Τελετουργίες από Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ, ΑΒΑΤΟΥ, Δ. ΤΟΠΕΙΡΟΥ

ΣΥΛΛΟΓΉ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΎ ΥΛΙΚΟΎ ΑΠΌ:

ΆΒΑΤΟ ΞΆΝΘΗΣ

ΤΗΣ ΦΟΙΤΉΤΡΙΑΣ:

ΓΙΑΝΝΈΛΗ ΜΑΡΊΑΣ-ΜΑΓΔΑΛΗΝΉΣ

ΠΑΝΕΠΗΣΤΙΜΙΑΚΌ ΈΤΟΣ:

2003-2004

 ΤΜΉΜΑ:

ΙΣΤΟΡΊΑΣ ΕΘΝΟΛΟΓΊΑΣ Α’ ΕΞΆΜΗΝΟ

ΜΆΘΗΜΑ:

ΛΑΟΓΡΑΦΊΑ ( ΕΙΣΑΓΩΓΉ Ι)

ΚΑΘΗΓΗΤΉΣ:

Μ.Γ. ΒΑΡΒΟΎΝΗΣ

Β.ΈΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΪΚΟΎ ΕΟΡΤΟΛΟΓΊΟΥ

α. Όταν είναι να ΄ρθουν τα Χριστούγεννα, όλοι μπίναμι στη νηστεία. Τρώγαμε όμως κι ψάρι στην νηστεία αυτή. Προπαθούσαμι να μην μαλώνουμι μι το σοϊ και τις γειτόνοι κι μιτρούσαμι τις πράξεις μας. Τις δουλειές μας δεν τις σταματούσαμι όμως, συνεχίζαμ΄ κανονικά. Την παραμονή απ’ τα Χριστούγεννα πηγαίναμι στην εκκλησία να πάρουμι την κοινωνιά.

β. Στου δωδεκαήμερο ήταν όλες οι μιγάλες γιορτές. Σφάζαμι τα γουρούνια τότες. Γυρνούσαν οι μιγάλοι κι έλεγαν τα κάλαντα ομάδες-ομάδες μι γκάϊντα στα σπίτια. Απ’ του γουρούνι εκαναμ’ τις μπάμπες (= φαγητό Χριστουγέννων που γινόταν από τα έντερα του γουρουνιού και ρύζι) κι αφού πηγαίναμι του πρωί στην εκκλησία μιτά γυρνούσαμε κι τρώγαμε κι τρώγαμι τις μπάμπες. Τις επόμενες μέρες μαγειρεύαμε όλο κρέας, μιας και μαζευόταν όλο το σοϊ και εκαναμ’ χρόνια πολλά. Την Πρωτοχρονιά εκάναμ’ πίτα , για βασιλόπιτα εκαναμ’ τυρόπιτα. Κι όσα άτομα ήμασταν βάζαμι σε κάθι κομμάτ’ από κάτι να τύχει ο καθένας χώρια απ’ το τυχερό που θα τύχαινε το φλουρί. Προτού να γυρίσει ο χρόνος φρόντιζαν του κάρου να είναι γεμάτο για να είναι έτσι όλο το χρόνο. Μιτά όταν ξεκινούσε η νοικοκυρά να καθαρίσει το σπίτι θα πιρνούσι ο παπάς να ρίξει αγιασμό για να φύγουν οι καλικάντζαροι, γι’ αυτό πιο πολύ έριχνε αγιασμό στις αγωνιές.

γ. Είχαμι πουλλές γιορτές τον Φλεβαρ’. Τον Αϊ- Χαραλάμπη, τον Αϊ- Τρύφωνα που κάναμε αγιασμό και το ερίχναμ’ στα χωράφια. Η Υπαπαντή και του Συμεών αλλά η νοικοκυρά προτού αυτές τις γιορτές έκοβε ξύλα,  προτού την γιορτή του Συμεών ειδικά αν ήταν έγκυος γιατί αν έκοβε κάτι στην γιορτή αυτή το μωρό θα έβγαινε μι σημάδια, ούτε το ψωμί δεν έκοβαμ’.

δ. Τις Αποκριές έκαναμ’ πίτες και μιζεύαμι εκείνο το βράδ’ τους συγγενείς για να κάνουμι μετάνοιες κι να ζητήσουμι συγχώρεση. Μιτά γυρνούσαμι απου σπίτ’ σε σπίτ’. Όποιος πιρνούσ’ απού το σπίτ’ κιρνούσαμι όχι γλυκά, ούζο, μεζέ και άλλα τέτοια. Τα μικρά κι οι μιγαλ’ ντυνόταν καρναβάλια κι γυρνούσαμι στα σπιτια. Την Δευτέρα ό,τι φαγητά έμισκαν τα μοιράζαμ’ σι τσιγγάνους κι έπλεναμ’ τα κατσαρόλια κι μιτά είχαμι τη νηστεία μας.

ε. Μιτά τη νηστεία είχαμι κάθι βδομάδα τους Χαιρετισμούς πηγαίναμ’ στην εκκλησία. Μιτά απού πέντε χαιρετισμοί, ήταν η γιουρτή του Λαζάρου κι οι νοικοκυρές τους έδιναν αυγά. Μιτά ήταν των Βαϊων αρχίζουν οι αγρυπνίες, τρείς νύχτες ήταν οι αγρυπνίες. Την Τετάρτη ήταν του Ευχέλαιου που έκαναμ’. Την Πέμπτη εδαβάζαμ’ τα δώδεκα ευαγγέλια. Στα εξ' ευαγγέλια κατέβαζαμι του Χριστού από του σταυρού κι αφού ο κόσμος χαιρετούσε έδιναν τα δούρα, άλλοι λεφτά κι αλλ’ πετσέτες. Κι αφού σχολούσε η εκκλησία εκάθονταν και ξενυχτάαν τον Χριστού μέχρι το πρωί. Την Παρασκευή κατεβάζαμ’ τον Επιτάφιο και του βράδ’ τον τραγουδούσαμι. Κι μιτά τον γυρνούσαμι στου χουριό κι μιτά πιρνούσι απού κάτου ο κόσμος κι περίμενι να σχολάσ’ η εκκλησία για να παρ’ λουλούδια απ΄του παπούλη το χερ’. Την άλλ’ μέρα του Μεγάλου Σάββατου χτυπούσι η καμπάνια, όποιος ήθελε να πα να κοινωνήσ’. Οι νοικοκυρές του Σάββατου σφάζανι του αρνί και έκαμναν τη μαγειρίτσα. Το βραδ’ που χτυπούσι η καμπάνα για του ¨Χριστός Ανέστη¨, πήγαιναν το άκουαν κι έπαιρναν του φώς απού τον παπά κι άναβαν την καντήλα κι όποια νοικοκυρά μπουρούσε το εκράταε σαράντα ημέρες. Σι οχτώ ημέρες απού του Πάσχα ήταν του Θούμα. Αν ήθελες να κανς μνημόσυνο στην νηστεία ετούτη διν του έκανες, περίμενες πρώτα να περάσει η γιορτή του Θωμά.

ζ. Του Καλοκαίρ’ πουλλές ήταν οι γιορτές, αλλά σ’ αυτήν που χαιρόμασταν πιότερο ήταν του Δεκαπενταύγουστο. Νηστεύαμι δεκαπέντε μέρες για της Παναγίας. Δεκαπέντε ημέρες πριν απού την γιορτή εκαναμ’ την παράκληση της Παναγίας. Εγραφαμ’ ονόματα ζωντανά κι τα διάβαζε ου παππούλης.