Τελετουργίες από ΠΡΩΤΟΚΚΛΗΣΙΟΥ, Δ. ΣΟΥΦΛΙΟΥ, Π.Ε. ΕΒΡΟΥ

Τον έπλεναν τον νεκρό, του βάζανε ρούχα καθαρά και τον βάζανε μέσα στο φέρετρο. Μετά το πένθος για τον νεκρό κρατάει και ένα χρόνο. Πρώτα κάνανε τα εννιάμερα, μετά ήταν τα σαράντα, μετά τρεις μήνες και ύστερα κάθε χρόνο. Για τρία χρόνια πενθείς τον νεκρό. Σε κάθε μνημόσυνο οι συγγενείς φτιάχνουν το σιτάρι, το μοίραζαν στο κόσμο. Μετά μαζεύονταν όλοι σε ένα σπίτι από τους συγγενείς, έπιναν καφέ και έτρωγαν. Αφού θάψεις ένα νεκρό, μετά από έξι χρόνια μπορείς να τον βγάλεις και να βάλεις άλλον. Όμως, εάν είναι συγγενείς μπορείς να τον βάλεις μαζί με τον άλλον, δηλαδή χωρίς να βγάλεις τον προηγούμενο. Παλιά όμως είχε πολύ χώρο στο νεκροταφείο, γιατί δεν πέθαιναν τόσο συχνά όπως τώρα.

(Παυλίδου Βασιλική, 73 ετών

Παυλίδου Ελένη, 46 ετών)

Πνευματικός Βίος

Α. Θρησκεία

Πολλές φορές κάναμε τάματα. Όταν κάποιος είναι άρρωστος πήγαινε στην εκκλησία. Βγάζει τον σταυρό του και προσκυνάει την εικόνα του Χριστού για να τον βοηθήσει. Πολύ παλιά την εκκλησία του χωριού την είχαν κάψει οι Βούλγαροι και σήμερα ακόμη φαίνονται τα καμένα ξύλα. Γενικά απλά πηγαίναμε κάθε πρωί στην εκκλησία.

(Παυλίδου Βασιλική, 73 ετών)

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

Α) Σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα 

Αυτή τη Σαρακοστή τρώνε το ψάρι μέχρι τις 18 Δεκεμβρίου. Από τις 18 και μετά δεν τρώνε ούτε το ψάρι γιατί νηστεύουν. Όταν έρθει η μέρα των Χριστουγέννων πηγαίναμε στην εκκλησία και όσοι νηστεύουμε παίρνουμε την θεία κοινωνία.

Β) Το Δωδεκαήμερο (25/12-5/1)

Τα Χριστούγεννα παλιά σφάζανε τα γουρούνια. Κάναμε καβουρμά δικό μας. Εκείνο το λίπος που βγάζαμε από το κρέας, παλιά το τρώγαμε στο φαγητό, το βάζαμε πάνω στο ψωμί όπως το μέλι. Πολύ παλιά δεν είχαμε ψυγεία για να βάζουμε τα κρέατα κι έτσι τα αλατίζαμε με το αλάτι σε ένα κασόνι μέσα και τα είχαμε να τα τρώμε πολύ καιρό. Κάναμε λουκάνικα και τα κρεμούσαμε πάνω σε ένα κοντάρι και τα είχαμε ως το Πάσχα. Όταν ερχόταν η μέρα πηγαίναμε στην εκκλησία. Την Πρωτοχρονιά κάναμε τυρόπιτα και βάζαμε μέσα ένα νόμισμα, ένα τσακνάκι από τα κουκούλια και ένα κομμάτι από το σιτάρι που θερίζαμε. Όποιος κέρδιζε το φλουρί λέγαμε ότι θα είναι τυχερός, αλλά αν ήταν ελεύθερος λέγαμε ότι θα αρραβωνιαστεί, γενικά ήταν για καλό. Μετά άλλαζε ο χρόνος, κόβαμε την βασιλόπιτα και κάποιοι έπαιζαν χαρτιά. 

Γ) Απόκριες

Στο χωριό τις Απόκριες έχουμε ένα έθιμο του Μπέη. Μπέης ήταν ένας άντρας με κάποιο αξίωμα, σαν ένας σουλτάνος. Είναι ένα έθιμο όπου ο Μπέης είναι ο τούρκος κι εμείς τον σατιρίζουμε. Το πρωί της Καθαράς Δευτέρας μαζεύονταν τα μέλη που θα συμμετέχουν στο σπίτι του Μπέη. Αυτός που παρίστανε τον Μπέη φορούσε γούνα, φέσι από πάνω (καπέλο) και τα ρούχα του. Τον έβαζαν σε ένα κάρο να κάτσει κι από κάτω του έβαζαν μια βελέτζα για να κάτσει. Μετά ήταν τέσσερα παλικάρια που έκανα τα βόδια και τραβούσαν το κάρο με τα χέρια. Επίσης, αυτοί που έκανα τα βόδια είχαν στο κεφάλι τους κάτι σαν κέρατα και φορούσαν όλοι τα ίδια ρούχα. Μετά ήταν ένας ντυμένος κριτής και μάζευε τα ρεβεσεδια, τα χρήματα δηλαδή που έδιναν για τον Μπέη. Ένας άνδρας πάντα ήταν ντυμένος κατσιβέλα, αυτός πήγαινε στις φωλιές και μάζευε κότες και αυγά. Ήταν και ένας αστυνομικός άνδρας άλλα έκανε πως ήταν γυναίκα και έκοβε κλήση σε όποιο αμάξι περνούσε, μετά έπρεπε να πληρώσει. Βέβαια όλα τα λεφτά που μάζευαν πήγαιναν στο σύλλογο του χωριού. Αυτά ήταν τα μέλη και υπήρχαν κι άλλοι πολλοί που χόρευαν μπροστά στο Μπέη. Πήγαιναν σε κάθε σπίτι του χωριού και ο Μπέης είχε ένα κουβά με σιτάρι, το σκόρπιζε και έλεγε <<άντε καλά μπερεκέτια>>, δηλαδή να πάει καλά η χρονιά. Από σπίτι σε σπίτι που πήγαιναν οι οικοδεσπότες τους κερνούσαν ούζο, λουκούμια και ελιές. Γιατί εκείνη την ημέρα ήταν νηστεία δεν έτρωγαν το κρέας, άλλοι έβαζαν αυγά, ότι είχε ο καθένας. Έφευγε από το ένα σπίτι και πήγαινε στο άλλο, άλλα οι άνθρωποι από το προηγούμενο σπίτι έπρεπε να τον ακολουθήσουν. Από όποιο σπίτι κι αν περνούσαν μετά έπρεπε να τον ακολουθούν. Επίσης, από κάθε σπίτι η κατσιβέλα έπαιρνε μια κότα. Μπροστά από τον Μπέη υπήρχαν κάποια μέλη που χόρευαν γιατί είχαν γκάιντα και τύμπανα και έπαιζαν μουσική. Χόρευαν το χορό του καρσιλαμά, όπως το λέγαμε. Γυρνούσαν όλο το χωριό και το βράδυ συγκεντρώνονταν όλοι στο σχολείο. Εκεί η Μπέησα έκανε την πίτα, καθόταν ο Μπέης κάτω σταυροπόδι κι όλα τα μέλη έτρωγαν την πίτα. Μετά είχε χορό, όλο το χωριό χόρευε για ώρες. Μετά ο Μπέης είχε το αλέτρι που σπέρναμε παλιά και έκανε πως όργωνε. Έριχνε και λίγο σιτάρι και έλεγε άντε να πάει καλά η σοδιά. Έτσι γινόταν αυτό το γλέντι και κρατούσε ως αργά. 

Δ) Κινητές εορτές

Μετά την Καθαρά Δευτέρα που κάνουμε τον Μπέη, αρχίζει η νηστεία για το Πάσχα. Η νηστεία κρατάει σαράντα μέρες. Επίσης, την Καθαρά Δευτέρα παίρνουμε και τρώμε λαγάνα, χαλβά, ελιές ταραμά, τέτοια πράγματα νηστίσιμα και μετά αρχίζει η νηστεία. Μετά κοντά στο Πάσχα είναι η Μεγάλη Εβδομάδα, κάθε βράδυ είχε εκκλησία. Την Μεγάλη Πέμπτη οι γυναίκες κάνουν τα τσουρέκια και βάφουμε τα αυγά κόκκινα. Την Μεγάλη Παρασκευή γίνεται η περιφορά του Χριστού. Την ημέρα αυτή δεν κάνει να κάνεις δουλειές γιατί είναι πολύ βαριά γιορτή. Παλιά γινόταν δημοπρασία για το ποιος θα πάρει τον σταυρό, αλλά τον έπαιρνε για να έχει υγεία. Η περιφορά γινόταν γύρω από την εκκλησία με στολισμένο τον Επιτάφιο και μετά ο παπάς τον έστηνε στη μέση της εκκλησίας. Εκείνο το βράδυ τον ξενυχτάμε σαν έναν πεθαμένο. Όλο το βράδυ τραγουδούσαν τον Χριστό και είχε κόσμο στην εκκλησία. Μετά χαιρετάμε τον Χριστό, αφήνουμε λουλούδια, περνάμε κάτω από τον Επιτάφιο τρεις φορές, όσοι μπορούν για να είμαστε υγιείς. Μετά το Μεγάλο Σάββατο όποιος είχε κατσίκια και αρνιά έσφαζε για την Ανάσταση την επόμενη μέρα. Το Σάββατο το βράδυ πηγαίναμε στην εκκλησία και αφού ο παπάς πει το Χριστός Ανέστη όλοι χαιρετάμε την εικόνα και πηγαίναμε σπίτι. Στο σπίτι τσουγκρίζαμε τα αυγά και τρώγαμε μαγειρίτσα. Την Κυριακή του Πάσχα ψήναμε το αρνί ή το κατσίκι, ότι είχε ο καθένας, και τρώγαμε. Μετά ήταν η Πεντηκοστή, δηλαδή πενήντα της Πασχαλιάς και μετά είναι το Άγιο Πνεύμα, εκκλησιαστικές γιορτές. 

Ε) Γιορτές του καλοκαιριού

Στις 15 Αυγούστου κάναμε πανηγύρι στο χωριό, προς τιμήν της Παναγίας για την κοίμηση της Θεοτόκου. Ερχόταν από όλα τα χωριά κόσμος και είχαμε ορχήστρα, τραγούδια και χορεύαμε. Το πρωί είχε εκκλησία και το βράδυ πανηγύρι. 

(Παυλίδου Βασιλική, 73 ετών)

Γ. Μαγεία 

Παλιά πολλοί έκαναν μάγια στο χωριό. Από τα μάγια πέθαιναν. Άμα κάποιον τον έκαναν μάγια αρρώσταινε και γινόταν πολύ άσχημη η ψυχολογία του. Για να λύσουν τα μάγια πήγαιναν σε έναν άλλο άνθρωπο που ήξερε να τα λύνει. Αυτοί που έλυναν τα μάγια, έπαιρναν τρίχες από τα μαλλιά του άλλου και τον έκαναν καλά. Υπήρχαν κάποιοι συγκεκριμένοι στο χωριό που