Τελετουργίες από Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ

ΛΕΥΚΟΠΕΤΡΑ

398Β

Λαογραφική εργασία της Πανάκογλου Μαρίας

Α΄ εξαμήνου Ιστορίας-Εθνολογίας

Μητρώο 774

Μ. Βαρβούνης

Ακαδημαϊκό έτος: Ιανουάριος 1999-2000

Λευκόπετρα Ξάνθης (Πόντιοι)

Έθιμα λαϊκού εορτολογίου

Με μεγάλη ευλάβεια και χριστιανική χαρά γιορτάζονται από τους πρόσφυγες του Πόντου τα Χριστούγεννα. Σαράντα ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα αρχίζουν τη νηστεία. Κατά τη πρώτη και δεύτερη εβδομάδα των Χριστουγέννων γυρίζουν στα σπίτια του χωριού δύο άντρες, ο ένας παίζοντας λύρα και ο άλλος τραγουδώντας χριστουγενιάτικα τραγούδια, βάζοντας έτσι τις οικογένειας στο πνεύμα των εορτών. Παραμονή των Χριστουγέννων τα παιδιά γυρίζουν στα σπίτια λέγοντας τα κάλαντα και οι νοικοκυρές τους δίνουν χρήματα και κεράσματα. Τα ξημερώματα των Χριστουγέννων εξορκίζουν τις βρύσες για να διώξουν τα κακά πνεύματα γιατί πιστεύουν ότι τη νύχτα εκείνη που γεννιέται ο Χριστός εγκαθίστανται σ΄αυτές για να ταράξουν τη χαρά των πιστών. Μετά τον εξορκισμό πιστεύουν πως τα πνεύματα περιπλανιούνται μέχρι τα Φώτα, όπου γίνεται ο αγιασμός των υδάτων. Την νύχτα σηκώνονται αγόρια και κορίτσια πηγαίνουν στη βρύση και την καλαντίζουν. Αφήνουν δίπλα ένα κλαδί ελιά, ψημένο σιτάρι, αλάτι και μετά παίρνουν νερό και κάνουν Χριστουγεννιάτικα κουλούρια.

Σε κάθε σπίτι στολίζουν το Χριστουγεννιάτικο δέντρο και τα τραπέζια γεμίζουν από φαγητά και γλυκά. Τα συνηθισμένα Χριστουγεννιάτικα φαγητά των Ποντίων είναι τα τελουπίσια και οι τσιριχτάδες.

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς ετοιμάζουν σε μεγάλη κατσαρόλα το λεγόμενο κεσκέκι. Από μέρες έχει κοπανηθεί το σιτάρι σε μεγάλο γουδί μέχρι να ασπρίσει. Έπειτα στη κατσαρόλα βάζουν δύο κοτόπουλα μαζί με το σιτάρι, όπου ψήνεται και μετατρέπεται σε πηχτό χυλό.   Αυτό είναι σε μερικές οικογένειες το επίσημο φαγητό της ημέρας. Ομάδες μεγάλων ανδρών με νταούλια και ζουρνάδες λένε τα κάλαντα. Είναι μεγάλη προσβολή για τους καλανταδόρους να επισκέπτονται ένα σπίτι και να το βρούνε κλειστό. Μετά το καλάντισμα πρέπει να κεραστούν και να φιλοξενηθούν για λίγο.

Την παραμονή των Θεοφανείων αρχίζουν οι προετοιμασίες με εντονότερο ρυθμό. Η νοικοκυρά καθαρίζει το σπίτι της και ετοιμάζει γλυκίσματα. Η νηστεία την παραμονή των Φώτων τηρείται με ιδιαίτερη σχολαστικότητα. Ο πατέρας καθαρίζει τους στάβλους, τις αυλές και τους κοινόχρηστους χώρους. Τουλάχιστον ένα μέλος της οικογένειας πηγαίνει την παραμονή το πρωί στην εκκλησία για τον αγιασμό. Ο αγιασμός μεταφέρεται από τους γονείς στα χωράφια για να τα αγιάσουν. Παλαιότερα τη νύχτα της παραμονής γυρνούσαν στα σπίτια μεταμφιεσμένοι και έριχναν έναν τουρβά στον οποίο οι νοικοκυρές έβαζαν δώρα ή κεράσματα.

Ανήμερα των Θεοφανείων όλοι πηγαίνουν στην εκκλησία. Μετά τη λειτουργία γίνεται ο αγιασμός από τον ιερέα και ο σταυρός ρίχνεται στο ποτάμι. Τα αγόρια βουτάνε για να πιάσουν το σταυρό και όποιος κατορθώσει να τον πιάσει δίνεται σ΄αυτόν ως δώρο.

Ύστερα από τις γιορτές των Χριστουγέννων, τον μήνα Φεβρουάριο αρχίζουν οι γιορτές του καρναβαλιού. Στο χωριό μεγάλοι και μικροί μεταμφιέζονται και επισκέπτονται τα σπίτια κάνοντας πλάκες και λέγοντας αστεία. Επίσης στην πλατεία του χωριού γίνονται παραδοσιακοί χοροί με την συνοδεία της λύρας.

Μετά τις γιορτές του καρναβαλιού έρχεται η μέρα της Καθαράς Δευτέρας όπου αρχίζει η σαρακοστή δηλαδή η αρχή της νηστείας που θα διαρκέσει ως το Πάσχα. Οι πρόσφυγες του Πόντου γιορτάζουν και τις ημέρες του Πάσχα με την ίδια μεγαλοπρέπεια και χριστιανοσύνη.