Τελετουργίες από ΛΑΓΥΝΩΝ, Δ. ΣΟΥΦΛΙΟΥ, Π.Ε. ΕΒΡΟΥ
Πνευματικός Βίος
Α. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
Η νηστεία πριν τα Χριστούγεννα τηρούνταν, αλλά δεν ήταν τόσο αυστηρή όσο του Πάσχα. Την Παραμονή των Χριστουγέννων έλεγαν τα κάλαντα, την ημέρα οι μικροί και το βράδυ οι μεγάλοι. Οι μικροί τραγουδούσαν:
Χριστούγεννα Πρωτούγεννα
Πρώτη γιορτή του χρόνου
Για βγείτε δείτε μάθετε
Τώρα, τώρα Χριστός γεννιέται
Γεννιέται και ανασταίνεται
Στους –ου, στους ουρανούς επάνω
Το μέλι τρώνε οι άρχοντες
Το –γα, το γάλα οι αφεντάδες
Και το μελισσοβότανο
Να λου-, να λούζονται οι χωράδες
Τα κάλαντα των ενηλίκων είχαν ως εξής:
Εδώ μας είπαν κι ήρθαμε
Χαρείτε να χαρούμε
Να που ‘χει αυλές μαρμαρωτές
Και σπίτια χρυσουμένα
Που μέσα χύνουν του φλουρί
Κι απ’ όξω του λουγάρι
[Τα Χριστούγεννα έτρωγαν την «μπάμπω» και έκαναν «πασορτί», δηλ. καβουρμά.]
Τα Φώτα έπαιρνε ο κάθε πιστός από μία εικόνα (μικρή) και πήγαινε στην εκκλησία. Στην εκκλησία έβγαζαν τον σταυρό σε ένα είδος «δημοπρασίας», δηλ. έδιναν τον σταυρό σε εκείνον που προσφερε τα περισσότερα χρήματα, ο οποίος τον πήγαινε στο σπίτι του. Έπαιρναν οι υπόλοιποι τις εικόνες και πήγαιναν στο σπίτι του «πλειοδότη», ο οποίος τους κερνούσε. Πριν πάνε στο σπίτι του ατόμου το οποίο είχε τον σταυρό, γυρνούσαν γύρω από όλο το χωριό με τον σταυρό μπροστά και τις εικόνες από πίσω στα χέρια και προσεύχονταν για να διώξουν τα «καρκαντζάλια» δηλ. τους καλικάντζαρους. Έπειτα κερνιόνταν στο σπίτι εκείνου που είχε «κερδίσει» τον σταυρόμ και μετά επέστρεφαν στη εκκλησία τον σταυρό. Αυτό ήταν το έθιμο των Θεωφανείων.
Τις Απόκριες οι Λαϊνιώτες ντύνονταν καρναβάλια και γλεντούσαν στα κέντρα διασκεδάσεως. Γιόρταζαν δύο Απόκριες, την πρώτη Κυριακή της Αποκριάς έτρωγαν κρέας, ενώ τη δεύτερη Κυριακή, την «Τυριναποκρ’» έτρωγαν μόνο τυρί και όχι κρέας, ώστε με τη νηστεία μιας εβδομάδας που ακολουθούσε, μπορουσαν να κοινωνήσουν στην εκκλησία. Εάν κάποιος έτρωγε κρέας την «Τυριναποκρ’» μπορούσε να κοινωνήσει μετά νηστεία δύο εβδομάδων.
Την Καθαρά Δευτέρα ξεκινούσε η νηστεία. Την ίδια μέρα, τα νοικοκυριά έπλεναν τα πατσαβούρια τους, δηλ. τα πανιά που χρησιμοποιούνταν για την καθαριότητα του σπιτιού.
Η Σαρακοστή του Πάσχα περιελάμβανε αυστηρή νηστεία, την οποία τηρούσαν και τα παιδιά. Την Μεγάλη Εβδομάδα ο κόσμος πήγαινε στην εκκλησία. Την Μεγάλη Πέμπτη έβαφαν τα αυγά. Επίσης, ζύμωναν τσουρέκια. Το Μ. Σάββατο το βράδυ πήγαιναν στη Ανάσταση και όταν επέστρεφαν σπίτι έτρωγαν μαγειρίτσα και αυγά που τσούγκριζαν. Την Κυριακή του Πάσχα η καμπάνα χτυπούσε αργά, στις 10:00π.μ. (Δεύτερη Ανάσταση) και στην εκκλησία πήγαιναν οι νέοι (οι νεοπαντρεμένοι). Το μεσημέρι έτρωγαν κρέας, συχνά αρνί με ρύζι.
Πριν την Μεγάλη Εβδομάδα, το Σάββατο του Λαζάρου, τα παιδιά τραγουδούσαν «τον Λάζαρο» από σπίτι σε σπίτι και μάζευαν σε καλαθάκια τα φιλοδωρήματα.Το τραγούδι των ενηλίκων είχαν ως εξής:
Ξημέρωνε έρχετ’ ο Χριστός σου
Επουράνιος Θεός σου
Στην πόλη Βυθανία
Με κλάδους με βαϊα(2)
Έβγατε παρακαλούμε(2)
Δια να σας διηγηθούμε(2)
Κλαίει η Μάρθα κι η Μαρία(2)
Λάζαρον τον αδελφό της(2)
Τον γλυκύν και καρδιακόν της(2)
Δώστε μου λίγο νεράκι(2)
5.Την «Τυριναποκριά» οι αρραβωνιασμένες κοπέλες κάθονταν στη πλατεία και η οικογένεια του γαμπρού τις «χαιρετούσε», δηλ. τους έδινε δώρα (μαντήλια, καραμέλες) και χρήματα. Μετά άρχιζε χορός στη πλατεία.
Να ξεπλύνω το φαρμάκι
Το φαρμάκι της κοιλίας
Το φαρμάκι της πικρίας
Το τραγούδι των παιδιών είχε ως εξής:
Ήρθη Λάζαρος, ηρθάν τα Βάϊα
Ήρθη η Κυριακή που τρων τα ψάρια
Γράψι Θόδωρη, γράψι Δημήτρη
Γράψι Λιμονιά και κυπαρίσσι
Οι κουτίτσες αυγά γεννούνε
Οι φουλίτσες σας δε τα χωρούνε
Δως και ‘μενα μπάμπου εν’ αυγάκι
Να γεμισ’ μπάμπου το καλαθάκι
Οι νοικοκυρες έδιναν στα παιδιά αυγά, καρύδια, καλαμπόκια