Τελετουργίες από Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ, Δ. ΚΑΒΑΛΑΣ, ΚΑΒΑΛΑΣ
Μάθημα: θεωρητικά Ζητήματα Λαογραφίας Του Παρευξείνιου Χώρου
Διδάσκων: Αθηνά Μαχά -Μπιζούμη
Τόπος: Καβάλα
Ονοματεπώνυμο: Αναστασία Κουτούπη
Εξάμηνο: Α
Κομοτηνή 2019-2020
Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
Κα. Ασπασία: Πριν από τα Χριστούγεννα προετοιμαζόμασταν με νηστεία ώστε να είμαστε έτοιμοι να κοινωνήσουμε. Ανήμερα πολύ πρωί πηγαίναμε, κοινωνούσαμε και μετά πηγαίναμε σπίτι για να ετοιμάσουμε το γιορτινό τραπέζι. Μαζευόμασταν όλοι οι συγγενείς και ανταλλάζαμε ευχές. Τις επόμενες ημέρες όλες οι δουλειές περνούσαν από τα χέρια της μητέρας μου καθώς έπρεπε να ετοιμάσει τα πρωτοχρονιάτικα τσουρέκια- βασιλόπιτες, κουλούρια, πίτες και γλυκά. Οι ποσότητες ήταν μεγάλες γιατί μοίραζε συνήθως σε συγγενείς και φίλους. Η αγαπημένη μου γιορτή ήταν η Παραμονή της Πρωτοχρονιάς γιατί ξεκινούσαμε από πολύ πρωί να λέμε τα κάλαντα. Τρέχαμε στις γειτονιές και τα λέγαμε από πόρτα σε πόρτα και αντί για χρήματα μας έδιναν φρούτα ή χαρούπια. Πολύ σπάνια μας έδιναν χρήματα αλλά η χαρά μας ήταν τόσο μεγάλη που δεν μας πείραζε αυτό. Το βράδυ ,την Παραμονή της Πρωτοχρονιάς , λίγα λεπτά πριν την αλλαγή του χρόνου σβήναμε το φως για ένα, δύο λεπτά και το ξανανάβαμε μόλις γίνονταν δώδεκα για να υποδεχτούμε τον καινούριο χρόνο. Αμέσως μετά σπάζαμε το πατροπαράδοτο ρόδι μπροστά από την εξώπορτα για να έχουμε ευημερία και πλούτο στο σπίτι. Αμέσως μετά ο πατέρας του σπιτιού σταύρωνε τη βασιλόπιτα και την έκοβε σε κομμάτια και αυτός που έβρισκε το φλουρί ήταν ο τυχερός της χρονιάς. Την επόμενη μέρα δεν πηγαίναμε επισκέψεις ούτε δεχόμασταν γιατί όποιος έμπαινε, αυτός θα ήταν το γούρι ή και το αντίθετο. Την ημέρα των Φώτων πηγαίναμε εκκλησία, κατόπιν ο παπάς έβγαινε με τον κόσμο στο λιμάνι όπου εκεί έριχνε το σταυρό. Έπεφταν πολλοί νέοι και όποιος έπιανε το σταυρό ήταν ο ευλογημένος της χρονιάς. Τις αποκριές ξεχύνονταν στους δρόμους ο κόσμος ντυμένος καρναβάλι. Περνούσαν υπέροχες στιγμές και διασκέδαζαν ρίχνοντας ο ένας στον άλλο σερπαντίνες και κομφετί. Κάναμε πάρτι στα σπίτια και θυμάμαι περνούσαμε πολύ ευχάριστα. Τελευταία Κυριακή καίγαμε τον καρνάβαλο όποτε έκλεινε και το τριώδιο. Την Καθαρά Δευτέρα τα παιδιά πετούσαν τον χαρταετό τον οποίο οι περισσότεροι τον έφτιαχναν μόνοι τους. Τρώγαμε νηστήσιμα όπως φασόλια, ελιές, λαγάνες, χαλβά κτλ. Σαράντα ημέρες πριν το Πάσχα ξεκινούσε την νηστεία και ειδικά την Μεγάλη εβδομάδα των Παθών πολλοί δεν έτρωγαν ούτε λάδι. Πολύ συγκινητικές μεγάλες στιγμές οι οποίες έχουν αφήσει γλυκά σημάδια στις αναμνήσεις μου, πηγαίνοντας στην εκκλησία και ακούγοντας τη λειτουργία τη Μεγάλη Παρασκευή, την περιφορά της εικόνας του επιταφίου και την αντάμωση όλων των κοντινών εκκλησιών στην κεντρική πλατεία. Ξέχασα να αναφέρω προηγουμένως ότι τη Μεγάλη Πέμπτη το πρωί βάζαμε κόκκινο πανί στην αυλή και βάφαμε κόκκινα τα πασχαλινά αυγά. Επίσης, ζυμώναμε τα τσουρέκια, η μητέρα μου τα έκανε συνήθως πλεξούδες και έβαζε στη μέση κόκκινο αυγό. Το Μεγάλο Σάββατο στην εκκλησία για να παρακολουθήσουμε το μεγαλείο της Ανάστασης του Κυρίου, κρατώντας στο χέρι τις λαμπάδες για να πάρουμε το Άγιο Φως. Μετά το Χριστός Ανέστη ακολουθούσε το σπάσιμο των αυγών και οι ευχές μεταξύ συγγενών και φίλων. Έπειτα πηγαίναμε σπίτι και τρώγαμε την παραδοσιακή μαγειρίτσα. Την Κυριακή του Πάσχα μαζευόμασταν όλοι μαζί και ψήναμε αρνάκι και κοκορέτσι στην σούβλα. Καθόμασταν όλοι στο πασχαλινό τραπέζι χαρούμενοι και ευτυχισμένοι για την Ανάσταση του Κυρίου. Την Πρωτομαγιά κρεμούσαμε στη πόρτα του σπιτιού μας ένα στεφάνι που ήταν φτιαγμένο από λουλούδια. Την 25η Μαρτίου έχουμε διπλή γιορτή τον ευαγγελισμό της Θεοτόκου και την απελευθέρωση μας από τους Τούρκους. Γιορτάζουμε την ημέρα αυτή κάνοντας παρέλαση τιμώντας την Παναγιά μας και την πατρίδα μας. Στις 29 Ιουνίου γιορτάζουμε την τοπική γιορτή της Καβάλας των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου παρακολουθώντας την περιφορά της εικόνας. Επόμενη μεγάλη γιορτή της Χριστιανοσύνης είναι στης 15 Αυγούστου της Παναγίας της Μεγαλόχαρης, γιορτάζουμε όλοι νηστεύοντας πάλι και πηγαίνοντας στην εκκλησία.
Κα Ιωάννα: Τη μεγάλη αυτή γιορτή των Χριστουγέννων τη τιμούσαμε με μεγάλη ευλάβεια. Πριν ακόμη ξημερώσει πηγαίναμε με τους γονείς μας εκκλησία για να κοινωνήσουμε . Μετά τη Θεία Λειτουργία πηγαίναμε σπίτι όπου θα ετοιμάζαμε το χριστουγεννιάτικο τραπέζι το οποίο ήταν γεμάτο πάντα με εκλεκτά φαγητά, ψητά και πίτες από τη μητέρα μου. Στο σαλόνι πάντα φάνταζε επιβλητικό το χριστουγεννιάτικο δέντρο που ήταν γεμάτο με μπάλες και στην κορυφή ένα φωτεινό αστέρι. Παραμονή Πρωτοχρονιάς θυμάμαι λέγαμε τα κάλαντα στις γειτονιές όπου σπάνια βέβαια μας δίνανε λεφτά, οι περισσότεροι μας κερνούσαν χαρούπια και κεράσματα. Το βράδυ μαζευόμασταν όλη η οικογένεια. Λίγα λεπτά πριν την αλλαγή του έτους κλείναμε τα φώτα και με το που έμπαινε ο νέος χρόνος τα ανάβαμε πάλι, αγκαλιαζόμασταν και ευχόμασταν να έχουμε καλή χρονιά. Πάντα σπάγαμε το ρόδι για να μας φέρει καλοτυχία και αφθονία η νέα χρονιά. Ακολουθούσαν τα Φώτα και πηγαίναμε εκκλησία και μετά στο λιμάνι όπου έριχνε ο παπάς τον σταυρό για να αγιαστούν τα νερά. Συνήθως έπεφταν παλικάρια και αυτός που έπιανε τον σταυρό είχε την ευλογία του Θεού και μια καλότυχη χρονιά. Την επόμενη μέρα ακολουθούσε το ξεστόλισμα του δέντρου. Ακολουθούσαν τα καρναβάλια. Ήταν πάντα μια αγαπημένη γιορτή στις παιδικές μνήμες. Ντυνόμασταν καρναβάλια και πηγαίναμε επισκέψεις σε συγγενείς και φίλους όπου κάναμε γλέντια με χορούς και τραγούδια. Την τελευταία Κυριακή της αποκριάς καίγαμε τον καρνάβαλο και την επόμενη μέρα η καθαρά Δευτέρα σήμαινε την αρχή της Σαρακοστής. Το πρωί της καθαράς Δευτέρας ετοιμάζαμε ένα καλάθι με νηστήσιμα όπως χαλβά, ταραμά, λαγάνα, φασολάδα, τουρσί και πηγαίναμε στα χωράφια για να πετάξουμε τον χαρταετό. Οι επόμενες μέρες που ακολουθούσαν ήταν οι μέρες της Σαρακοστής δηλαδή νηστεία για σαράντα ημέρες μέχρι που έφθανε η Μεγάλη εβδομάδα των Παθών. Μέρες με βαθιά θρησκευτική κατάνυξη και ευλάβεια για όλους μας. Πηγαίναμε στην εκκλησία τη Μεγάλη Τετάρτη για να ακούσουμε το τροπάριο της Κασσιανής. Την Μεγάλη Πέμπτη από το πρωί η μαμά ετοίμαζε τα τσουρέκια, τα κουλούρια και την βοηθούσαμε στο βάψιμο των αυγών, κόκκινα πάντα που συμβόλιζαν το αίμα του Χριστού. Επίσης την ημέρα αυτή απαγορεύεται να πιάσουμε μαχαίρια και ψαλίδια γιατί συμβόλιζαν τα καρφιά που σταύρωσαν τον Χριστό. Δεν τρώμε ούτε λάδι ως ένδειξη πένθους. Το βράδυ πηγαίνουμε στην εκκλησία να ακούσουμε τα δώδεκα ευαγγέλια, και να νιώσουμε τη σταύρωση, το θείο δράμα του Χριστού και την ταφή του. Την Μεγάλη Παρασκευή από το πρωί πηγαίνουμε στην εκκλησία κρατώντας λουλούδια όλοι και τα νεαρά κορίτσια στολίζουν με αυτά τον επιτάφιο και ευωδιάζει όλη η εκκλησία. Έπειτα με τα κεράκια μας πηγαίνουμε στην εκκλησία για την περιφορά του επιταφίου. Το Μεγάλο Σάββατο το πρωί κοινωνούσαμε και προετοιμαζόμασταν για την Ανάσταση του Κυρίου. Αργά το βράδυ πηγαίναμε στην εκκλησία να γιορτάσουμε την Ανάσταση υμνώντας το Χριστός Ανέστη εκ νεκρών, ανάβοντας τις λαμπάδες μας που ήταν το δώρο του νονού πάντα και τσουγκρίζαμε τα κόκκινα αυγά. Μετά πηγαίναμε σπίτι και τρώγαμε τη μαγειρίτσα. Την Κυριακή του Πάσχα που είναι και η μεγαλύτερη γιορτή της χριστιανοσύνης σήμαινε μέρα χαράς και είχαμε πάντα γλέντι. Από νωρίς το πρωί ανοίγαμε τον λάκκο έξω στην αυλή και φτιάχνουμε τα κάρβουνα για να ψήσουμε το αρνί μας και το κοκορέτσι. Στις 29 Ιουνίου γιορτάζουμε την τοπική γιορτή της πόλης μας των μεγάλων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου που είναι αργία. Τον Δεκαπενταύγουστο έχουμε την γιορτή της Παναγίας