Τελετουργίες από ΚΥΡΙΩΝ, Δ. ΔΟΞΑΤΟΥ, Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ

Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

«Η Σαρακοστή των Χριστουγέννων ή αλλιώς η μικρή σαρακοστή, η οποία είναι λιγότερο αυστηρή από αυτή του Πάσχα, ξεκινάει στις 15 Νοεμβρίου και τελειώνει 25 Δεκεμβρίου στα Χριστούγεννα. Μέχρι και τις 17 Δεκεμβρίου μπορούμε να τρώμε ψάρι. Έτσι λοιπόν και οι Κυργιώτες προσπαθούσαν να την κρατήσουν όσες μέρες μπορούσαν. Εκείνες τις μέρες δεν υπήρχε κάποιο έθιμο που να γινόταν.

Τις μέρες του Δωδεκαημέρου, την παραμονή των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανείων, τα παιδιά έβγαιναν στους δρόμους για να πουν τα κάλαντα. Επειδή όμως τα χρόνια ήταν φτωχικά, οι σπιτονοικοκύρηδες αντί για χρήματα τους έδιναν φουντούκια, καρύδια και φρούτα. Στα σπίτια συνήθιζαν να στολίζουν κλαδιά που έφερναν μαζί με ξύλα απ΄το βουνό, ενώ κάποιοι άλλοι στόλιζαν καράβι. Όσοι είχανε γουρούνι δεν πετούσαν τίποτα. Έτρωγαν το κρέας, έφτιαχναν παστουρμά, λουκάνικα, ενώ ακόμα και τα κόκκαλα τα κρατούσαν για μαγείρεμα. Το γουρούνι βοηθούσε τη φτωχή οικογένεια να περάσει όλο τον υπόλοιπο χειμώνα.

Την ημέρα των Χριστουγέννων κανείς δεν έλειπε από την εκκλησία και όλη ευχόντουσαν «χρόνια πολλά». Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς μόλις άλλαζε ο χρόνος, ο νοικοκύρης του σπιτιού κυρίως στα ποντιακά του σπίτια, σκορπούσε στο δωμάτιο φουντούκια και καρύδια, ενώ σε κάποια άλλα σπίτια έσπαζαν στην είσοδο του σπιτιού ένα ρόδι για πλούτο και αφθονία αγαθών. Επίσης, έδιναν μεγάλη σημασία στο ποιος θα τους κάνει ποδαρικό. Συνήθως αποφάσιζαν από πριν ποιο παιδί κυρίως, προτιμούσαν και το καλούσαν να πάει στο σπίτι.

Την πρωτοχρονιά το μεσημέρι μαζευόταν όλη η οικογένεια γύρω από το γιορτινό τραπέζι και ο νοικοκύρης (μεγαλύτερος) έκοβε τη βασιλόπιτα αφού πρώτα την έστριβε τρεις φορές και τη «σταύρωνε» με το μαχαίρι. Το πρώτο κομμάτι ήταν πάντα του Χριστού και από τα υπόλοιπα έπαιρνε ένα ο καθένας. Όποιος ήταν ο τυχερός και του τύχαινε το φλουρί έπαιρνε και φιλοδώρημα.

Την παραμονή των Φώτων οι Πόντιοι άναβαν στο εικονοστάσι του σπιτιού τους δώδεκα κεριά που συμβόλιζαν το Δωδεκαήμερο, ενώ θεωρούσαν ευλογία να περάσει η αγελάδα μέσα από το σπίτι (σάλα). Επίσης από νωρίς την παραμονή των Φώτων οι νοικοκυρές πήγαιναν στην εκκλησία για να πάρουν αγιασμό. Έρχονταν στο σπίτι και με αυτό ράντιζαν όλος τους χώρους. Βέβαια από το σπίτι περνούσε και ο ιερέας με την «αγιαστούρα» του. Επιπλέον παραμονή Θεοφανείων κρατούσαν αυστηρή νηστεία για να μπορέσουν να πιουν ανήμερα της γιορτής τον Μεγάλο Αγιασμό. Ανήμερα η κατάδυση του τιμίου σταυρού γινόταν στη «βρυσάρα», μια μεγάλη δεξαμενή στο Χιμιτλί (Αγάπη). Νέοι άνδρες βουτούσαν για να πιάσουν το σταυρό κάτι που θεωρούσαν μεγάλη ευλογία.

Το Φεβρουάριο είχαμε στη 1 Φεβρουαρίου τη γιορτή του Αγίου Τρύφωνα, ο οποίος ήταν και είναι βέβαια ο προστάτης των αμπελουργών. Πήγαιναν λοιπόν όλοι οι πιστοί στην εκκλησία, έπαιρναν αγιασμό και τον έριχναν στα χωράφια να ευλογηθούν. Στις 2 του μηνός είχαμε τη γιορτή της Υπαπαντής, ενώ στις 3 Φεβρουαρίου είναι του Αγίου Συμεών όπου οι εγκυμονούσες εκείνες τις ημέρες έπρεπε να προσέχουν να μη κόψουν με ψαλίδι ή κάποιο άλλο αιχμηρό αντικείμενο, γιατί πίστευαν ότι το παιδί θα γεννηθεί με σημάδι. Επιπλέον στις 10 Φεβρουαρίου είχαμε τη γιορτή του Αγίου Χαραλάμπους και στις 11 του Αγίου Βλασίου όπου δεν γινόταν κάποια πανήγυρης απλά τελούνταν η καθιερωμένη θεία λειτουργία.

Μέσα στο Φλεβάρη βέβαια είχαμε και τις αποκριές όπου για τους Κυργιώτες ήταν μια ξεχωριστή γιορτή. Άνδρες και γυναίκες γυρνούσαν μασκαρεμένοι από σπίτι σε σπίτι, χόρευαν με τη συνοδεία τσαμπούνας και τραγουδούσαν τα περίφημα αποκριάτικα τολμηρά στιχάκια μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες. Σε αυτά τα γλέντια που γινόταν σε κλειστούς και ανοιχτούς χώρους. Τον πρώτο λόγο τον είχαν συνήθως οι Σωκιανίδες που έφεραν από την πατρίδα τους τα ήθη και τα έθιμα του καρναβαλιού. Το πιο συνηθισμένο έθιμο της αποκριάς ήταν το έθιμο της αρκούδας. Την «Αρκούδα» την παρίστανε ένα άτομο που ντυνόταν δέρματα ζώου με τρίχωμα. Ο αρκουδιάρης σέρνοντας την αρκούδα με σκοινί από το λαιμό την περιέφερε στην πλατεία και στους δρόμους. Με το παίξιμο του ντεφιού του ο αρκούδος χόρευε με επιδεξιότητα αρκουδιάρικους χορούς μιμούμενος την αληθινή αρκούδα, ενώ τριγύρω ο κόσμος έβλεπε και χειροκροτούσε. Οι αποκριές τελείωναν την Καθαρά Δευτέρα με το πέταγμα του χαρταετού. Εκείνη την ημέρα λοιπόν τα παιδιά ξεχύνονταν στα αλώνια για να πετάξουν τον χαρταετό. Ήταν μια μεγάλη αλάνα την οποία την είχαν βαφτίσει «αλώνια» γιατί εκεί αλώνιζαν τα σιτάρια. Βρισκόταν σε ύψωμα για αυτό και ήταν και ιδανικός χώρος για το πέταγμα του χαρταετού. Το τρελό πανηγύρι κρατούσε μέχρι το βράδυ και συνεχιζόταν και τις επόμενες μέρες όσο ο καιρός το επέτρεπε.

Οδεύοντας προς το Πάσχα, ξεκινάει η νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής. Όλες οι οικογένειες λοιπόν, όπως και τώρα έτσι και τότε προσπαθούσαν να κρατήσουν να κρατήσουν όσο μπορούσαν τη νηστεία. Την πρώτη εβδομάδα των νηστειών κρατούσαν επί τρεις μέρες νηστεία και το απόγευμα της τρίτης μέρας έπαιρναν το αντίδωρο από την εκκλησία. Σε πολλά σπίτια συνήθιζαν να κρεμάνε ένα κρεμμύδι με εφτά φτερά τα οποία συμβόλιζαν τις εφτά εβδομάδες της νηστείας και κάθε εβδομάδα έβγαζαν και ένα φτερό. Αυτό το έδειχναν στα παιδιά για να φοβούνται και να μην καταλύουν τη νηστεία.

Φτάνοντας στη Μεγάλη Εβδομάδα, ξεκινούσε η προετοιμασία για τη γιορτή του Πάσχα. Τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ μετά το τέλος της θείας λειτουργίας μαζεύονταν γυναίκες και παιδιά φέρνοντας η κάθε μία ότι λουλούδι μπορούσε από τον  κήπο της και ψέλνοντας μέχρι το πρωί, στολίζανε τον επιτάφιο προσπαθώντας να τον κάνουν όσο πιο όμορφο γίνεται. Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής μετά την περιφορά του επιτάφιου μαζεύονταν στην κεντρική πλατεία όλοι οι επιτάφιοι από όλους τους μαχαλάδες και ο κόσμος κουβέντιαζε για το ποιος ήταν ο πιο ωραίος. Επίσης τη Μεγάλη Πέμπτη οι οικογένειες έβαφαν τα κόκκινα αυγά και άναβαν τους φούρνους για να ετοιμάσουν τα κουλούρια και τα τσουρέκια για την ημέρα του Πάσχα. Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου όλες οι οικογένειες πηγαίνανε στην εκκλησία για να πάρουν το Άγιο Φως κι έπειτα μαζευόταν όλη η οικογένεια στο σπίτι για να πάνε τη μαγειρίτσα και να τσουγκρίσουν τα κόκκινα αυγά. Την Κυριακή του Πάσχα από νωρίς το πρωί πηγαίνανε στην εκκλησία για να ακούσουν τις χαρμόσυνες ψαλμωδίες αλλά και για να πάρουν από τον ιερέα το διαβασμένο κόκκινο αυγό. Έπειτα μαζεύονταν όλοι μαζί στο σπίτι για να φάνε.

Μπαίνοντας η άνοιξη, πέρα από τη μεγάλη εορτή του Πάσχα, στις 25 Μαρτίου γιορτάζαμε και τότε την εθνική μας εορτή, αλλά και τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Ανήμερα λοιπόν το πρωί, τελούνταν θεία λειτουργία στο εκκλησάκι της Θεοτόκου στο Βαθύσπηλο και έπειτα ακολουθούσε παρέλαση των σχολείων αλλά και της φιλαρμονικής. Παραμονή της εορτής, γινόταν περιφορά της εικόνας στο εκκλησάκι. Έπειτα στις 23 Απριλίου γιόρταζαν αλλά και γιορτάζεται ακόμα ο Άγιος Γεώργιος όπου εάν πέσει μέσα στη σαρακοστή γιορτάζεται τη δεύτερη μέρα του Πάσχα. Εκείνη την ημέρα πανηγυρίζει το εκκλησάκι που έχτισαν οι πρόσφυγες προς τιμήν του Αγίου Γεωργίου του Κελεμπεσιώτη έξω από το χωριό όπου και φτιάχνεται το πατροπαράδοτο κεσκέκ. Στις 21 Μαΐου γιορτάζουμε τον Άγιο Κωνσταντίνο και την Αγία Ελένη. Εκείνη την ημέρα τελούνταν αλλά και τελείται ακόμα λειτουργία στο εκκλησάκι των Ταξιαρχών που χτίστηκε από τους Πόντιους στο συνοικισμό της Αγάπης το 1950. Σαράντα μέρες μετά το Πάσχα που ήταν της Αναλήψεως γιορτάζει η εκκλησία στο συνοικισμό Υψηλόν (Χασαπλί), ενώ το Σάββατο πριν την Πεντηκοστή που ήταν το ψυχοσάββατο όλες οι νοικοκυρές έφτιαχναν κόλλυβα και τα πηγαίναμε από το βράδυ στην εκκλησία καθώς ανήμερα της εορτής γινόταν λειτουργία στο εκκλησάκι, στα μνήματα.

Μπαίνοντας στο καλοκαίρι φτάνει η γιορτή της Αγίας Μακρίνας στις 19 Ιουλίου. Οι Καππαδόκες πρόσφυγες που ήρθαν από τη Μ.Ασία τιμούσαν ιδιαίτερα την Αγία Μακρίνα (αδελφή του Μεγάλου Βασιλείου). Έτσι έφτιαξαν στα Κύργια ένα μικρό ναό όμοιο με το ναό της Αγίας στη Μ.Ασία όπου και πραγματοποιείται από τότε και κάθε χρόνο εκείνη την ημέρα λειτουργία. Έπειτα στις 15 Αυγούστου, που είναι μια μεγάλη γιορτή πραγματοποιείται κανονικά θεία λειτουργία στην κεντρική εκκλησία.

Το φθινόπωρο τώρα, στις 8 Σεπτεμβρίου που είναι τα γενέθλια της Θεοτόκου πανηγύριζε ο ιερός ναός της γειτονιάς του Ευρυπέδου τιμούσαν πολύ την Παναγία οι πρόσφυγες στις πατρίδες τους, πώς να μην την τιμούσαν και στη νέα τους πατρίδα; Στις 26 Οκτωβρίου είχαμε τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου όπου πανηγύριζε ο ναός του Αγ. Δημητρίου στο κέντρο του χωριού (Οργαντζί). Ο ναός αυτός ήταν τούρκικο τζαμί που μετατράπηκε σε ναό λόγω έλλειψης οικονομικών πόρων. Εκείνη την ημέρα μαζευόταν πολύς κόσμος.

Τέλος, στις 21 Νοεμβρίου που είναι τα εισόδια της Θεοτόκου, πολλοί Κυργιώτες ξεκινούσαν με τα πόδια εξαιτίας της έλλειψης αυτοκινητοδρόμου για να πάνε στο εκκλησάκι της Παναγίας που ήταν έξω από το χωριό για να πάρουν την ευλογία της».

(ιερέας Θεόδωρος Κορυφίδης)