Τελετουργίες από Π.Ε. ΡΟΔΟΠΗΣ, ΑΙΓΕΙΡΟΥ, Δ. ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ
ONOMA: ΚΑΡΥΔΟΠΟΥΛΟΥ ΡΑΦΑΕΛΑ
ΤΜΗΜΑ:Γλώσσας, Φιλολογίας και πολιτισμού των Παρευξεινίων χωρών
Ετος: 2000-2001
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:Μ.Γ. Βαρβούνης
Συλλογή λαογραφικού υλικού από την ΑΙΓΕΙΡΟ (Καβακλή) ΡΟΔΟΠΗΣ
Β. ΄Εθιμα του λαικού εορτολογίου
α. Η Σαρακοστή πρίν από τα Χριστούγεννα
β. Το δωδεκαήμερο (25Δεκεμβρίου – 5 Ιανουαρίου)
Πριν από τα Χριστούγεννα 40 ημέρες ο κόσμος νηστεύει μέχρι του Αγίου Σπυρίδωνος τρώνε και ψάρι αλλά μετά του αγίου Σπυρίδωνος μέχρι τα Χριστούγεννα νηστεύουν απ΄ όλα. Κάθε οικογένεια τότε μεγαλώνει ένα γουρούνι, τις παραμονές των Χριστουγέννων το έσφαζαν και υπήρχε το έθιμο τότε έβαζαν μια βούλα στα παιδιά από το αίμα του γουρουνιού για να είναι γερά. ΄Εκοβαν κοψιδάκια μικρά από το κρέας του γουρουνιού και το βαζαν στο πηρούνι και το έκαναν το έψηναν στα κάρβουνα της σόμπας. Και έτρωγαν μετά εκείνες τις μέρες αφού έτρωγαν μπριζόλες τότε έκαναν κρέας με λάχανο και λοιπά , το υπόλοιπο από το γουρούνι το έκαναν καβουρμάδες λίγδα το σημερινό μαγειρικό λίπος και μ΄αυτό έτρωγαν όλο το χρόνο. Το βαζαν σε τσουκάλια το βάζαν μέσα σε μέρος τέτοιο σκοτεινό και το είχαν όλο το χρόνο, όλο το χρόνο είχαν αυτό.
΄Ηταν το κρέας τους. Εφτιαχναν το αλάτιζαν το΄καναν σαν καπνιστό. Μετά τις υπόλοιπες μέρες την Πρωτοχρονιά έφτιαχναν πίτες, τυρόπιτες όχι σαν τις σημερινές τις βασιλόπιτες που ήταν τσουρέκια, είχαν τυρόπιτες και μέσα εκεί έβαζαν το νόμισμα, το τυχερό νόμισμα, έκοβαν τις πίτες και την Πρωτοχρονιά πάντα έσφαζαν την κότα, έσφαζαν μια κότα την οποία την γέμιζαν όπως και τώρα την γέμιζαν , μαζεύονταν όλοι στο τραπέζι όλη η οικογένεια στο τραπέζι το ίδιο έκαναν και τα φώτα. Τα Φώτα πήγαιναν έπαιρναν αγιασμό, άγιαζαν όλο το σπίτι, άγιαζαν τα μέρη που ήταν τα ζώα τα κοτόπουλα τα ζώα τους και όλα αυτά.
(Πασχαλιώ Παπαγεωργίου)
γ. Γιορτές του Φεβρουαρίου
δ. Απόκριες
ε. Κινητές εορτές
Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή
Το Φεβρουάριο το Φεβρουάριο ήταν η γιορτή του Συμεών ήταν γιορτή που οι έγκυες έπρεπε να αποφεύγουν να δένουν κορδόνια από τα παπούτσια να κόβουν και γενικά εκείνη την ημέρα δεν έπρεπε οι έγκυες να κάνουν δουλειές γιάτι εκείνη την ημέρα αν έκανα δουλειές σημαδευόταν το παιδί μετά όταν το γεννούσαν . ΄Αν δηλαδή εκείνη την ημέρα έκοβαν το παιδί μπορεί να έβγαζε σημάδι στο σώμα ή στο πρόσωπου που να έμοιαζε με κόψιμο ήταν όμως εκ γεννετής.
Τις απόκριές πάλι ο κόσμος ντυνόταν πολύ καρναβάλια και πήγαινε στα σπίτια και ο κόσμος κενρούσε ο ένας τον άλλον, μαζεύονταν όλοι μαζί και έκαναν γλέντια τέτοια και είχαν πάντα έθιμο να πηγαίνει το βαπτιστικό στην νουνά για να την πει συγχωρεμένα αυτό ήταν έθιμο να συγχωρεθεί δηλαδή με την νουνά του καρναβάλια γυρνούσαν ο κόσμος σόλο το χωριό με νταβούλια ζουρνάδες στις πλατείες και ντυνόταν καρναβάλια πριν από τι αποκριές όμως γιορτάζαμε το μεγάλο προστάτη μας τον Αγιο Αθανάσιο είχαν έθιμο να σφάζουν κουρμπανια να σφάζουν δηλαδή πρόβατα τα οποία τα έβαζαν μέσα σε μεγάλα καζάνια από γάλα μαζί με πατάτες κρεμμύδια κτλ και αφού τα διάβαζε ο παπάς πήγαινε ο κόσμος και το μοίραζε σ΄όλους από ένα πιάτο . Μετά είχαν ένα έθιμο έκαναν την λιτάνευση της εικόνας τη γυρνούσαν την εικόνα μέσα στο χωρίο του Αγίου Αθανασίου και γενικά το γιόρταζαν με μεγαλοπρέπεια επειδή ήταν ο προστάτης.
Μετά του Αγίου Τρύφωνα τραγουδούσαν επειδή ήταν ο προστάτης του τρύγου για να πάει καλά η παραγωγή μαζεύονταν ο κόσμος και αφού έπιναν τα τσίπουρα τα κρασιά και τέτοια τραγουδούσαν.
Τώρα πάλι για το Πάσχα από τη μέρα που άρχιζε η Σαρακοστή του Πάσχα μέχρι την ημέρα του Πάσχα ο κόσμος νήστευε από όλα δεν έτρωγε, μερικοί δεν έτρωγαν ούτε λάδι .Υπήρχαν άνθρωποι που δεν έτρωγαν ούτε λάδι 40 ημέρες τέτοια μεγάλη νηστεία, ορισμένοι δε έκαναν νηστεία τρείς μέρες χωρίς να πιούν νερό, τρείς μέρες χωρίς καθόλου νερό. Μετά μέσα στην Σαρακοστή είναι οι χαιρετισμοί αρχίζουν οι χαιρετισμοί κάθε Παρασκευή πήγαινε ο κόσμος στην εκκλησία με μεγάλη ευλάβεια μέχρι την προτελευταία Παρασκευή που είναι ο Ακάθιστος Υμνος την προτελευταία. Τότε συνήθως ο κόσμςο έσφαζε αρνιά. Ολοι είχαν στα σπίτια τους αρνιά τα έφτιχναν όποιοι είχαν τα έσφαζαν τα οποία τα γέμιζαν με βούκες από ψωμί καβουρντισμένο μετα συκωτάκια από το κρέας και κρεμμυδάκια και το γέμιζαν το αρνί και το βάζαν στο φούρνο. Τότε έφτιαχναν πολύ αυτοί που γιόρταζαν όπως οι Γιώργηδες κτλ. Έφτιαχναν τάματα στον Αι – Γιώργη και έφτιαχναν και αυτοί κουρνια δηλαδή έψηναν στο σπίτι τους το αρνί και μοίραζαν στον κόσμο αυτό ήταν το έθιμο που είχαν.
Ολη τη Μεγάλη Βδομάδα ο κόσμος πήγαινε στην εκκλησία από τη Μεγάλη Δευτέρα μέχρι και το Μεγάλο Σάββατο.Ολη την μεγάλη βδομάδα ο κόσμος πήγαινε στην εκκλησία. Τότε μάζευαν λουλουδια από το σπίτι τους και έφτιαχναν τον επιτάφιο την Μεγάλη Παρασκευή και μετά μετά το στόλισμα τον γυρνούσαν όπως και τώρα μέσα στο χωριό περνούσε όπως και τώρα ο κόσμος από κάτω και ειδικά όταν τον είχαν στην εκκλησία πήγαινε ο κόσμος γονατιστός και περνούσε από κάτω από τον επιτάφιο όλη τη νύχτα τον ξενυχτούσαν όπως και τώρα το Χριστό και την Ανάσταση 12 η ώρα που χτυπούσε από την ώρα που άρχιζε η εκκλησία πήγαινε ο κόσμος στην εκκλησία και 12 η ώρα που ήταν η Ανάσταση ο κόσμος με αβγά με τις λαμπάδες τσούγκριζε όπως γίνεται και τώρα. Πάντα ο κόσμος έφτιαχνε το Πάσχα τα τσουρέκια την Πέμπτη βάφουν τα κόκκινα τα αβγά μετά το Μεγάλο Σάββατο έφτιαχνα τα τσουρέκια ή κουλουράκια, τσουρέκια ή μεγάλες πλεξούδες. Μετά εκείνα τα χρόνια όταν τραγουδούσαν τα παιδιά που τραγουδούσαν «Σήμερα μαύρος ουρανός σήμερα μαύρη μέρα» τραγουδούσαν αυτό το τραγούδι πήγαιναν, και τους έδινε τους έδινε ο κόσμος αυγά όπως και του Λαζάρου. Του Λαζάρου τα κοριτσάκια έπαιρναν ένα καλαθάκι το έβαζαν γύρω γύρω μενεξέδες και πήγαιναν μπροστά στα σπίτια των νοικοκυραίων και τραγουδούσαν. « Σήκω Λάζαρε και μην κοιμάσαι ήρθε η μάνα σου από την πόλη και φερε χαρτί και κομπολόι» και τότε τους έδιναν αβγά τα οποία όμως ήταν άβαφα μάζευαν αβγά δεν έδιναν όπως σήμερα που δίνουν λεφτά τότε έδιναν αβγά ότι είχε ο κόσμος και έδιναν αβγά των Βαίων δε έριχναν μέσα στην εκκλησία τα Βάγια και εκείνη την ημέρα έτρωγαν ψάρια . Το είχαν έθιμο να τρώνε ψάρια.
Την Πεντηκοστή γιορτάζει η εκκλησία και είναι που μπαίνουν οι ψυχές είναι οι ψυχές ανοικτές και μπαίνουν μέσα και πηγαίνουν στην εκκλησία και σκύβουν στα γόνατα. Παίρνουν τα δαφνόφυλλα γονατίζουν μερικές γυναίκες παίρνουν στην εκκλησία το θύμιαμα το θυμιατό και ένα κεράκι ανάβουν ανάβουν ένα κερί και όσο λέει ο παπάς κλείνονται ξανά οι ψυχές μέσα και ο παπάς συνέχεια διαβάζει και αυτοί έχουν συνέχει το κεράκι αναμμένο.
Το Φεβρουάριο είναι και η Καθαρά Δευτέρα που είναι τα κούλουμα. Τη Καθαρά Δευτέρα λοιπόν ο κόσμος έκανε λαγάνες και χαλβά είτε σπυρωτό είτε τίποτα άλλο και πηγαίναμε όλοι στο ποτάμι και γιορτάζαμε. Ακόμη πετούσαμε και χαρταετό που μερικές φορές κάναμε εμείς ή όσοι είχαν περισσότερα λεφτά αγόραζαν ένα.
(Πασχαλιώ Παπαγεωργίου)
στ.Ακίνητες εορτές της άνοιξης
δ. Γιορτές του καλοκαιριού
η. Γιορτες του Φθινοπώρου ως την ειορτή του Αγίου Φιλίππου
Την άνοιξη είναι η Πρωτομαγιά. Την Πρωτομαγιά όπως και τώρα ο κόσμος όλος πήγαινε κορίτσια αγόρια όλοι πήγαιναν τότε με τα πόδια δεν υπήρχαν αυτοκίνητα ή πήγαιναν με τα ζώα κτλ. Πήγαιναν στην Πρωτομαγιά. Όταν πήγαιναν είχαν ακόμα τα κόκκινα αβγά, έπαιρναν τα τσουρέκια έπαιρναν οπωσδήποτε κρέατα, κεφτεδάκια όπως ακριβώς και τώρα. Πήγαιναν και έβαζαν μια κουβέρτα κάτω καθοταν στο χορτάρι στο πράσινο το χορτάρι συνήθως πήγαιναν στο ποτάμι κοντά εκεί κάτω στα δέντρα. Εφτιαχναν κούνιες και κουνιόταν μάζευαν θυμάμαι παπαρούνες μάζευαν τέτοιες μαργαρίτες και έφτιαχναν στεφάνια. Σε κάθε σπίτι υπήρχε κρεμασμένο από ένα στεφάνι όπως ακριβώς και τώρα τα ίδια πράγματα αλλά ο κόσμος χαιρόταν πιο πολύ επειδή δεν είχε πολλά πράγματα και ήταν πιο ευτυχισμένος ευχαριστόταν με τα λίγα δηλαδή για αυτούς ήταν μια μέρα μεγάλης χαράς την Πρωτομαγιά τα παιδιά έτρεχαν μέσα στα χορτάρια έπαιζαν ήταν πάρα πολύ ωραία.
Επίσης είναι του Αγίου Πνεύματος που γιορτάζουν οι υπάλληλοι και είναι αργία. Μετά είανι οι γιορτές του καλοκαιριού είναι η μεγάλη γιορτή της Αγίας Μαρίνας που εδώ στον τόπο μας γιορτάζει είναι πάρα πολύ θαυματουργή και γιορτάζεται με μεγάλη ευλάβεια και κάποτε ο κόσμος πήγαινε με τα καρομαξα με τα καράμαξα με τα κάρα πήγαινε στην Αγία Μαρίνα και ξενυχτούσε όλη την νύχτα και ειδικά οσοι είχαν πρόβλημα για να τους κάνει καλά και να τους βοηθήσει γιατί είναι θαυματουργή. Την άλλη μέρα γινόταν η λειτουργία που και αυτή γινόταν με μεγάλη ευλάβεια.
Μετά είναι η γιορτής της Παναγίας η οποία γιορταζόταν με μεγαλοπρέπεια το Δεκαπεντάυγουστο η γιορτή της Παναγίας όλος ο κόσμος τη γιόρταζε με λιτανείες γυρνούσαν την εικόνα της Παναγίας. Μετά είναι τα εννιάμερα της Παναγίας μετά τη γιορτή της Παναγίας που είναι το πανηγύρι και τα παλιά τα χρόνια ο κόσμος έφτιαχνε το τσεργες στα αμάξια στα κάρα με καλάμια γινόταν ένα κυκλικο αντικείμενο με βέργες και έβαζε ο καθένας επάνω από μια χρωματιστές κουρελούδες και συναγωνίζονταν ποιος θα έκανε την καλυτερη τσέργα. Και έβαζαν μέσα εκεί ήταν όπως τα σημερινά τα αμάξια με τις κλούβες από πίσω έβαζαν από εκεί κάτω τα στρώματα παπλώματα έπαιρναν κουβέρτες και πήγαιναν στην Παναγία από βραδυς εκεί που είναι στα φατηργιακα πήγαιναν από βραδις στην Παναγία και αφού άναβαν ένα κερί έκαναν αγρυπνία και κοιμόταν σ΄αυτά τα αμάξια έπαρναν και τα φαγητά τους και τα λοιπά και μοιμόταν στα αμάξια. Το πρωί πήγαιναν στην εκκλησία εκεί γινόταν το πανηγύρι όπως και σήμερα φυσικά δεν είχαν πολλά πράγματα υπήρχαν οι κούνιες υπήρχαν και ορισμένοι που πουλούσαν κάτι παιχνίδια και τέτοια άλλα και πάλι ο κόσμος γυρνούσε με τα αμάξια στο σπίτι τους και περνούσαν όλοι πολύ κακά. Μετά στο πανηγύρι είχε τότε και πατλακια και τα χαμπόκια αλλά όχι πολλούς πάγκους όπως σήμερα που είναι γεμάτα.
Οι γιορτες του Φθινοπώρου είναι η γιορτή του Ανδρέα 30 Νοεμβρίου , 8 Νοεμβρίου είναι του Αγίου Μιχαήλ του Αρχάγγελου που γιορτάζει και ο στρατός και η αεροπόρία. Άλλες γιορτες του Νοεμβρίου είναι της Αγίας Αικατερίνης του Στυλλιανού του Αγίου Δημητρίου του Φιλίππου 14 Νοεμβρίου. Ειδικά του Αγίου Ανδρέα τη γιορτή έλεγαν ότι του Αγίου Ανδρέα το κρύο ανδριώνει.
(Πασχαλιώ Παπαγεωργίου)
ΠΑΡΑΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟ:
Μια από τις γιορτές του Δεκεμβρίου είναι της Αγίας Βαρβάρας που έχουμε το έθιμο να βράζουμε σιτάρι το οποίο μουσκεύουμε από βράδις και βράζουμε σιτάρι με σταφίδες, σύκα, καλαμπόκια και αφού τα βράσουμε και χυλώσει βάζουμε τη ζάχαρη επάνω βάζουμε κανέλα και μοιράζουμε στον κόσμο.
Αυτό το έκαναν στα σπίτια γιατί θεωρούσαν ότι αν έκαναν αυτό θα είχαν όλο το χρόνο υγεία για τα σιτάρια. Μετά ήταν η γιορτή του Αγίου Νικολάου που είναι ο προστάτης των ναυτικών και του λιμενικού , 6 Δεκεμβρίου τη γιορτή του Αγίου Νικολάου και συνήθως έλεγε ο κόσμος για τις γιορτές αυτές της Αγίας Βαρβάρας πως η Βαρβάρα βαρβαρώνει ο Σάββας Σαββανώνει του Αγίου Σαββα είναι μετά της Αγίας Βαρβάρας και Νικόλας παραχώνει του Αγίου Νικολάου
(Πασχαλιώ Παπαγεωργίου)