Τελετουργίες από Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ, Δ. ΤΟΠΕΙΡΟΥ

ΕΚΛΕΚΤΟ

 

ΣΥΛΛΟΓΉ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΎ ΥΛΙΚΟΎ ΤΟΥ ΕΚΛΕΚΤΟΎ

ΤΗΣ ΦΟΙΤΉΤΡΙΑΣ ΦΕΣΑΤΊΔΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΉΣ ΑΜ:1173

Α’ ΕΞΑΜΉΝΟΥ ΙΣΤΟΡΊΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΊΑΣ

ΧΡΌΝΟΣ ΣΥΛΛΟΓΉΣ 2001-2002

Μ.Γ. ΒΑΡΒΟΎΝΗΣ

                                                           - Εκλεκτό Ξάνθης-

Β. ΈΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΪΚΟΎ ΕΟΡΤΟΛΟΓΊΟΥ

α. Σαρακοστή πριν τα Χριστούγεννα

 «Πριν τα Χριστούγεννα το σαρανταήμερο όλο νηστεύαμε μικροί και μεγάλοι και περιμέναμε τα Χριστούγεννα για να σφάξει ο καθένας το ζωντανό του που έτρεφε στο σπίτι (γουρούνι, κατσίκι, πρόβατο) κυρίως γουρούνι.

Από αυτό φτιάχναμε καβουρμά, το παστό λαρδί που το χρησιμοποιούσαμε  στις πίτες και τα φαγητά το χειμώνα».

( Βαγγελιώ Χαρτά )

β. Το Δωδεκαήμερο ( 25 Δεκεμβρίου- 5 Ιανουαρίου )

« Παραμονή Πρωτοχρονιάς μοσχομύριζε το χωριό απ’ τα τσουρέκια και τις βασιλόπιτες που ψήναμε. Όταν άλλαζε ο χρόνος ανοίγαμε την πόρτα, έβγαινε έξω ο νοικοκύρης του σπιτιού, έπαιρνε μια πέτρα και μπαίνοντας στο σπίτι ευχόταν χρόνια πολλά στην οικογένεια κι όλοι φιλούσαμε το χέρι του πατέρα.

Πήγαινε, άνοιγε το στάβλο, χάιδευε τα ζώα, ευχότανε να μην αρρωστήσουν. Το πρωί της Πρωτοχρονιάς ο πατέρας, και αν δεν ζούσε, ο μεγαλύτερος γιός , έσπαζε το ρόδι στο κατώφλι.

Την Παραμονή των Φώτων το βράδυ, μεγάλοι άνδρες ρίχναμε μέσα στα σπίτια υφασμάτινες σακούλες μαύρες μ’ ένα σκοινί κι ο νοικοκύρης έβαζε μέσα ό,τι είχε ευχαρίστηση (χαρούπια, μανταρίνια και δεκάρες, εικοσάρες) . Ο νοικοκύρης , προσπαθούσε να δει ποιοι είναι , αλλά εκείνοι τραβούσαν τις σακούλες για να μην τους αναγνωρίσει. Αστειευόμενος ο νοικοκύρης ήθελα να τους γνωρίσει αλλά σπάνια τα κατάφερνε. Την παραμονή των Φώτων τα παιδιά έλεγαν τα κάλαντα, όπως:

«Σήμερα τα Φώτα, εγένησε η κότα,

Έκανε κοτάκια, με τα τσαρουχάκια,

Με τα τσαρουχάκια , να μην πατούν τσαλάκια.

Ανήμερα των Φώτων έριχναν τον σταυρό στην γκιόλα του χωριού, κι έπεφταν τα νέα παιδιά για να πιάσουν το σταυρό . Αυτός που τον έβγαζε γύριζε από σπίτι σε σπίτι με όλα τα παιδιά κρατώντας σ’ ένα δίσκο  το σταυρό πάνω σε βασιλικό ψάλλοντας το «εν Ιορδάνη βαφτιζουμένου σου Κύριος»

Η κάθε νοικοκυρά προσκυνούσε το σταυρό και έδινε τον αβολό της 

( Βαγγελιώ Χαρτά )

δ. Απόκριες

« Οι νέοι και οι νέες ντυνόντουσαν καρναβάλια με ό,τι υπήρχε στο σπίτι. Με κρεβατόγυρους φτιάχναμε τσιγγάνικες φούστες, με σεντόνια, ρούχα των μεγάλων και άλλα πανιά, ντυνόμασταν γέροι, γιατροί. Γυρίζαμε από σπίτι σε σπίτι με όργανα (νταούλια, ούτι, κλαρίνα). Την Καθαρή Δευτέρα μουτζουρώναμε ο ένας τον άλλον με μουτζούρα (καπνιά από τηγάνι)

( Βαγγελιώ Χαρτά )

ε. Κινητές εορτές

Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή

«Την Σαρακοστή του Πάσχα η νηστεία ήταν αυστηρή. Την Μεγάλη βδομάδα δεν τρώγαμε ούτε λάδι και εκκλησιαζόμασταν. Τα εγκώμια δεν τα λέγαν οι ψαλτάδες αλλά ομάδες νέων. Οι μάνες μας δεν μας επέτρεπαν να φάμε τσουρέκι και κόκκινο αυγό πριν την Ανάσταση και τις ακούγαμε. Περιμέναμε με λαχτάρα να ξημερώσει η Ανάσταση, για να φορέσουμε τα ρούχα της Λαμπρής.  Τα ρούχα οι νονοί και οι γονείς μας τα κρεμούσαν στις κρεμάστρες και ξυπνούσαμε τη νύχτα και τα βλέπαμε λαχταρώντας πότε θα ξημερώσει να τα φορέσουμε.

Στην πρώτη Ανάσταση τα μεσάνυχτα κάποιος έπρεπε να χτυπήσει τενεκέ μέσα στο χωριό για να συγκεντρωθούμε όλοι για την εκκλησία. Οι μεγάλοι αλλά και τα μικρά παιδιά από την εκκλησία φεύγαμε τρεις τα ξημερώματα, αφού τελείωνε η Αναστάσιμη Λειτουργία.

Την Κυριακή του Πάσχα, στη δεύτερη Ανάσταση μετά τη λειτουργία τσουγκρίζαμε τα κόκκινα αυγά με μεγάλη χαρά και ευχαρίστηση. Όποιος έσπαζε το αυγό του άλλου τον κέρδιζε και του έπαιρνε το αυγό. Οι ευχές ήταν « Χριστός Ανέστη» και η απάντηση:  «Αληθώς Ανέστη».

Κάποιοι ετοίμαζαν αυγά, διάλεγαν τα πιο γερά αυγά ή αυγά φραγκόκοτας και είχαν τις μεγαλύτερες επιτυχίες».

( Βαγγελιώ Χαρτά )

στ. Ακίνητες εορτές της Άνοιξης

« Η Πρωτομαγιά ήταν η μεγάλη γιορτή της Άνοιξης. Όλοι μικροί και μεγάλοι περιμέναμε τέτοιες γιορτές , για να ξεσκάσουμε και να διασκεδάσουμε . Γιορτές όπως τα πανηγύρια, η Πρωτομαγιά, οι ονομαστικές ήταν η χαρά μας. Το πρωί της Πρωτομαγιάς η μάνα μας έδινα γάλα και μια σκελίδα σκόρδο , για να μην ‘ψωριάσουμε’ όπως έλεγε.

Παρέες, παρέες βγαίναμε στις εξοχές, κόβαμε αγριολούλουδα και τραγουδώντας φτιάχναμε στεφάνια και επιστρέφοντας στα σπίτια τα κρεμούσαμε στις πόρτες.

 ‘Πρωτομαγιά τα λουλούδια γιορτάζουν,

και τα πουλιά , τ’ αστέρια του φωνάζουν,

τραγουδούν το Μαη-Μαη την Πρωτομαγιά’

( Βαγγελιώ Χαρτά )

ζ. Γιορτές του καλοκαιριού

« Ήταν οι γνωστές. Οι Δώδεκα Απόστολοι στις 30 Ιουλίου, του Σωτήρος 6 Αυγούστου, ο γνωστός Δεκαπενταύγουστος. Δεν τις γιορτάζαμε ιδιαίτερα.

( Βαγγελιώ Χαρτά )