Τελετουργίες από ΔΡΑΜΑΣ, Δ. ΔΡΑΜΑΣ, Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ

Πρόλογος

Την επιτόπια αυτή έρευνα την πραγματοποίησα στις 22 Δεκεμβρίου του 2010 ημέρα Τετάρτη στο νομό Δράμας. Πληροφορητές τη εργασίας μου είναι ο πατέρας μου Ευστάιος Λουκάς, η μητέρα μου Φωτεινή Τσιντζόγλου Λουκά, η γιαγιά μου Ελένη Κέρα Λουκά, φιλικά πρόσωπα και η δημόσια κεντρική βιβλιοθήκη Δράμας.

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

Α) Η Σαρακοστή πριν τα Χριστούγεννα

Πριν φτάσει η γιορτή των Χριστουγέννων οι γυναίκες στόλιζαν το σπίτι με χριστουγεννιάτικα στολίδια που έφτιαχναν μόνες τους. Το χριστουγεννιάτικο δέντρο το έκοβαν οι άντρες και το έδιναν στις γυναίκες για να το στολίσουν. Μες τις γιορτές οι γυναίκες έφτιαχναν μελομακάρονα, κουραμπιέδες, μπακλαβά, κανταΐφι, χαλβά και πολλά άλλα. Μια μέρα πριν τα Χριστούγεννα τα παιδιά έβγαιναν στους δρόμους και έψελναν τα κάλαντα και για ανταμοιβή τα δίνανε καρύδια, γλυκά και καραμέλες.

Β) Το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου – 5 Ιανουαρίου)

Την ημέρα των Χριστουγέννων όλοι φορούσαν τα καλά τους και βοηθούσαν στο στρώσιμο του τραπεζιού. Την ημέρα των Χριστουγέννων μαγείρευαν άφθονο κρέας και γαλοπούλα. Οι επισκέπτες της ημέρας αυτής έτρωγαν και έπιναν μαζί με την οικογένεια του σπιτιού. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, έβγαιναν τα παιδιά και έλεγαν τα κάλαντα και μετά το πέρας της μέρας το βράδυ μαζεύονταν στο σπίτι όλοι οικογενειακώς και έκοβαν τη βασιλόπιτα. Την κοπή την έκανε ο μεγαλύτερος της οικογένειας ο οποίος έκοβε αρχικά τρία κομμάτια, ένα για τον Χριστό και την Παναγία, ένα για τα χωράφια και ένα για το σπίτι. Αυτός που κέρδιζε το φλουρί έμπαινε στο σπίτι συγγενών με το δεξί πόδι για να πάει καλά η χρονιά τους. Άνοιγαν τα δώρα τους και λέγανε χρόνια πολλά αναμεταξύ τους.

Γ) Γιορτές Φεβρουαρίου

Μία του Φεβρουαρίου γιορτάζουν τον Τρύφων, πέντε την Αγαθή, επτά την Παρθενία, οκτώ τον Ζαχαρία και εννέα τον Νικηφόρο, δέκα τον Χαράλαμπο, ένδεκα τον Βλάση και δώδεκα τον Μελέτιο, δεκαπέντε τον Ευσέβιο, δεκαοκτώ τον Αγαπητό, δεκαεννέα τη Φιλοθέη και είκοσι τρεις τον Πολύκαρπο. Στις δεκατέσσερις Φεβρουαρίου γιορτάζουν τον Βαλεντίνο και την Βαλεντίνη. Έχουν τη μέρα αυτή για τους ερωτευμένους και τα ζευγάρια.

Δ) Απόκριες

Την ημέρα της αποκριάς τόσο οι μικροί όσο και οι μεγάλοι ντύνονταν καρναβάλια και γύριζαν στα σπίτια των κατοίκων. Οι στολές τους ήταν χειροποίητες από κουρελούδες και πανιά, αν και τους αναγνώριζαν πολύ εύκολα γιατί δεν είχαν ούτε μάσκες, ούτε περούκες. Οι νοικοκυρές των σπιτιών τους κερνούσαν γλυκίσματα και κέικ. 

Ε) Κινητές εορτές

Τη Σαρακοστή του Πάσχα έκαναν νηστεία προς τιμήν του Πάσχα και την Ανάσταση του Κυρίου. Τη Μεγάλη Πέμπτη οι γυναίκες έβαφαν τα αυγά τους σε κόκκινο χρώμα. Επειδή τότε δεν είχαν βαφές έβραζαν τα αυγά σε ζουμιά από φύλλα κρεμμυδιού με κόκκινο λάχανο και παντζάρια. Τη Μεγάλη Πέμπτη οι γυναίκες ξενυχτούσαν στην εκκλησία και ετοίμαζαν τον επιτάφιο για να μπορέσουν την άλλη μέρα οι κάτοικοι να προσκυνήσουν τον επιτάφιο. Μετά γινόταν η περιφορά του επιταφίου με πομπή και μεσάνυχτα η Ανάσταση όπου οι πιστοί μαζεύονταν στην εκκλησία και άκουγαν το «Χριστός Ανέστη». Άναβαν τα κεριά και τσούγκριζαν τα αυγά τους. 

Ένα μέλος από κάθε οικογένεια κρατούσε αναμμένο το κερί του για να πάει το Άγιο Φως στο σπίτι. Στο κατώφλι του σπιτιού σταύρωναν τρεις φορές την πόρτα από το επάνω τοίχος και ανάβανε το καντήλι του σπιτιού με το Άγιο Φως. Στο εικονοστάσι άφηναν λουλούδια από τον επιτάφιο και καθόντουσαν όλοι μαζί και έτρωγαν μαγειρίτσα. Την Κυριακή όλοι έτρωγαν και έπιναν κρασί στις αυλές τους, σούβλιζαν αρνί και χορεύανε ποντιακούς και παραδοσιακούς χορούς.