Τελετουργίες από Π.Ε. ΕΒΡΟΥ, Δ. ΟΡΕΣΤΙΑΔΟΣ, ΡΙΖΙΩΝ

ΕΘΙΜΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ – ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ
«Οι νέοι των Ριζιών αγαπούν τις παραδόσεις και αν υπάρχει μία εξ αυτών που τους
ενθουσιάζει περισσότερο αυτή είναι τα κάλαντα των Χριστουγέννων. Ανάλογα με
την ηλικία εντάσσονται στην παρέα των μικρών ή των μεγάλων καλαντάρηδων,
συμφωνούσαν τα όργανα και την μοιρασιά των χρημάτων. Τα παλικάρια του
χωριού από μέρες πριν ξεκινήσουν να γυρνάνε το χωριό, οργανώνονται ξεκινάνε
πρόβες και συμφωνούν τα όργανα. Σήμερα χρησιμοποιούν την νταούλα και μερικές
φορές την γκάιντα ή και κλαρίνο. Το βράδυ της Παραμονής βγαίνουν στην γύρα
δηλαδή λένε τα κάλαντα στα μαγαζιά του χωριού το γλέντι σε συμφωνημένο μαγαζί
και καλούν όποιον θέλει να συμμετάσχει με φαγητό, ποτό, μουσική και χορό. Την
επόμενη μέρα από πολύ νωρίς ξεκινούν τα κάλαντα και γυρνούν στο χωριό ως το
απόγευμα. Πληρώνουν τα όργανα όσα είχαν συμφωνήσει και μοιράζονται τα
υπόλοιπα μεταξύ τους. Κάποτε οι ‘’τζορμπατζήδες’’ (πλούσιοι) του χωριού όταν οι
καλαντάρηδες έφταναν σπίτι τους κερνούσαν λουκάνικα, ποτά και άλλους μεζέδες.
Πολλοί ακόμα περιμένουν τα παλικάρια στην αυλή τους για να τα φιλέψουν.
Κάλαντα υπάρχουν για κάθε περίπτωση και περίσταση. Υπάρχουν τα κάλαντα του
δρόμου που πάνε ως εξής:
«Τ’ αρχοντικό σπιτ’ βγήκαμε σ’ αρχοντικό θα πάμε
παίξτε παιδιά να παίξουμε χαρίτι να χαρούμε
σε αυτό ο σπίτι που ρθαμε πέτρα να μην ραγίσει
και ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνους πολλούς να ζήσει
να ζήσει χρόνους εκατό και χίλιες δυο βδομάδις
εμείς εδώ δεν ήρθαμε να φάμι και να πιούμι
μόνο σας αγαπήσαμε και ήρθαμε να σας δούμι».
Έπειτα ανάλογα με την περίσταση προσέλεταν κι άλλες στροφές. Εάν στο σπίτι
υπήρχε ανύπαντρη κοπέλα πρόσθεταν :
«Ξύπνα περιστερούλα μου ήρθα στο μαχαλά σου
χρυσή κορδέλα σου φερα να δέσεις στα μαλλιά σου».

Για όσους δεν ανοίγουν την πόρτα τους , αναγγέλλεται το εξής:
«Αρκούδα μας η μαλλιαρή με μαλλιαρά ποδάρια
δεν σήκωσ’ τον κωλαρο’ τα να ανοιξ’ τα παλικάρια».
Κάλαντα υπάρχουν ακόμη για την μάνα που χει γιο για την μάνα που χει κόρη, για
τους νιόπαντρους, για παλικάρια , για αρραβώνα. Όταν έρχονται τα παλικάρια στο
δικό μου σπίτι τραγουδούν το τραγούδι για τις κοπέλες. Εάν πάνε για παράδειγμα
σε ένα σπίτι νιόπαντρο θα τραγουδήσουν: ‘’τ΄αντρόγυνο το νιούτσικο το νιο
στεφανωμένο, στα γόνατα του την κρατεί στα μάτια την κοιτάζει...’’. Συνήθως λένε
μόνο τα κάλαντα του δρόμου, τα κάλαντα για τις κοπέλες όταν πηγαίνουν σε σπίτι
που υπάρχει νέα κοπέλα και την αρκούδα μαλλιαρή για όσους δεν ανοίγουν . Αυτά
για τις υπόλοιπες περιστάσεις δεν ακούγονται ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια».
Πανταζίδου Ζωή

ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΜΠΕΗ
«Ο Μπέης είναι στην ουσία η γιορτή της σποράς. Στην Τουρκοκρατία ο Μπέης ήταν
σαν φοροεισπράκτορας. Οι χριστιανοί κάτοικοι βρήκαν έτσι ευκαιρία να τον τιμούν
και ταυτόχρονα τον διακωμωδούν. Ο Μπέης καθόταν σε ένα στολισμένο κάρο και
περνούσε από τα σπίτια για να εισπράξει το ‘’ισιούρι’’ τον φόρο. Οι νοικοκυρές
έδιναν στο μπέη και στα παλικάρια που ήταν η συνοδεία του μεζέδες. Όταν
τελείωναν μαζεύονταν στο καφενείο και παλιότερα στο σπίτι του Μπέη. Μετά
αναπαριστούν την σπορά. Ο Μπέης κάθεται με πολύ επίσημο ύφος σε ένα κάρο με
μια πομπή κατοίκων και συνήθως συνοδεύονται από όργανα. Πήγαιναν σε μια
ανοιχτοσιά και εκεί ο Μπέης όργωνε και 2 ανύπαντροι άνδρες έσερναν τον ζυγό
ενώ ο μπέης κρατούσε το αλέτρι. Μετά είχαμε την παλαίστρα. Μετά το τέλος της
πάλης οι παλαιστές έπαιρναν όλοι δώρα αλλά αυτός που νικούσε έπαιρνε το πιο
μεγάλο. Η γιορτή τελείωνε με γλέντι στο καφενείο. Τα έξοδα πληρώνονταν από τον
Μπέη της επόμενης χρονιάς. Είχε επιλεγεί αυτός νωρίτερα , στο σπίτι του
προηγούμενου Μπέη όταν κόβανε την μιλίνα με την δραχμή και σε όποιον τύχαινε
η δραχμή αυτός γινόταν ο επόμενος μπέης της χρονιάς. Όλοι αυτοί υπάρχουν και
στο ημερολόγιο του πολιτιστικού συλλόγου. Υπάρχουν και φωτογραφίες εκεί».
Λεύκελη Χρυσούλα