Τελετουργίες από Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ, Δ. ΞΑΝΘΗΣ, ΞΑΝΘΗΣ

Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου 

 Το Δωδεκαήμερο

 Τα παλιά χρόνια επειδή δεν είχαν ψυγεία για να μπορούν να διατηρούν τα φαγητά και κυρίως το κρέας, περίμεναν τα Χριστούγεννα για να σφάξουν το γουρούνι και να έχουν κρέας. Από αυτό το γουρούνι που έσφαζαν δεν πετούσαν τίποτα ,δηλαδή ακόμα και το αίμα το κρατούσαν για να κάνουν λουκάνικα.

Την περίοδο των γιορτών και κυρίως τα Χριστούγεννα και την πρωτοχρονιά υπάρχουν πολλά φαγητά και κρέατα. Το καλύτερο κομμάτι αποτελούν τα μελομακάρονα και οι κουραμπιέδες που υπάρχουν στο τραπέζι όλη την διάρκεια του δωδεκαημέρου. Επίσης, την πρώτη μέρα του χρόνου κόβουν τη βασιλόπιτα στην οποία υπάρχει ένα φλουρί. Όποιος κερδίσει το φλουρί θεωρείται πως είναι η τυχερή του χρονιά. Τα παλαιότερα χρόνια όμως δεν έβαζαν μόνο φλουρί έβαζαν και άλλα πράγματα. Για παράδειγμα βάζανε ένα μικρό ξυλάκι και όποιος το πετύχαινε ήταν υπεύθυνος να κουβαλάει όλη τη χρονιά τα ξύλα από την αποθήκη στη σόμπα ή π.χ. βάζανε ένα φύλλο μαϊντανό και αυτό σήμαινε ότι σε όποιον πετύχαινε θα αναλάμβανε το χωράφι, δηλαδή δεν υπήρχε μόνο ένα φλουρί στην βασιλόπιτα.

 Γενικότερα, εκείνη την περίοδο ανεξαρτήτως περιοχής, συνηθίζεται να υπάρχει στολισμός στους δρόμους της πόλης αλλά και έξω. Η κύρια διακόσμηση είναι το χριστουγεννιάτικο δέντρο με διάφορες μπάλες και λαμπάκια. Σε κάποιες περιπτώσεις στολίζουν ένα καράβι επειδή οι Έλληνες ασχολούνται με την θάλασσα. Στην Ξάνθη στην πλατεία Ελευθερίας αντί για δέντρο υπάρχει ένα στολισμένο με πολλά φωτάκια καράβι. Επίσης, τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά οικογένεια και φίλοι ανταλλάσσουν μεταξύ τους δώρα. Για τα παιδιά κυρίως η πρωτοχρονιά είναι μια αγαπημένη μέρα γιατί έρχεται ο Αϊ- Βασίλης, και τους αφήνει δώρα κάτω από το Χριστουγεννιάτικο δέντρο. 

Δημήτρης Πετρόπουλος.

 Θρακιώτικα Κάλαντα Χριστουγέννων 

 Σαράντα μέρες, σαράντα νύχτες η Παναγία μας κοιλοπονούσε, παρακαλούσε τους αρχάγγελους, τους ιεράρχες. Τρείς αρχάγγελοι και οι ιεράρχες να πα να φέρτε μύρο και μόσχο. Οι αρχάγγελοι για μύρο πάνε και οι ιεράρχες για μόσχο τρέχουν. Ώσπου να πάνε ώσπου να ‘ρθούνε η Παναγιά μας ελευθερωθεί Χριστός γεννιέται χαρά στον κόσμο, χαρά στον κόσμο, στα παλικάρια. 

Αντώνης Πετρόπουλος.

 Απόκριες 

 Το Ξανθιώτικο καρναβάλι είναι ένα από τα πιο φημισμένα σε όλη την Ελλάδα. Είναι ένας θεσμός ο οποίος υπάρχει εδώ και 50 χρόνια και έχει εξελιχθεί πάρα πολύ μέχρι τις μέρες μας. Κάθε χρόνο την περίοδο πριν την έναρξη της νηστείας και την Καθαρά Δευτέρα, διοργανώνονται πολλές εκδηλώσεις για όλες τις ηλικίες. Στην διάρκεια αυτή η πόλη της Ξάνθης φιλοξενεί πολλούς καλλιτέχνες για συναυλίες. Παλαιότερα οι εκδηλώσεις του καρναβαλιού είχαν κυρίως λαογραφικό  χαρακτήρα με παραδοσιακό στοιχεία πράγμα που στις μέρες μας έχει αλλάξει. Όλο  το καρναβάλι το στηρίζουν 34 σύλλογοι οι οποίοι κάθε χρόνο δημιουργούν στολές για τους καρναβαλιστές που θα συμμετάσχουν στη Μεγάλη Κυριακάτικη Παρέλαση. Η τελετή έναρξης είναι 3 βδομάδες πριν από την Τεσσαρακοστή. Από τότε ξεκινάν οι λαογραφικές εκδηλώσεις από τον Δήμο της πόλης και τους συλλόγους. Το καρναβάλι κορυφώνεται το τριήμερο πριν την Καθαρά Δευτέρα, αφού τότε μαζεύονται πολύς κόσμος. Το Σάββατο μεσημέρι διοργανώνεται συναυλία όπως και τις προηγούμενες μέρες. Το βράδυ του Σαββάτου είναι η μικρή/βραδινή παρέλαση όπου οι καρναβαλιστές φοράνε τις στολές του προηγούμενου έτους. Το ξεφάντωμα κρατάει μέχρι το πρωί με τη νεολαία να ξεφαντώνει στους δρόμους και στα μαγαζιά. Την επόμενη μέρα ξεκινάει από την άκρη της πόλης η μεγάλη παρέλαση που καταλήγει στο Δημοτικό στάδιο της Ξάνθης μετά από διαδρομή 3 χλμ. .Κάθε χρόνο ψηφίζεται ένα διαφορετικό θέμα με βάση το οποίο οι σύλλογοι δημιουργούν τα καρναβαλικά κοστούμια.

 Ο θεσμός κλείνει μετά τη μεγάλη καρναβαλική παρέλαση και το έθιμο της καύσης του Τζάρου, το οποίο το έφεραν πρόσφυγες από το Σαμακώβ της Αν. Θράκης και αναβιώνει κάθε χρόνο από τους κατοίκους του συνοικισμού τον οποίο καίνε στο ποταμό Κόσυνθο κάτω από τη γέφυρα της Ξάνθης.

  «Βέβαια, τα παλιά χρόνια δεν ήταν έτσι. Εμείς θυμάμαι στα καρναβάλια φορούσαμε μάσκες και πηγαίναμε κρυφά, χωρίς να μας αναγνωρίσουν σε όλα τα σπίτια του χωριού. Χτυπούσαμε την πόρτα και μπαίναμε μέσα. Εκείνοι μας κερνούσαν γλυκά, για να τα φάμε όμως έπρεπε να σηκώσουμε λίγο την μάσκα. Κάποιους μας αναγνωρίζουν κάποιους άλλους όχι. Όσους αναγνώριζαν βγάζανε τη μάσκα. Αυτοί πάλι που δεν τους καταλάβαιναν φορούσαν τη μάσκα μέχρι να φύγουμε από το σπίτι. Σε μερικές οικογένειες που υπήρχαν μικρά παιδιά, μόλις μας έβλεπαν να μπαίνουμε με τις μάσκες τρόμαζαν. Άλλα έκλαιγαν και άλλα έτρεχαν να κρυφτούν στο δωμάτιο. Τα καρναβάλια μας τότε δεν είχαν καμία σχέση με αυτά που κάνετε τώρα εσείς. Εμείς τα περνούσαμε εντελώς διαφορετικά» 

Αθανάσιος Ελευθεριάδης.

 Κινητές γιορτές /Πάσχα

 Το Πάσχα είναι η γιορτή του Χριστιανισμού που αναφέρεται στον θάνατο και την Ανάσταση του Χριστού. Η γιορτή της Ανάστασης ξεκινάει πριν 40 ημέρες με τη Μεγάλη τεσσαρακοστή με τη νηστεία. Το αίσθημα του Πάσχα γίνεται πιο έντονο την Μ. Πέμπτη που οι νοικοκυρές βάφουν με κόκκινη μπογιά τα πασχαλινά αυγά και φτιάχνουν τσουρέκια. Την Μ. Παρασκευή ο κόσμος μαζεύεται στην εκκλησία το βράδυ όπου βγαίνει ο επιτάφιος και από πίσω ακολουθεί και ο κόσμος ψέλνοντας. Από κάθε εκκλησία της πόλης όλοι οι επιτάφιοι καταλήγουν στην κεντρική πλατεία και από εκεί πάλι πίσω στην εκκλησία. Όταν φτάνουν στην εκκλησία οι ιερείς κρατάνε στην είσοδο της εκκλησίας τον επιτάφιο ψηλά και όλοι οι πιστοί περνάν από κάτω για να χαιρετήσουν. Άλλοι απλά τον ακουμπούν και άλλοι τον φιλάνε. Το μεγάλο Σάββατο οι πιστοί προετοιμάζονται για Ανάσταση του Χριστού. Η λειτουργία είναι το βράδυ και ως της 12 όλοι οι άνθρωποι έχουν πάει στην εκκλησία για να ακούσουν το μήνυμα της Ανάστασης του Χριστού. 12 η ώρα αρχίζουν οι καμπάνες να χτυπάν χαρμόσυνα και ο παπάς ψέλνει Χριστός Ανέστη και «Δεύτε λάβετε φως». Ύστερα βγάζει το Άγιο φως και οι πιστοί το παίρνουν με τις λαμπάδες τους και το μεταφέρουν στο σπίτι τους για να ανάψουν το καντηλάκι που έχουν. Την Κυριακή του Πάσχα το πρωί τελείται η «Δεύτερη Ανάσταση».

 Το μεσημέρι οι οικογένειες συγκεντρώνονται για φαΐ ενώ ήδη από πολύ νωρίς οι άνδρες ψήνουν το αρνί. Οι γυναίκες στρώνουν τραπέζι και όλοι μαζί τρώνε και χορεύουν για να γιορτάσουν αυτό το γεγονός. Επίσης, συνηθίζεται πριν το Μ. Σάββατο η νονά να πηγαίνει στο βαφτιστήρι λαμπάδα και δώρα. Η μητέρα του παιδιού σαν αντάλλαγμα δίνει στη νονά/νονό κόκκινα αυγά και τσουρέκι. 

Χρυσοβαλάντου Ελευθεριάδου.

 Γιορτές του Φθινοπώρου ως τη γιορτή του Φιλίππου

 Γιορτές Παλιάς Πόλης

 Στην πόλη της Ξάνθης, κάθε χρόνο την πρώτη βδομάδα του Σεπτέμβρη, διοργανώνονται οι Γιορτές παλιάς πόλης οι οποίες πρωτοξεκίνησαν το 1991. Το όνομα το πήραν επειδή το μεγαλύτερο μέρος λαμβάνει χώρα στη Παλιά πόλη. Συνήθως η έναρξη γίνεται τη 1η Σεπτεμβρίου στην πλατεία Μητροπόλεως. Εκεί ο Δήμαρχος βγάζει λόγο με τον οποίο καλωσορίζει όλο τον κόσμο που έχει έρθει και ευχαριστεί όλους τους συλλόγους για την συμβολή τους. Μετά από αυτό ακολουθεί συναυλία κάποιου διάσημου τραγουδιστή. Και από εκείνη την μέρα μέχρι τη λήξη των γιορτών κάθε βράδυ έχει συναυλίες. Όλοι οι δρόμοι πλημμυρίζουν με κόσμο ντόπιους και μη.

 Καθοριστικό ρόλο για τις γιορτές παίζει η ύπαρξη συλλόγων. Κάθε ένας λοιπόν έχει το δικό του χώρο όπου βγάζει τραπεζάκια, βάζει μουσική και ψήνει κρέατα. Έτσι σε κάθε γωνιά έχει μυρωδιά κρέατος, και αντηχεί και ένα είδος μουσικής. Είναι οι ίδιοι σύλλογοι που δημιουργούν τις στολές στο καρναβάλι.

 Οι Γιορτές Παλιάς Πόλης είναι ο δεύτερος μεγάλος θεσμός της πόλης μετά τις θρακικές λαογραφικές γιορτές (καρναβάλια). Είναι γνωστές σε ολόκληρη την Ελλάδα και για αυτό υπάρχει τόσος κόσμος σε όλη τη πόλη. Χάρη σε αυτές τις γιορτές ο κόσμος έχει την ευκαιρία να γνωρίσει και να δει τις ομορφιές της πόλης, καθώς και να επισκεφτεί το λαογραφικό Μουσείο Ξάνθης το οποίο είναι ανοιχτό καθημερινά, έτσι ώστε να έχουν όλοι την ευκαιρία να το επισκεφτούν. Οι Γιορτές Παλιάς Πόλης είναι ένας από τους λόγους που κάνουν τη πόλη μας τόσο γνωστή σε ολόκληρη την Ελλάδα. 

Χρυσοβαλάντου Ελευθεριάδου.