Τελετουργίες από Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ, Δ. ΘΑΣΟΥ, ΘΕΟΛΟΓΟΥ

α) Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα
Ουλ’ αυτό του διάστημα κάνουμ’ νηστεία κι ιδιαίτερα οι μιγάλ’ κοινωνούμ’ αφού πρώτα
εξομολουγηθούμ’.

Σ. Λιάπη

β) Το δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου – 5 Ιανουαρίου)
Ανήμερα των Χριστουγέννων, φκάν’ η νοικοκυρά το «χριστόψουμο» κι βάζ’ μέσα ένα
κουκούτσ’ ιλιάς για να ευλουγεί ου Χριστός τη σοδειάν τουν, που έν ιλέγ’ λαδ’ κι απού παν
ντου σταυρών’ μι του πιρούνι. Μιγάλ’ σημασία δίνει στου χουριό μ’ στου ποιος θα
προτουμπεί στου σπίτ’ ντ Προυτουχρονιά. Απ’ του προσουπου που θα μπαίνει κρίναν αν θα
εν καλή η χρονιά ή όχι. Πρόσιχαν του τραπέζ’ τις μέρες κεινς του στρώνειν πλούσια. Έχειν
πουλλά φαγητά για να προοιωνίζ’ τα πουλλά αγαθά, παν στου τραπέζι υπάρχ’ μελ’ για να
πάει γλυκά ουλ’ η χρονιά, κλουνάρια ιλιάς.
Του προυί τ’ς παραμονής τ’ς προυτουχρονιάς η νοικουκυρά καν’ ντου κάρισμα μι του
κλειδί, χαλβά δηλαδή που σι κάθι κουμμάτ’ αποτυπών’ το κλειδί του σπιτιού για να πιράσ’
γλυκά ου χρόνους. Μιτά ετοιμάζουμ’ τ’ βασιλόπιτα που εν ένα μιγάλου χουριάτικου ψουμί
ζαχαροζυμουμένου, μέσα σ’ αυτό βαζ’ έναν «παρά». Πριν του φουρνίσουμ’ μι δύο μιγάλα
πιρούνια δεξιά κι αριστερά σχηματίζ ένα μιγάλου σταυρό ή ζουγραφίζ του έτους. Το
κοψ’μου τ’ς πίτας γίνιτι του βραδ’ τ’ς παραμουνης . Θυμιάζουμ ντ πίτα σι σχήμα σταυρού κι
ου νοικουκύρς μι ένα κουζινουμάχιρου σταυρών του ψουμί κι κοβ’ ένα κουμματ’ τ’ Αγίου,
ένα τ’ Χριστού κι τ’ς Παναγίας, ένα τ’ σπιτιού, κι για τα μελ’ τ’ς οικουγένειας από ντου
γέρου στου νιο, ένα για τα ζα, για του καικ (αν έχει). Βρίσκειν ντου τυχιρό ντουν εύχουντι
«κι του χρόν» λεν «χρόνια πουλλά» κι τρων ντν αχνιστή σούπα απού χουριατκου κόκκουρα.
Το απόγιμα τα πιδιά βγαίνειν να πουν τα κάλαντα μι ντ θασίτικ’ προφορά. Σι κάθι σπίτ’ η
νοικοκυρά τα βαζ’ μπρούστα στου εικονοστασ κι τα διν’ σύκα ξηρά, κδώνια, ρόδια.
Μιτά ντ σούπα κάθουντι ουλ’ γύρω απ’ τ’ αναμμένου τζακ’, τραβούν ντ ανθρακιά κι ρίχνειν
στ’ αναμμένα κάρβουνα φύλλα ιλιάς κι βάζειν στου νου ντουν μια ιυχή χουρίς να ντ πουν τς
άλλους, όποιου φύλλου γυρίσ’ πιρισσότιρο θα πραγματοποιηθεί η ιυχή.

Χαράματα Προυτουχρουνιάς η νοικουκυρά πρεπ’ να σ’κουθεί να φερ’ απ’ όξου μια πέτρα
βαριά- βαριά, να στηθεί στου μπασ’μο τ’ σπιτιού κι να ξυπνήσ’ τ’ς άλλ’ μι ιυχες που τ’ς λέει
τρεις φουρές «όυλα κάκαρ-κάκαρ κι ένας κούκουρ-κούκουρ» (όλα εν πλάδις κι ένας μον εν
πιτνός). Μιτά σηκώνουντι κι παν στην εκκλησά. Η γιαγιά παίρν’ μαζί τ’ς ένα ρόδ’ για ν’
αγιαστεί. Όταν γυρνούν σπάζ’ του ρόδ’ στ’ μπόρτα μπροστά για να στου σπιτκό η ιυτυχία κι
να γιουμίσ’ καλούδια πουλλά. Όποιους μπουν ανήμιρα προυτουχρονιάς οι ξένου σπίτ’ έχ’
μαζί τ’ μια πέτρα κι λέει ντ ιυχή «Όσου βαρύν’ η πέτρα να βαρύν’ η σακούλα τ΄νοικοκύρ’.» 3
φορές. Μιτά ντουν κιρνούν κι ντουν ιυχαριστούν. Παραμονή των Φώτων η νοικοκυρά
φτιάν’ μια βασιλόπ’τα μέσα βάζ’ ένα ξηρό κ ’κί για να ευλογεί ου Θιός τα λαχανικά ντουν.
Σ’ αυτό του ψουμί απού παν ικτός απ’ του σταυρό σι μια γουνιά μι λιπτά ξυλάκια
σχηματίζειν του πόδ’ τ’ς κότας για να εν ευλογημένα κι να αυγολογούν. Τα πιδιά βγαίνειν
του απόγιμα κι λεν τα κάλαντα. Ανήμιρα των Φώτων παγαίνουμ’ στ ‘ ικκλησά, ντου σταυρό
ντου ρίχνουμ’ στν Αϊ-Βασιλικ’ στου πγαδ.

Σ. Λιάπη

γ) Απόκριες
Του καρναβάλ’ άρχιζ’ Κυριακή των Αποκριών. Μαζιούμασταν ούλ’ στ’ Καρτσιλιώκνα
(μέρος του Θεολόγου) ψήναμ’ χταπόδ’ και μουντζουρόνταν μι ντ’ στάχτ’ 4, 5 άτουμα κι
χορεύαν μέχρ’ του βράδ’ τ’ς καθαράς Δευτέρας τότ πιτούσαμ’ του πιτάμινου (χαρταετό)
που τ’ φκάναμ’ μοναχοί μας.

Γ. Δαλγιαννάκη

δ. Κινητές εορτές
Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα, μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή
40 μέρις πριν του Πάσχα κάνουμ’ νηστεία απ’ του κρέγιας κι ότι άλλου δεν επιτρέπτ’. Ούλ
ντ’ μιγάλ’ ιβδομάδα παγαίνουμ’ στην ικκλησία κι ψέλνουμ’ ντ Μ.Πέμπτη πάμ’ να
ιξουμουλογηθούμ’ κι μιταλαμβάνουμ’ του Μ.Σάββατου. Του Μ.Σάββατου πάμ’ στου
Μοναστήρ’ ή στην ικκλησία του χουριού για ν’ ακούσουμ’ του δεύτε λάβετε φως, να
τσουγκρίσουμ’ τα κόκκινα αυγά που τα βάφουμ’ ντ’ Μ.Πέμπτη μι μπουγιά από ρίζις ή
φύλλα από καρυδιά ή μι κερμέζ’ που βάφουμ’ τα υφαντά. Μιτά αφού γυρίσουμ’ δώδικα η
ώρα από ντ’ εκκλησά τρώμ’ ντ μαγειρίτσα που έφκαν’ η νοικουκυρά απ’ του προυί. Κυριακή
του Πάσχα, τ’ς εικόνεις τ’ Αγίου Δημητρίου τ’ς Αγίας Παρασκευής κι τ’ αρχαγγέλ’ τ’ς γυρίζειν
απού σπίτ’ σι σπίτ’. Ντ δεύτιρ’ μέρα του Πάσχα κατά του μισμέρ δύου η ώρα
συγκιντρόνουντι στου μιτόχι στην ικκλησία που εν μον ο Αγιος. Του Πάσχα χτυπούν του
σταυρό, δηλαδή προσφέρουν χρήματα για να τον σηκώσουν στη διαδρομή από του
θιουλόγου στου Μοναστήρ’. Μιτά ξικνούν απού ικεί ο Άγιους πιρνά απ’ ντουν Άγιου
Δημήτριου, παίρνειν ντν’ εικόνα, πιρνούν κι απ’ ντ Αγία Παρασκευή κι πιρπατάν μέσα απ’
τα βνα για το Μουναστήρι. Βρίσκειτι ανάμισα στην Αλυκ’ κι στου Λ’βαδ. Την πουρεία ντ’
ακολουθεί ου κόσμους, εν 5 ώρες δρόμους, έχειν κι μλάρια μαζί ντουν παν στα μλάρια
έχειν κλίμια, ικεί που κάθοντι παν στου μλαρ’ έχειν ένα άσπρου μαξλάρ’ μι άσπρ’ δαντέλε
κι ένα υφαντό, τα φουρούν κι ένα μαντήλ’. Όταν φτάσειν στου μουναστήρ’ προσκυνούν τα
εικόνις όσοι δεν τα προσκύν’σαν. Γίνιτ’ λειτουργία. Ου κόσμους έμινι ικεί γιατί ντ άλλ’ μέρα
γύριζαν πάλι ντουν Άγιου στου Θιουλόγου κάνουντας ντ’ ίδια διαδρουμή, υπήρχαν καλύβις.
Τώρα όμως έχ’ γίν μαναστήρ που υπάρχειν καλόγριες, παλιά ήταν ένα μικρό εκκλησάκι.
Τώρα προυσφέρειν κι φαΐ στου γκόσμου. Ντν’ άλλ’ μέρα πάλι τ’ς 2 η ώρα ξικνά η πουμπή από του Μουναστήρ για του Θιουλόγου. Όταν φτάν’ κι όταν φεύγ’ ου Άγιους οι καλογριές βγαίνειν μι κάτ’ ξύλα κι τα χτυπούν ρυθμικά, χτυπούν κι οι καμπάνις.

Γ. Δαλγιαννάκη

ε) Γιορτές του καλοκαιριού
Οι γιουρτές τ’ καλουκαιριού αρχίζειν μι ντουν Αϊ’λιά τ’ς 20 Ιούλ’. Πάμ’ στου μέρους που
λέγιτι Αϊ’λιάς κι κάνουμ’ κλουμπάν’, λειτουργία κι μιτά ψίνουμ’ χταπόδ’ απού κει βλέπ’ς κι
ντι κουρφή του βνού του ψαριού.
Μιτά ντουν δικαπινταύγουστου δύο τρεις μέρις, στου Θιουλόγου κάνουμ’ αναπαράστασ’
τ’ θασίτικου γάμου, ου μουρφωτκός εκπουλιτιστικός σύλλογους Χατζηγιώργη, διοργανώνει
χορούς κι ντύν’τι μια κουπέλα νυφ’ κι ένας γαμπρός παν στου γίπιδο τ’ χουριού κι
χουρεύειν μιράζουντι γλυκά κι ιδιαίτιρα του σαραγλί στου γκόσμου που παρακολουθεί.
Κρατά μέχρ’ αργά του βράδ.