν ούτε ένα τσιγάρο.

 

Ραμαζάν Μπαϊράμ 

Την επόμενη μέρα, μετά από την ολοκλήρωση του Ραμαζάν είναι το Ραμαζάν μπαϊράμ . Το μπαϊράμ αρχίζει με μετάβαση στο τζαμί για προσευχή. Μετά την προσευχή οι νέοι φιλούν τα χέρια των μεγαλύτερων τους και τους εύχονται ζντράφτι μπαΐραμ (το μπαϊράμι να σου περάσει με υγεία). Στα παιδιά οι γέροι δίνουν, παίρνοντας την ευχή τους, χαρτζιλίκι. Όλοι μαζί πηγαίνουν στο σπίτι του παππού, όπου συγκεντρώνεται όλη η οικογένεια: παππούς, γιαγιά, παιδιά, γαμπροί, εγγόνια κλπ.  Όλοι μαζί τρώνε το πρώτο γεύμα του μπαΐραμιού και τα γλυκά που έχουν κάνει οι γυναίκες. Οι νέοι επισκέπτονται τους μεγαλύτερους συγγενείς τους για να τους ευχηθούν καλό μπαϊράμι.

 

Κουρμπάν Μπαΐραμ    

Το κουρμπάν είναι γιορτή θυσίας προς τιμήν (ανάμνηση) της θυσίας του Ιμπραήμ (Αβραάμ-Ισάκ). Γιορτάζεται με το ίδιο τυπικό του Ραμαζάν μπαΐραμ. Χαρακτηριστικό κι ενδιαφέρον στην γιορτή αυτή είναι η θυσία του κουρμπανιού (ζώο: κατσίκι, πρόβατο ή και αγελάδα) θρεμμένο από έξι ή και περισσότερους μήνες μπροστά ή και αγορασμένο τις παραμονές της γιορτής. Οι θυσίες των αδύνατων ζώων δεν είναι ευπρόσδεκτες από τον Θεό. 

 

Χαφουζλόυκ   

Χαφούζ λέγεται ο Μουσουλμάνος που έχει μάθει απ’ έξω όλο το Κοράνιο. Χαφουζλούκ ονομάζεται η γιορτή ανακηρύξεως (χειροτονήσεως) Χαφούζη. Στην γιορτή αυτή η οικογένεια του χαφούζη φτιάχνει πιλάφι (ριζότο με κρέας) και το προσφέρουν στους καλεσμένους τους. Στο σπίτι του χαφούζη ή στο τζαμί του χωριού μαζεύονται Ο Ιμάμης, ο Μουεζίνης, οι Χοτζάδες και άλλοι χωριανοί και διαβάζουν Κοράνι.

 

Χάτιμ

Το Χάτιμ είναι μια παραδοσιακή μαθητική γιορτή η οποία γίνεται στο τέλος της σχολικής χρονιάς, προκειμένου να πιστοποιηθεί, η καλή επίδοση των μαθητών του δημοτικού στην εκμάθηση του Κορανίου, των προσευχών κλπ. 

Στο Χάτιμ οι μαθητές μαζεύονται στο τζαμί και διαβάζουν Κοράνι. Οι γονείς των μαθητών στην αυλή του τζαμιού, φτιάχνουν πολλά καζάνια πιλάφι και το προσφέρουν στους καλεσμένους.