Τελετουργίες από ΧΡΥΣΟΥΠΟΛΗΣ, Δ. ΝΕΣΤΟΥ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ

ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΪΚΟΎ ΕΟΡΤΟΛΟΓΊΟΥ
ΤΟ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟ (25 ΔΕΚΕΜΒΡΊΟΥ- 5 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ)

Τα διάφορα έθιμα του εορτολογίου, βασικό έθιμο για μας τους Πόντιους, αν
και είναι πολλά, θα αναφέρω ένα που έχουμε εμείς αναβιώσει με τον
σύλλογό μας. Είναι τα «μωμογέρια». Είναι ένα λαϊκό θέατρο, που
διαδραματίζεται στον δρόμο όλη η ιστορία του. Η εξέλιξή του γίνεται στον
δρόμο, στο ύπαιθρο, δεν παίζεται σε κλειστό θέατρο. Είναι ένα απο τα
πάμπολα έθιμα του λαού μου. Είναι ένα έθιμο του ποντιακού πολιτισμού,
που τείνει να εξαφανιστεί δυστυχώς, στα πιο απομακρυσμένα χωριά, και
κάποια από αυτά παρουσιάζονται κάθε Πρωτοχρονιά και τα Φώτα
Έτσι και τις τρεις φορές που παραστήσαμε τα μωμογέρια, τα παραστήσαμε
την Πρωτοχρονιά, ανήμερα της Πρωτοχρονιάς.
Τα μωμογέρια αναγάγονται στην αρχαιότητα. Έχουν ρίζα διονυσιακή και
σατηρίζουν τα διαδραματιζόμενα, τα δρώμενα στην μικρή κοινωνία του
χωριού, ή στην μεγαλύτερη της πόλης. Γίνεται συνήθως, παίζεται, απο
ενήλικες ερασιτέχνες ηθοποιούς, ερασιτέχνες, που διακωμωδούν γενικά την
ζωή του χωριού, μιμούνται δηλαδή. Από εκεί προέρχεται και τ’ όνομα.
Μίμος. Γέροντες που μιμούνται. Μωμογέρια. Και η συμμετοχή, η συμμετοχή
σ’ αυτές τις εκδηλώσεις, ήτανε πάντοτε, πάντοτε συμμετείχε όλο το χωριό,
όλος ο κόσμος του χωριού και ο κόσμος της πόλης. Τα Μωμογέρια
παίζονταν μέχρι και την δεκαετία του 60΄, από ό,τι ξέρω καλά και από
μαρτυρία από προηγούμενο μέλος του συλλόγου μας.
(Χρυσόστομος Χαραλαμίσης)

Ένα έθιμο των Θρακιωτών, που είναι έθιμο των Χριστουγέννων, του
Δωδεκαήμερου, και αναβιώνει μέχρι και σήμερα, είναι το έθιμο της
Καμήλας. Είναι ένα έθιμο της ανατολικής Ρωμυλίας, και γινόταν την
παραμονή των Χριστουγέννων ή της Πρωτοχρονιάς. Δηλαδή, ετοίμαζαν έναν
σκελετό καμήλας με ξύλα, και το ντύνανε με διάφορα δέρματα μέχρι να πάρει
την μορφή καμήλας. Από κάτω μπαίναν δύο νέοι και προχωρούσαν. Καθώς
προχωρούσαν οι δύο νέοι, φαινόταν να προχωράει η καμήλα. Υπήρχε κι ένας
καμηλιέρης, ο οποίος έσερνε την καμήλα, κι από πίσω οι νέοι, που έλεγαν τα
κάλαντα κατά την διάρκεια της πορείας. Προσπαθούσε η καμήλα να ξεφύγει
από τον καμηλιέρη, και ο καμηλιέρης την χτυπούσε με κάποια βέργα που
είχε. Και όλοι μαζί την έσπρωχναν και προσπαθούσαν να την φέρουν στον

ίσιο δρόμο. Είναι συμβολική η παρουσία της καμήλας, γιατί είναι ένα ζώο
υπομονετικό. Ένα ζώο που αντέχει στον πολύ δρόμο, αντέχει στις κακουχίες
γενικά. Σαν σύμβολο χρησιμοποιούσαν την καμήλα, για να δείξουν την
πορεία του ανθρώπου στον χρόνο και μέσα στην ζωή. Δηλαδή την
κακοπάθεια του ζώου, αυτά τα χτυπήματα που δέχεται, συμβολίζουν τις
κακοτυχίες που μπορούν να βρουν έναν άνθρωπο σε όλη την διάρκεια της
ζωής του. Αυτό είναι το έθιμο της καμήλας, το οποίο αναβιώνουν διάφοροι
σύλλογοι, οι θρακικοί, έτσι για να μην ξεχαστεί πλέον, και να υπάρχει. Δεν
έχει όμως πολλά χρόνια που σταμάτησε αυτό το έθιμο, και το θυμούνται
ακόμα αρκετοί, κι έτσι βοηθάν και του νεότερους να το βιώνουν.
Επίσης, ένα άλλο πρωτοχρονιάτικο έθιμο είναι η «σούρβα». Είναι κάλαντα κι
αυτά, πρωτοχρονιάτικα. Ένα κλαδί, λοιπόν, παίρνουν, και δένουν απάνω
διάφορες κλωστές. Είναι ένα κλαδί από δέντρο κρανιάς. Το στολίζουν με
διάφορες κλωστές, πολύχρωμες, και γίνεται, έτσι, «φανταχτερό»
Η κρανιά, επειδή μπουμπουνιάζει νωρίτερα από τα άλλα δέντρα μέσα στον
χειμώνα, συμβολίζει την δροσιά, την νιότη και την δύναμη. Και ξεκινάν,
λοιπόν, και λένε τα κάλαντα. Τα κάλαντα λέγονταν «το σούρβαγμα».
Περνάν, λοιπόν, και λένε τα παρακάτω : « σούρβα, σούρβα, γερό κορμί, γερό
κορμί, γερό σταυρό, σαν ασήμι, σαν κρανιά, και του χρόνου όλοι γεροί και
καλόκαρδοι.» Είναι ευχές, λοιπόν, για γεροσύνη κα πάλι, ευχές που δίνονται
την Πρωτοχρονιά από τους θρακιώτες.