Τελετουργίες από ΔΩΜΑΤΙΩΝ, Δ. ΠΑΓΓΑΙΟΥ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ

ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΪΚΟΥ ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟΥ

1. Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα.
Στις 14 Νοεμβρίου, λοιπόν, ξεκινάει η Σαρακοστή. Οι άνθρωποι νηστεύουν,
και μέχρι του αγίου Σπυρίδωνα, επιτρέπεται να φάνε ψάρι. Η νηστεία κρατά
και μέχρι την παραμονή των Χριστουγέννων.

2. Το δωδεκαήμερο.
Την ημέρα των Χριστουγέννων, όλοι οι κάτοικοι πηγαίνουν στην εκκλησία.
Παρακολουθούν την Θεία λειτουργία με κατάνυξη, και μετά την λήξη της,
πηγαίνουν στο σπίτι τους. Τα Χριστούγεννα επικρατούσε η εξής συνήθεια:
Ποτέ δεν πετούσαν την στάχτη από το τζάκι, παρά την κεατούσαν και την
μάζευαν μέχρι τα Θεοφάνεια. Αυτό γινόταν για να αποτρέψουν τους
καλικάντζαρους από το να έρθουν και να μπουν μέσα στο σπίτι. Παραμονή
Πρωτοχρονιάς, ξεχύνονταν όλα τα παιδιά, ψέλνοντας σε όλα τα σπίτια με
χαρά κι αγάπη τα κάλαντα. Τα κάλαντα ήταν τα παρακάτω : «Αρχή μηνιά κι
αρχή χρονιά κι αρχή καλός μας χρόνος, Άγιος Βασίλης έρχεται από την
Καισαρεία, βαστάει κόλλα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι, το καλαμάρι
τ΄έγραφε και το χαρτί τ΄μιλούσε. Βασίλη μου πόθε έρχεσαι κα πόθε
καταλαβαίνεις; Από την μάνα μου έρχομαι στον δάσκαλο παγαίνω. Κάτσε να
φας, κάτσε να πιείς, κάτσε να τραγουδήσεις. Εγώ γράμματα έμαθα,
τραγούδια δεν ξέρω. Κι αφού ηξέρεις γράμματα, πες μας την άλφα-βήτα.
Και το ραβδί του ακούμπησε κι είπε την άλφα-βήτα. Και το ραβδί που ήταν
ξερό, χλωρά βλαστάρια βγάζει. Και πάνω στα βλαστάρια του, πουλάκια
κελαηδούσαν, και κάτω εις τις ρίζες του, βρύσες εκυματούσαν, και που οι
πέρδικες να πιούν, μαζί με τα πουλάκια, και όλα τα πετούμενα, και τα

περιστεράκια, παίρνουν νερό εις νύχια των και μόσχο εις τα φτεράν των, και
ραίνουν στο αφέντη μας, τον πολυχρονημένο...».
Ένα έθιμο που επικρατούσε στο χωριό, και μας το περιγράφουν οι σημερινοί
κάτοικοι, είναι το παρακάτω : Λίγο πριν γυρίσει ο χρόνος, τα κορίτσια έβαζαν
γλυκά από το σπίτι μέσα σε μία τσάντα, τα οποία τα είχαν φτιάξει τα ίδια,
και αμίλητα τα άφηναν μπροστά στην βρύση του χωριού. Έπειτα κρυβόταν
προσεκτικά, πίσω από την βρύση. Μόλις γύριζε ο χρόνος, έτρεχαν κορίτσια
και αγόρια να πάρουν τα γλυκά. Αν τελικά κατάφερναν να τα πάρει αγόρι,
τότε θα παντρευόταν το κορίτσι που έφτιαξε τα γλυκά τα οποία πήρε το
αγόρι. Διαφορετικά, άμα πήγαινε γυναίκα, δεν θα παντρευόταν τα κορίτσια
που κρύφτηκαν πίσω από την βρύση. Αυτό το έθιμο, ήταν κυρίως
θρακιώτικο.
Οι Πόντιοι του χωριού, είχαν συνήθεια να ντύνονται καρναβάλια την
παραμονή της Πρωτοχρονιάς, και να γυρίζουν τα σπίτια. Με τον τρόπο
αυτόν, έδιωχναν τους καλικάντζαρους από τα σπίτια, για να βρει ο
καινούριος χρόνος τα σπίτια χωρίς καλικάντζαρους.
Η πρώτη Ιανουαρίου είναι Δεσποτική εορτή, καθώς γιορτάζεται η περιτομή
του Χριστού. Την ίδια μέρα, γιορτάζεται και η μνήμη του αγίου Βασιλείου,
τον οποίον η εκκλησία μας τιμά ιδιαίτερα για την αρετή και την την μεγάλη
φιλανθρωπική του δράση.

3. Απόκριες.
Κατά την περίοδο αυτή, τα παιδιά, αλλά και μεγαλύτεροι, ντυνόντουσαν και
διασκέδαζαν καθημερινά. Ωστόσο, το γλέντι κορυφώνονταν την Καθαρά Δευτέρα.
Την ημέρα εκείνη, οι Μικρασιάτες κυρίως του χωριού, μασκαρεύονταν και
αντάλλασαν μεταξύ τους πειράγματα και αθυροστομίες. Τραγουδούσαν διάφορα
αποκριάτικα τραγούδια, και στην πλατεία του χωριού γινόταν πολύ μεγάλο γλέντι.
Οι Μικρασιάτες, μάλιστα, συνήθιζαν να πειράζουν οποιαδήποτε γυναίκα έβλεπαν
στον δρόμο τους, απαγγέλοντάς της στίχους με υπονοούμενα, ακόμα και άσεμνα.
Το έθιμο αυτό, αναβιώνει μέχρι και σήμερα. Ο πολιτιστικός σύλλογος του
Δωματίου, προσφέρει τόσο στους κατοίκους του χωριού, όσο και σε περαστικούς
και φιλοξενούμενους, διάφορα νηστήσιμα φαγητά, στην πλατεία του χωριού.

4. Κινητές εορτές.
Όταν έφτανε η Σαρακοστή του Πάσχα, όλες οι εκδηλώσεις σταματούσαν. Η Μεγάλη
Εβδομάδα είναι η μόνη πένθιμη εβδομάδα του χρόνου, που ακούγονται πένθιμες
θρησκευτικές ακολουθίες. Την Μ. Πέμπτη , βάφουν τα αυγά κόκκινα, ενώ το
ξημέρωμα της Μ. Παρασκευής, για να μην μείνει μόνος ο Εσταυρωμένος στην
εκκλησία, τον διανυκτερεύουν οι γυναίκες κάθε ηλικίας, και φεύγουν τα χαράματα.
Την Μ. Παρασκευή, μετά την αποκαθήλωση -όπως και σήμερα- ,γυναίκες και

παιδιά, περνούν κάτω από τον Επιτάφιο. Ακολουθεί περιφορά Επιταφίου σε όλο το
χωριό. Το Μ. Σάββατο, γίνονται οι τελευταίες προετοιμασίες για την γιορή της
Λαμπρής. Το βράδυ της Ανάστασης, πήγαινε όλη η οικογένεια στην εκκλησία, και
μετά την Ανάσταση, επιστρέφοντας στο σπίτι, πριν μπουν, σχημάτιζαν με τον καπνό
το σχήμα του σταυρού στο κατώφλι τους, για να προστατεύεται η οικογένεια όλον
τον χρόνο από το κακό. Το επίσημο πασχαλινό τραπέζι γινόταν την Κυριακή.

5. Ακίνητες εορτές της Άνοιξης.
Μια από τις πιο λαμπρές γιορτές στα Δωμάτια, είναι η μνήμη του Αγίου
Κωνσταντίνου και της Αγίας Ελένης. Η μέρα αυτή γιορτάζεται ιδιαίτερα στο χωριό.
Τα παλαιότερα χρόνια, άναβαν φωτιές στο «Κυράνι», που είναι ένα γνωστός
«μαχαλάς» στο χωριό. Μαζεύοταν όλοι οι χωρικοί και χόρευαν γύρω από την
φωτιά. Στον χορό έπαιρναν μέρος νέοι, νέες γυναίκες, γέροι, και πολλές φορές
ορισμένοι περνούσαν πάνω από τις φλόγες. Το τραγούδι του Αγίου Κωνσταντίνου
ήταν το παρακάτω : «Ο ΑΪ-Κωνσταντίνος ο μικρός, ο μικροπαντρεμένος, μικρό τον
είχε η μάνα του, μικρό τον εχαϊδέυει, μικρού του ήρθε μύνημα να πάει στο σεφέρι
(στρατό). Στην μάνα του παρήγγειλε, στην μάνα παραγγέλνει. Μάνα μου την
γυναίκα μου καλά να την κοιτάξεις. Μήλος την δίνεις το πρωί, μήλο το μεσημέρι,
και το ηλιοβασίλεμα να στρώνεις να κοιμάται. Και πήδηξε, καβαλήκεψε, το άσπρο
άλογό του...».
Μια άλλη γιορτή είναι η Πρωτομαγιά. Την ημέρα αυτή, συνηθίζονταν να πλέκουν τα
κορίτσια στεφάνια από λουλούδια, λογιών-λογιών που φύτρωναν στον κάμπο. Το
βράδυ αυτό, τα αγόρια έπαιρναν τα στεφάνια και τα κρεμούσαν έξω από την πόρτα
των αγαπημένων τους.

6. Γιορτές του Καλοκαιριού.
14 Σεπτεμβρίου, η ύψωση του Τιμίου Σταυρού. Την γιορτή αυτή, την τιμούν οι
κάτοικοι του Δωματίου, και μάλιστα για τους γεωργούς, θεωρείται η έναρξη της
σποράς.