Τοπικές ενδυμασίες από ΞΥΛΑΓΑΝΗΣ, Δ. ΜΑΡΩΝΕΙΑΣ-ΣΑΠΩΝ, Π.Ε. ΡΟΔΟΠΗΣ

Όνομα: Ειρήνη Αρβανιτίδου

Μ.Γ ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ

Λαογραφία

Χωριό: Ξυλαγανή Κομοτηνής, νομού Ροδόπης

Ένδυση

Οι άνδρες φορούσαν πουκάμισα με κεντημένη τραχηλιά και οι γυναίκες κεντητά μανίκια και ποδόγυρο. Στο κρύο φορούσαμε ντουλαπιασμένα πατούρια. Ήταν χοντρό τσόχινο πανωφόρι. 

Β) Ένδυση, υπόδεση, κόμμωση και καλλωπισμός

Εκείνα τα χρόνια όλες οι γυναίκες, μεγάλες και μικρές φορούσαν, την τσούκνα. Τώρα, βέβαια, είναι η παραδοσιακή φορεσιά του χωριού μας. Η τσούκνα χρονολογείται το 1925. Η στολή αυτή αποτελείται από πουκάμισο που είναι πυκνό βαμβακερό υφαντό δίχρωμο. Από τη μέση και πάνω είναι η μπλε ή γαλάζια – και από τη μέση και κάτω είναι άσπρο με ποδόγυρο που έχει διάφορα σχέδια, λουλούδια και φρούτα, που το καθένα τους χωρίζεται από τα μεσιανά. 

Το μανίκι στο πουκάμισο από μπροστά ενώνεται με τη μερτζά, είναι μια δαντέλα- αζούρ που γίνεται με το βελονάκι και είναι πορτοκαλί. Στην άκρη του μανικιού υπάρχουν κεντημένα μπουμπούκια και στριφώνεται με μια μπιμπίλα στο χρώμα της μέρτζας.  

Η τσούκνα είναι αμάνικο ολόμαλλο φόρεμα. Είναι πιο κοντό από το πουκάμισο για να φαίνεται ο ποδόγυρος με το κέντημα και τις μπέλκες.

Υπάρχει επίσης ο κόρφος, που είναι κεντημένος με μετάξι που το στρίβουν και με διάφορα σχέδια. Στις νιές είτε παντρεμένες είτε όχι υπάρχουν ζωηρά χρώματα ενώ στις γριές υπάρχουν σκούρα χρώματα. 

Στη μέση δένεται η ποδιά, ολόμαλλη φτιαγμένη στον αργαλειό και έχει δυο μπλαζντέρια, κίτρινα λουριά. Λέγονταν πιτσίρκα και τα σχήματα της ήταν σε γλώσσες. Και πάλι στις νέες κοπέλες είχε ζωηρά χρώματα και στις γριές σκούρα χρώματα.

Στην μέση ακόμη φορούσαν και το ζωνάρι. Ήταν ολόμαλλο και είχε πολλά χρώματα. Έφτανε τα δυο μέτρα και τυλίγονταν με σταύρωμα. 

Στο κεφάλι φορούσαν το φέσι. Το στερέωναν με ένα σταμπωτό λαχούρι τυλίγονταν το. Υπήρχε ακόμη ένα που με πιάστρες το στερέωναν και τ΄αφηναν να πέφτει στον ώμο. Ύστερα κεντούσαν στη μπάπκα 5 φλουριά και μ΄αυτά στόλιζαν το μέτωπο.

Τέλος στα πόδια φορούσαν άσπρες κάλτσες και μαύρο λουστρίν παπούτσι οι νέες γυναίκες. Από την άλλη οι ηλικιωμένες φορούσαν μαύρη κάλτσα και παπούτσι απλό.