Τελετουργίες από Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ, Δ. ΑΒΔΗΡΩΝ

ΠΟΤΑΜΙΑ

ΕΡΓΑΣΊΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΆΘΗΜΑ ΤΗΣ ΛΑΟΓΡΑΦΊΑΣ

ΚΑΘΗΓΗΤΉΣ: ΒΑΡΒΟΎΝΗΣ

ΕΞΆΜΗΝΟ: Α’

ΕΞΆΜΗΝΟ ΦΟΊΤΗΣΗΣ: Ε’

ΌΝΟΜΑ: ΓΙΑΝΝΟΎΛΑ

ΕΠΏΝΥΜΟ: ΧΑΤΖΌΠΟΥΛΟΥ

Σαρακατσάνοι Ποταμιάς Ξάνθης

2003-2004

« Οι Σαρακατσάνοι είναι χριστιανοί ορθόδοξοι. Βέβαια η λαϊκή λατρεία παρουσιάζει ιδιαιτερότητες χωρίς αυτό να σημαίνει αίρεση ή απομάκρυνση από το δόγμα, αλλά προσαρμογή τους στο δικό τους τρόπο ζωής. Η διάσταση ανάμεσα στην επίσημη λατρεία και στην λαϊκή των Σαρακατσάνων παρουσιάζεται στον τρόπο εορτασμού των Χριστουγέννων, του Αγίου Βασιλείου, των Θεοφάνιων, του Λαζάρου, της Μεγάλης Εβδομάδας και του Πάσχα, του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Δημητρίου καθώς και κάποιων άλλων Αγίων που είναι πιο σημαντικοί για τους Σαρακατσάνους.

Χαρακτηριστικά θα αναφερθεί ο εορτασμός των Θεοφανίων όπου στους Σαρακατσάνους το ράντισμα με αγιασμό σε ανθρώπους και κατοικίες το αναλαμβάνουν οι γυναίκες. Μόλις ξημερώσει, φεύγουν για να πάνε στην εκκλησία γι’ αυτό συχνά χρειάζονται δύο με τρείς ώρες περπάτημα. Αφού παρακολουθήσουν τη λειτουργία, επιστρέφουν προμηθευμένες με αγιασμό. Ραντίζουν τότε τους ανθρώπους, τα καλύβια, τις στάνες, τους φράχτες, τα κοπάδια καθώς και τα υποζύγια. Έτσι βλέπουμε ότι σ’ αυτή τη λειτουργία  οι γυναίκες υποκαθιστούν τον παπά, ο οποίος άλλωστε θα δυσκολευόταν να πηγαίνει στα απομακρυσμένα κονάκια τους.

Ακόμη ένα χαρακτηριστικό Σαρακατσάνικο τελετουργικό άξιο αναφοράς, γίνεται την Κυριακή του Πάσχα, την οποία οι Σαρακατσάνοι γιορτάζουν με πολύ επισημότητα. Το ξημέρωμα ο τσέλιγκας όπως και ο κάθε αρχηγός οικογένειας μαζί με τον μεγάλο γιό σφάζουν το πασχαλινό αρνί. Το θύμα τοποθετείται καταγής με το κεφάλι γυρισμένο στην ανατολή, κατεύθυνση όπου κοιτάζει και ο αρχηγός την ώρα της σφαγής και συμβολίζει τη ζωή και το καλό. Έπειτα ο αρχηγός βυθίζει το δάχτυλο του στο αίμα του αρνιού και σχηματίζει ένα σταυρό στο μέτωπο του γιού του καθώς και πάνω από την είσοδο της καλύβας. Έπειτα ετοιμάζει τη φωτιά, σουβλίζει το αρνί και το ψήνει ο ίδιος χωρίς καν ν’ ανακατευτούν οι γυναίκες σ’ αυτή τη διαδικασία. Στη συνέχεια όλος ο κόσμος πανηγυρίζει. Παραλλαγές όμως του ίδιου τελετουργικού συναντώνται στις γιορτές του Αγ. Δημητρίου και του Αγ. Γεωργίου. Επαναλαμβάνεται και στην ονομαστική εορτή η οποία είναι αφιερωμένη στη στάνη αλλά και σε ολόκληρο το τσελιγκάτο, καθώς πολλά τσελιγκάτα είναι ταμένα σε κάποιον Άγιο.