Τελετουργίες από Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ, Δ. ΤΟΠΕΙΡΟΥ, Κυψέλη

Λαογραφική εργασία της Βασιλικής Κεχαγιόγλου.

Α’ εξάμηνο του τμήματος Ιστορίας – Εθνολογίας

Αριθμός μητρώου: 899

Καθηγητής: Μανώλης Βαρβούνης

Περίοδος συλλογής λαογραφικού υλικού : Δεκέμβριος: 1999-Ιανουάριος 2000

 

Β’ Έθιμα του Λαϊκού Εορτολογίου

α) Η σαρακοστή πριν τα Χριστούγεννα.

Κρατούσαμε νηστεία σ’ όλη τη σαρακοστή . Κρατούσαμε και τριήμερα, μετά τη λειτουργία και πηγαίναμε από σπίτι σε σπίτι και τρώγαμε λίγο. Οι νοικοκυρές έφτιαχναν βαρβάρα, λαλαγγίτες , κομπόστα και σούπες. Πρώτα τα ευλογούσε ο παπάς και μετά τα τρώγαμε. Μας έλεγε την πρώτη μέρα να φάμε από κάθε σπίτι μια κουταλιά, την δεύτερη δύο, και την τρίτη τρείς.

β) Το Δωδεκαήμερο ( 25 Δεκεμβρίου-5 Ιανουαρίου)

Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι είχε πίτες , κανταϊφι, μπακλαβά, γεμιστές κότες. Το τραπέζι έμενε όλη μέρα στρωμένο και πήγαιναν επισκέψεις ο ένας στον άλλον. Το βράδυ της Πρωτοχρονιάς οι άντρες έπαιζαν χαρτιά με λουκούμια. Έμπαιναν με το δεξί πόδι στο σπίτι, έλεγαν ΄΄χρόνια πολλά΄΄ και έκοβαν την βασιλόπιτα. Ανήμερα την Πρωτοχρονιά βάζαν έξω από την πόρτα μια σκούπα για να διώξουν τους καλικάντζαρους.

Τα φώτα έριχναν τον σταυρό στην λίμνη και βουτούσαν για να τον πιάσουν. Μετά μέσα σε βασιλικό τον γυρνούσαν τα παιδιά μέσα στο χωριό. Ο παπάς περνούσε για να ΄΄φωτίσει ΄΄ και του έδιναν λεφτά.

Όταν έβγαιναν τις παραμονές τα βράδια τα παιδιά για να πουν τα κάλαντα τους δίναμε σύκα, μήλα, μανταρίνια και ξυλοκέρατα.

δ) Απόκριες

Την παραμονή της Καθαρής Δευτέρας κάναμε ένα μεγάλο τραπέζι και ξενύχτι. Την άλλη μέρα καθαρίζαμε τις κατσαρόλες με στάχτη και νερό. Οι γιαγιές ντύνονταν καρναβάλια, φορούσαν παλιά ρούχα ή ανδρικά ή τα ρούχα των νέων γυναικών. Την Καθαρή Δευτέρα ο ένας έβαζε έξω απ’ το σπίτι του άλλου ένα κάρο για να μην μπορεί να βγει.

Την Τσικνοπέμπτη το πρωί αν πήγαινες επίσκεψη σε μουντζούρωναν.

ε) Κινητές εορτές

Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα, μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή.

Την Σαρακοστή του Πάσχα νηστεύαμε. Την Κυριακή των Βαϊων φέρναμε βάγια στο σπίτι. Την Μεγάλη Πέμπτη βάφαμε κόκκινα αυγά και φτιάχναμε τσουρέκια.

 

Εκκλησιαστικός πλειστηριασμός  

Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής μετά τη λειτουργία, ο επίτροπος έκανε κατάλογο, των ατόμων που πρόσφεραν χρήματα. Συμμετείχαν άτομα όλων των ηλικιών ( από την εφηβική ηλικία και πάνω) και των δύο φύλων. Πολλές φορές οι συγγενείς βοηθούσαν οικονομικά τον υποψήφιο την ώρα του πλειστηριασμού. Όποιος κέρδιζε γυρνούσε το σταυρό μαζί με βασιλικό σ’ όλο το χωριό. Ο κόσμος του έδινε χρήματα, και ύστερα ο νικητής πήγαινε στο καφενείο για να κεράσει τον κόσμο.

Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης οι γυναίκες ξημέρωναν στη εκκλησία για να στολίσουν τον επιτάφιο. Τη Μεγάλη Παρασκευή οι γυναίκες βάζαν τα παιδιά να περάσουν 3 φορές ( δημιουργώντας και τις 3, το σημείο του σταυρού) κάτω από τον επιτάφιο.

στ) Ακίνητες εορτές της άνοιξης

Του Ευαγγελισμού κάναμε τραπέζι. Εκείνη τη μέρα αν κάποιον γιόρταζε έκανε αρτοκλασία. Το ίδιο Κωνσταντίνου και Ελένης. Τότε είχε πανηγύρι στο Μαγικό (ένα κοντινό χωριό) και πηγαίναμε. Πέτρου και Παύλου κάναμε νηστεία.

ζ) Γιορτές του καλοκαιριού

 

Πριν της Παναγίας κρατούσαμε νηστεία 15 μέρες. Την παραμονή το βράδυ πηγαίναμε (στην Αρχαγγελιώτισσα , ένα μοναστήρι στην Ξάνθη) για να προσκυνήσουμε. Όσοι είχαν τάμα άναβαν λαμπάδα. Ανήμερα φτιάχναμε τραπέζι και απαγορευόταν η δουλειά.