Τελετουργίες από Δ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ, ΛΟΥΤΡΟΥ, Π.Ε. ΕΒΡΟΥ

Α) Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα

Από 15 Νοέμβρη άρχιζε η νηστεία των Χριστουγέννων. Νυστεύαμε για να είμαστε καθαροί την ημέρα της γιορτής της γέννησης του Χριστού. Από 15 Νοέμβρη έως 12 Δεκεμβρίου δεν τρώμε κρέας, γαλακτοκομικά, αυγά, και τρώμε ψάρι εκτός από Τετάρτη και Παρασκευή που νηστεύουμε αυστηρά. Μετά τις 12 Δεκέμβρη νηστεύουμε και το ψάρι. Και πηγαίνουμε όσο πιο συχνά εκκλησία γιατί δεν έχει νόημα μόνο η νηστεία αν δεν προσευχηθούμε. Στις 4 του μήνα της Αγίας Βαρβάρας μετά την εκκλησία οι νοικοκυρές με την σκουπίτσα στο χέρι μοιράζουμε την βαρβάρα στις γειτονιές. Εξαίρεση δεν γίνεται για κανέναν και θα ανταλλάξουν ευχές για υγεία. 

Β) Το Δωδεκαήμερο(25 Δεκεμβρίου – 5 Ιανουαρίου) 

Τα έθιμα των Χριστουγέννων αρχίζουν λίγο νωρίτερα. Την εβδομάδα πριν από τα Χριστούγεννα το χωριό γέμιζε από τα γκρυλίσματα των γουρουνιών. Τα γουρούνια βρίσκονταν από το καλοκαίρι μέσα στο γκότσαρο( ξυλοκατασκευή για το γουρούνι) και ερχόταν η ώρα που έπρεπε να ανταποδώσει την περιποίηση. Η διαδικασία έμοιαζε λίγο με τελετή θυσίας. Όλα γίνονταν προσεκτικά και η οικογένεια έτρεχε να βουτήξει το δάχτυλο στο αίμα και να κάνει μια βούλα στο μέτωπο για να είναι γεροί όλο τον χρόνο. Τα παιδιά παίρνανε την φούστα την οποία φουσκώνανε με ένα καλάμι και κάνανε μια πραγματική δερμάτινη μπάλα. Το γουρούνι βρίσκεται σφαγμένο στο χώμα και αρχίζει το γδάρσιμο. Τίποτα δεν πάει χαμένο το δέρμα μετά την κατάλληλη επεξεργασία θα γίνει τσαρούχια, ένα μέρος του λίπους θα γίνει παστό και το υπόλοιπο λίγδα(χοιρινό λίπος) για να την βάζουμε λίγο λίγο στο φαγητό για να κάνουμε οικονομία στο λάδι. Από τα έντερα αφού κρατήσουν ότι χρειαζόντουσαν για την μπάμπω( χοιρινό έντερο γεμισμένο με ρύζι, συκώτι, μπαχαρικά) τα υπόλοιπα θα γίνονταν λουκάνικα , το τσουκάλι γεμίζει με καβουρμά και το υπόλοιπο κρέας θα φυλασσόταν στο κελάρι γιατί δεν είχαμε ψυγεία. Ένα γουρούνι μας εξασφάλιζε εκλεκτή τροφή για πολλές μέρες στην οικογένεια. Θυμάμαι όταν ήμουν παιδί ο πατέρας είχε φέρει ένα κλαδί (άρδιτσι) λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα για να το στολίσουμε. Τα παιδιά από μέρες μαζεύαμε τη χρυσόχαρτη και με αυτή τυλίγαμε ξυλοκέρατα, καρύδια που μαζί με παιχνιδάκια αν υπήρχαν αποτελούνταν τα στολίδια του δέντρου που έτσι στολισμένο καμάρωνε και εμείς φανταζόμασταν τον Αη Βασίλη να έρχεται και να αφήνει τα δώρα που θέλαμε από κάτω. Η παραμονή ήταν η καλύτερη μέρα για τα παιδιά. Από την προηγούμενη μέρα ξεκινούσαμε την προετοιμασία για τα κάλαντα. Ένας τορβάς / πάνινο σακούλι και μια βέργα για τα σκυλιά και ένας φακός για να βλέπουμε από τις 6 το ξημέρωμα και έπρεπε να τελειώσουμε πριν καλά καλά ξημερώσει. Οι νοικοκυρές μας περίμεναν με την πόρτα ξεκλείδωτη καθώς αυτές ήταν από τις 5 στο πόδι αφού είχαν τόσες πολλές δουλειές και εμείς λέγαμε: 

-Να τα πούμε

-Να τα πείτε με χαρά

Χριστούγεννα Πρωτούγεννα πρώτη πρώτη γιορτή του χρόνου

για δείτε δείτε μάθετε πως ο Χριστός γεννιέται. 

Πίσω από την πόρτα σε ένα ταψί περίμεναν τα κεράσματα, ξυλοκέρατα, κάστανα, καρύδια. Με το ξημέρωμα τελειώναμε και γυρίζαμε στο σπίτι και το μεσημέρι καθόμασταν στο τραπέζι για να απλώσουμε την μπάμπω, το κρασί και τις νοστημότατες τσιγκρίδες ( τηγανιτά κομματάκια κρέατος με λίπος). Οι επόμενες μέρες περνούσαν με τον πυρετό της προετοιμασίας του ερχομού της Πρωτοχρονιάς. Οι νοικοκυρές ετοίμαζαν τα γλυκά, τα παιδιά ετοιμάζονταν να πουν τα κάλαντα, οι χαρτοπαίχτες προπονούνταν στα καφενεία για την μεγάλη μάχη της Παραμονής και όλοι περιμένουν τον καινούργιο χρόνο με την ελπίδα να φέρει ότι δεν έφερε ο παλιός. Στις 12 το βράδυ ο ηλεκτρολόγος αναβόσβηνε τα φώτα του χωριού ως ένδειξη του ερχομού του νέου χρόνου, οι ευχές δίνουν και παίρνουν. Σε λίγο τα φώτα θα έσβηναν και η χαρτοπαιξία θα συνεχιστεί με το φως της γκριζόλαμπας. Πρωί-πρωί με την μιστά στο χέρι επισκέπτονταν τον νουνό για την σούρβα-σούρβα έθιμο φερμένο από την πατρίδα. Στις 6 του μήνα ημέρα των Φώτων μετά την εκκλησία άνδρες γυναίκες και παιδιά πήγαιναν στην γέφυρα του χωριού για τον αγιασμό των υδάτων. Τα παλικάρια ήταν έτοιμα να πηδήξουν μέσα στο κρύο νερό. Η απορία όλων ποιος θα πιάσει τον σταυρό για να είναι ο ευλογημένος της χρονιάς. Αργότερα ο παπάς γύριζε με ένα μπακιρτάκι (κουβαδάκι) γεμάτο αγιασμό για να αγιάσει τα σπίτια του χωριού και κάθε νοικοκυρά έριχνε μέσα στο μπακιρτάκι μερικές δεκάρες. 

Γ) Γιορτές του Φεβρουαρίου - Απόκριες 

Ο Μάρτης μαζί με τον Φλεβάρη είναι οι μήνες της Αποκριάς της χώρας και του καρνάβαλου. Ο καθένας με ότι είχαμε πρόχειρο αλλάζαμε την εμφάνιση μας φορώντας παραδοσιακές στολές βάφοντας το πρόσωπο μας με κάρβουνο ακόμη οι άνδρες φορούσαν ανάποδα το σακάκι. Τα καρναβάλια γυρνούσαν από σπίτι σε σπίτι τα βράδια κάνοντας πλάκες και οι γείτονες αντιλαλούσαν από τα γέλια των ανθρώπων. Η αποκριά σημαίνει γλέντι έτσι τα δύο κεντρικά καφενεία του χωριού γέμιζαν από κόσμο που πήγαινε να γλεντήσει και να χορέψει το βαλς, το ταγκό, την ζεμπεκιά και τον συρτό κάτω από τους ήχους του γραμμόφωνου. Μέσα στο Μάρτη πέφτει και η Καθαρά Δευτέρα. Από μέρες οι πιτσιρικάδες ετοίμαζαν τους χαρταετούς που θα πετούσαν εκείνη την μέρα , υλικά για την κατασκευή μπλε κόλλα από εκείνη που ντύνουμε τα βιβλία , καλάμια και σπάγκο. Με αυτά τα ψεύτικα υλικά και με πολύ μεράκι οι αετοί γίνονταν πολύ όμορφοι. 

Δ) Κινητές εορτές ( Σαρακοστή Πάσχα – Πάσχα – μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή)

Τον Μάρτη άρχιζε η Σαρακοστή. Οι σισαμοτρίβοι δούλευαν στο φουλ να ετοιμάσουν τα ταχίνια και τα σαμόλαδα. Λίγες μέρες πριν το σχολείο γίνονταν πρόβες από αυτούς που θα έλεγαν το « Δος ημίν δεσπότης» κάθε Παρασκευή την Σαρακοστή. Το βράδυ της Παρασκευής μετά τους πρώτους χαιρετισμούς και ξημερώνοντας το Σάββατο του Αγίου Θεοδώρου έρχονταν ειδήσεις σε αυτούς που είχαν κορίτσια της παντρειάς. Το πρωί του Σαββάτου βγαίνοντας από το σπίτι διαπίστωναν ότι λείπει το κάρο τους. Το παλικάρι που είχε βάλει στο μάτι το κορίτσι τους μαζί με την παρέα του φρόντιζαν να το έχουν πάρει κρυφά και θα βρισκόταν στην πλατεία ή σε άλλο εμφανές σημείο. Κανείς δεν γλύτωνε ακόμη και αυτοί που έβαζαν την κόρη τους στα αχούρια βέβαια είναι δύσκολο γιατί το κάρο ήταν το βασικό τους εργαλείο όμως οι γονείς χαιρόντουσαν που κάποιος είδε το κορίτσι τους και δεν θα μείνει στο ράφι. Λίγες μέρες πριν την Μεγάλη Εβδομάδα γέμιζε το χωριό με τα βελάσματα των αρνιών που πήγαιναν στην σφαγή. Από όλα τα δρομάκια του χωριού οι τσομπάνηδες κατέβαζαν τα αρνιά τους σε μία αυλή εκεί όπου ήταν οι σφάχτες και οι γδάρτες με ακονισμένα μαχαίρια. Άλλοι έσφαζαν, άλλοι φούσκωναν με τρόμπα το πετσί και άλλοι έγδερναν. Το Σάββατο του Λαζάρου θύμιζε λίγο Χριστούγεννα. Τα παιδιά γύριζαν στα συγγενικά σπίτια και τραγουδούσαν τον Λάζαρο :

΄Ήρθη ο Λάζαρος ήρθαν τα Βάγια

Ήρθη κι Κυριακή που τρων τα ψάρια

Το δώρο ήταν συνήθως αυγά. Και μπαίνουμε στην Μεγάλη Εβδομάδα τις πρώτες μέρες  όπου πρέπει να γίνουν οι τελευταίες δουλειές για το Πάσχα. Το βράδυ η εκκλησία γεμίζει. Την Μεγάλη Πέμπτη πρέπει να βαφτούν τα αυγά και το βράδυ της ίδιας μέρας θα διαβαστούν τα 12 Ευαγγέλια. Την Μεγάλη Παρασκευή λες και ανθίζουν τα λουλούδια ξαφνικά  το χωριό μοσχοβολάει από το φούρνισμα των τσουρεκιών. Μεγάλη δοκιμασία για τα παιδιά καθώς μυρίζουν και δεν μπορούν να φάνε λόγω νηστείας. Το φουρνάρισμα των τσουρεκιών ήταν η μόνη δουλεία που επιτρεπόταν αυτήν την μέρα. Το φαγητό ήταν νερόβραστα φασόλια ή πατάτες χωρίς λάδι. Το βράδυ πηγαίναμε στη εκκλησία για να παρακολουθήσουμε τα εγκώμια από τα παιδιά του σχολείου που πολλές φορές τα μπέρδευαν, ενώ ο κόσμος προσκυνούσε τον Επιτάφιο. Η προσμονή της επόμενης μέρας για τα παιδιά ήταν μεγάλη. Με καθαρά ρούχα πρωί πρωί πήγαιναν στην εκκλησία να κοινωνήσουν και έτσι αποκτούσαν το δικαίωμα να δοκιμάσουν από τα τσουρέκια. Ο βαφτιστικός έπρεπε με μια άσπρη πετσέτα να πάει τα τσουρέκια και τα αυγά στον νονό του ο οποίος με την σειρά του θα του έδινε το δώρο του συνήθως άσπρα παπούτσια. Το Μ. Σάββατο διαλέγαμε το πιο μεγάλο αυγό. Το βράδυ η εκκλησία γέμιζε και ο κόσμος περίμενε το Χριστός Ανέστη και όταν ερχόταν εκείνη η ώρα εκτός από την καμπάνα ακούγονταν και τα τουφέκια, καραμπίνες, πιστόλια και τα βαρελότα. Ο αυλόγυρος της εκκλησίας γέμιζε ευχές. Την άλλη μέρα Κυριακή του Πάσχα ο καθένας φορούσε ότι καινούργιο είχε. 

Ε) Γιορτές του καλοκαιριού

Στις 6 του μηνός ημέρα του Σωτήρος. Παραμονή ετοιμαζόταν το κάρο και και ξεκινούσε με όλη την οικογένεια πάνω αλλά και με πολλούς συγγενείς και γείτονες. Είχαν όλα τα απαραίτητα τυρί, ντομάτες, αλμυρή σαρδέλα, τηγανιτές πιπεριές και μελιτζάνες και φυσικά ούζο. Ήταν έθιμο που γινόταν κάθε χρόνο και πριν φύγουν άναβαν ένα κερί στο εκκλησάκι του Σωτήρος. Και η επόμενη μεγάλη γιορτή ήταν ο Δεκαπενταύγουστος όπου εκείνες τις μέρες ότι δουλειά και αν είχανε την παρατούσανε. Ήταν η μεγαλύτερη γιορτή του καλοκαιριού.