Τελετουργίες από ΠΗΓΩΝ, Δ. ΝΕΣΤΟΥ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ

Έθιμα λαικού εορτολογίου:
Από τις 15 Νοεμβρίου αρχίζει η Σαρακοστή των Χριστουγέννων. Μόλις ερχόταν το
σαρανταήμερο, αρχίζει η νηστεία. κρέας δεν έτρωγε σχεδόν κανένας. Ψάρι τρώγαμε
μέχρι το Αή-Σπυρίδωνα. Οι μεγάλες κρατούσαν όλη τη νηστεία, αλλά τα μικρά
παιδιά δεν τρώγανε τουλάχιστον κρέας. Στις 4 Δεκεμβρίου, στη γιορτή της Αγίας
Βαρβάρας, βράζουμε την Βαρβάρα. Από βραδύς βράζουμε σιτάρι για πολλή ώρα,
και το άλλο πρωί, μετά τη λειτουργία, το προσφέραμε η μία στην άλλη (οι γυναίκες),
με ζάχαρη, κανέλα, και καρύδια. Την παραμονή των Χριστουγέννων, πιστεύαμε ότι
ήρθαν τα καλικαντζαράκια. Αυτά λέγαμε ότι ήταν κακά πνεύματα που μισούν τους
ανθρώπους και θέλουν να τους κάνουν κακό, να προκαλέσουν αναστάτωση. Κάθε
βράδυ θυμιατίζουμε και κάθε μέρα ανάβαμε το καντηλάκι για να μην έρθουν στο
σπίτι τα καλικαντζαράκια και κάνουν κανένα κακό. Οι γυναίκες φοβόνταν να
λουστούν όλο το δωδεκαήμερο. Ακόμα, φοβόνταν να πετάξουν τη στάχτη, και τη
μάζευαν μέχρι την ημέρα του Σταύρου. Τα Χριστούγεννα, ξεκινούσαμε από τα
ξημερώματα και πηγαίναμε στην εκκλησία. Όλο το χωριό μαζευόταν εκείνη τη μέρα.
Μετά τη λειτουργία, όλοι όσοι γιόρταζαν, καλούσαν όλους τους συγγενείς και
φίλους και όλοι είχαμε να κάνουμε τουλάχιστον μία επίσκεψη. Το γεύμα ήταν
πλουσιοπάροχο ενώ το απογευματάκι , Όπως ήμασταν όλοι μαζεμένοι σε ένα σπίτι,
καθόμασταν δίπλα στο τζάκι και λέγαμε ιστορίες, αστεία, παραμύθια. Την ημέρα
της Πρωτοχρονιάς, μερικοί κοίταγαν ποιος θα τους κάνει ποδαρικό, και μάλιστα
μερικοί σε καλούσαν να τους κάνεις το ποδαρικό. εκείνη την ημέρα, όλες οι
νοικοκυρές, δεν καθόταν, αλλά έκαναν λίγες δουλειές, για να κάνουν όλη τη χρονιά.
Ακόμα, φρόντιζαν ήδη από την προηγούμενη μέρα, το σπίτι να είναι καθαρό, για να
είναι και όλο το χρόνο. Την ημέρα του Σταυρού, σηκωνόμαστε από τη νύχτα γιατί
ζεσταίνουμε νερό για να λουστούμε όλοι στην οικογένεια. Η νοικοκυρά έπλενε τα
ρούχα κι έκανε τις δουλειές, γιατί θα περνούσε ο παπάς να φωτίσει. Ο παπάς Είχε
τρία παιδιά μαζί του. Το ένα κρατούσε το μπουκαλάκι με τον αγιασμό, το άλλο
κρατούσε ένα καλάθι που έβαζαν οι γυναίκες τρόφιμα και τα μοιράζονταν μετά ο
παπάς και το άλλο κρατούσε μία βέργα, για να διώχνει τα σκυλιά. ο παπάς
κρατούσε το βασιλικό και το σταυρό. Έτσι περνούσαν από κάθε σπίτι και έψαλλαν
τον Ιωάννη. Την ημέρα του Σταυρού, ήταν μεγάλη υπόθεση. Δεν τρώγαμε ούτε λάδι
για να μπορέσουμε να πιούμε των φώτων το μεγάλο αγιασμό. Την ίδια μέρα, οι
νοικοκυραίοι έπαιρναν τη στάχτη που είχε μαζευτεί από το δωδεκαήμερο, και την
έριχναν γύρω-γύρω στο σπίτι και στο στάβλο, για να μην μπουν φίδια στο σπίτι και
να μην πειράξουν τα πρόβατα και τα άλλα ζώα.
Την ημέρα των Φώτων, πηγαίναμε από την νύχτα όλοι στην εκκλησία. Τελειώνοντας
η εκκλησία, ο παπάς με τους ψάλτες, κι από πίσω όλο ντο χωριό, πηγαίναμε στη
λίμνη που είχαμε στο χωριό, κι ο παπάς έψαλε τον «Ιορδάνη» και πέταγε τον
σταυρό. Τον σταυρό, έμπαιναν να τον πιάσουν παρέες-παρέες. Αυτός που έπιανε

τον σταυρό, τον φιλούσε, κι έπειτα τον έδινε σε όλη την παρέα του να τον φιλήσει.
Το θεωρούσαν τιμή, αλλά κυρίως ευλογία, να πιάσουν τον σταυρό. Έπειτα αυτή η
παρέα ντυνόταν καλά, έβαζαν τον σταυρό σε ένα δισκάκι με λουλούδια, έπαιρναν
τα καλαθάκια κι έψαλαν τον Ιορδάνη από σπίτι σε σπίτι. Έτσι, μάζευαν τρόφημα και
χρήματα. Τον σταυρό τον κρατούσαν για άλλες δύο ή τρείς ημέρες, για να πάνε και
σε άλλα χωριά να ψάλουν τον Ιορδάνη. Έτσι περνούσε το δωδεκαήμερο.
Έπειτα, στις 25 Ιανουαρίου, είχαμε την γιορτή του Αγίου Γρηγορίου, του
Νανζιανζινού. Το εικόνισμα του αγίου, βρίσκεται σε ένα διπλανό χωριό, την Νέα
Καρβάλη, αλλά όλα τα χωριά της Καβάλας τον τιμούσαμε, και τον τιμούμε ακόμα,
πολύ. Ξεκινούσαμε, λοιπόν, με τα πόδια από την προηγούμενη μέρα, πηγαίναμε
στον εσπερινό, κι έπειτα ξενυχτούσαμε τον άγιο. Το πανηγύρι που γινόταν όλη την
επόμενη μέρα, παρά το κρύο, ήταν μεγάλο. Μόλις άνοιγε το τριώδιο, άρχιζαν τα
καρναβάλια, και δεν μπορείς να φανταστείς πως ντυνόμασταν. Το πιο συχνό ήταν
που ντυνόμασταν οι άντρες γυναίκες, και το αντίθετο. Την Κυριακή γινόταν ο γάμος.
Ντυνόταν ένας άντρας νύφη, και γαμπρός ένας άλλος, και γυρνούσαμε μέσα στο
χωριό με όργανα. Όλοι χόρευαν και τραγουδούσαν, ενώ το βράδυ, όλη η γειτονιά
έτρωγε μαζί. Όλες οι γειτόνισσες, μάζευαν τα τρόφημα στο σπίτι αυτηνής που ήταν
πιο μεγάλο κι άνετο, μαγείρευαν κι ετοίμαζαν το φαγητό με γέλια και χαρές. Έπειτα
μαζευόταν οι άντρες κι έτρωγαν, και διασκέδαζαν μέχρι αργά.
Την Καθαρά Δευτέρα, οι νοικοκυρές έπρεπε να πλύνουν τα πιατικά στο μεγάλο
καζάνι με στάχτη και ζεστό νερό, για να μην μείνει ίχνος λίπους. Άρχιζε η μεγάλη
νηστεία. Την Καθαρά Δευτέρα, στο τραπέζι υπήρχαν μόνο νηστίσιμα φαγητά, ενώ
μερικές μεγαλύτερες «κρατούσαν» το τριήμερο. Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη δεν
έπιναν ούτε νερό. Έτσι προετοιμάζονταν για το Πάσχα.
Την ημέρα του Λαζάρου, τα παιδιά έβγαιναν και τραγουδούσαν τον Λάζαρο, για να
μαζέψουν αυγά για το Πάσχα. Το βράδυ, αγόρια και κορίτσια, πήγαιναν στην
εκκλησία τα «βάγια» που μάζευαν από το απόγευμα.
Την ημέρα των Βαϊων, το πρωί, ο παπάς ευλογούσε τα βάγια και τα μοίραζε στον
κόσμο. Οι νοικοκυρές τα έβαζαν στα φαγητά, για να γίνονται νόστημα, κι έβαζαν και
μερικά στο εικονοστάσι. Το βράδυ, όλο το χωριό μαζευόταν στην εκκλησία για να
δεί τον «Νυμφαίο», που θα έβγαινε.
Όλη την Μεγάλη εβδομάδα πηγαίναμε, όλο το χωριό, στη εκκλησία τότε...Νομίζω
πως ο κόσμος είχε μεγαλύτερη πίστη.
Την Μεγάλη Πέμπτη, απο νωρίς, οι νοικοκυρές έβαφαν τα κόκκινα αυγά, και οι
γιαγιάδες έλεγαν πως οι πέτρες που έριχναν οι Εβραίοι στον Χριστό, έγιναν κόκκινα
αυγά. Την Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ, υπήρχε πολύ μεγάλη κατάνυξη, καθώς
ψάλλονταν τα δώδεκα Ευαγγέλια, και στο πέμπτο έβγαινε ο Εσταυρομένος.
Την Μεγάλη Παρασκευή το πρωί, τα κορίτσια γύριζαν τα σπίτια του χωριού και
μάζευαν λουλούδια για τον Επιτάφιο. Οι καμπάνες χτυπούσαν πένθημα όλη μέρα,
και το βράδυ γυρνούσαμε όλοι με τις λαμπάδες τον Επιτάφιο.

Το Μεγάλο Σάββατο, άρχιζαν οι προετοιμασίες για το βραδινό φαγητό. Οι άντρες
έσφαζαν τα αρνιά, ενώ οι γυναίκες, την ίδια ώρα, έκαναν τσουρέκια και κουλούρια.
Το απόγευμα, οι φούρνοι άναβαν και το φαγητό ετοιμαζόταν. Όλοι περίμεναν πως
και πώς να τελειώσει η λειτουργία της Ανάστασης και να πάνε για φαγητό.
Την Κυριακή του Πάσχα, όπως και σήμερα βέβαια, γινόταν μεγάλο γλέντι.
Μαζευόταν πολλές και καλές παρέες στα σπίτια. Και τα γέλια, οι χοροί και τα
τραγούδια...δεν λεγόταν! Πολύ διασκεδάζαμε.
Στην γιορτή του Αγίου Γεωργίου, όταν γιορταζόταν, μετά το Πάσχα, γινόταν χοροί
μεγάλοι.
Επίσης, την γιορτή της Ζωοδόχου Πηγής, πριν του Θωμάς , την γιορτάζαμε με
«κουρμπάνι» και πανηγύρια.
Την ημέρα της Αναλήψεως, οι νοικοκυρές έκαναν πίτες και τις πήγαιναν στην
εκκλησία να τις διαβάσει ο παπάς.
Μια άλλη μεγάλη γιορτή που γίνεται στο χωριό μας, όπως σας είπα και πρίν , είναι
της Αγίας Παρασκεύης, που είναι και η προστάτιδα του χωριού μας, που γινόταν,
και ακόμα γίνεται μεγάλο πανηγύρι στο χωριό μας.
Από την πρώτη Αυγούστου άρχιζε νηστεία. Την ημέρα του Σωτήρος, ξεκινούσαμε με
τα πόδια, και κάποιοι με τα κάρα, και πηγαίναμε στο γειτονικό χωριό, την
Κεραμωτή, που είχε πανηγύρι.
Την ημέρα του Δεκαπεντάυγουστου, ήταν μεγάλη γιορτή, κι όπως και σήμερα και το
πανηγύρι ήταν μεγάλο.
Όπως βλέπεις, μπορεί να μην είχαμε μαγαζιά, όπως σήμερα, για να βγαίνουμε.
Είχαμε όμως πολλές γιορτές και πολλά γλέντια που μας έκαναν να διασκεδάζουμε,
να ξεχνιόμαστε και να ξεκουραζόμαστε.